भोजन
bhojanaक्ली · neut.In 14 kośas: 12 synonym verses, 2 as a nānārtha head word, 29 as a meaning of another word.
न्यादः स्वदनं खादनमशनं निघसो वल्भनमभ्यवहारः ।जग्धिर्जक्षणभक्षणलेहाः प्रत्यवसानं घसिराहारः ॥ ४२३ ॥प्सानावष्वाणविष्वाणा भोजनं जेमनादने ।
metre not recognised
genderक्लीneut.
उदन्या तु पिपासा तृट्तर्षो जग्धिस्तु भोजनम् ॥ ५५ ॥जेमनं लेह आहारो निघासो न्याद इत्यपि ।
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
वल्भनमभ्यवहारः प्रत्यवसानं च जेमनं जग्धिः ।खादनमशनं भक्षणमाहारो भोजनं स्वदनम् ॥ ३२५ ॥
आर्या
genderक्लीneut.
अस्त्रियां रोचकश्चापि तत्र लेपस्तु भोजनम् ।जेमनं स्वादनं जग्धिर्वल्लनं चापि जक्षणम् ॥ ३०३ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
आचितीनं त्वाचितिकं पात्रीणं पात्रिकं तथा ।सर्वपात्रव्यापकं यत्सर्वपात्रीणमुच्यते ॥प्रस्थंपचादित्रितये देहयात्रा तु भोजनम् ।जक्षणं भक्षणं प्रत्यवसानं जेमनादने ॥ ७२ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 त्वा (wrong syllable)
genderक्लीneut.
स्नेहे तैलाभ्यञ्जने तु वेषवार उपस्करे ।भोजनं निघसो न्यादः खादनं स्वादनाशने ॥ ८४ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
भोजनं जेमनाहारौ भक्षणं खादनाशने ।पिपासा तृट् तृषोदन्या बुभुक्षा क्षुत्क्षुधा रुचिः ॥ ५४ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
भक्षणं जक्षणं जग्धिर्जेमनं जमनं घसिः ।आहारोऽभ्यवहारश्च भोजनं जवनं तथा ॥ ६३८ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
तृष्णा तृषा पिपासा तृट् उदन्या तर्ष इत्यपि ।भोजनं जन्धिराहारो विघसोऽशनभक्षणे ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
विदंशस्तूपदंशः स्याद्भुक्तिजग्धी तु भोजनम् ।जेमनवल्भनगिलनप्रत्यवसानानि लेप आहारः ॥ १४४० ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderक्लीneut.
अवदाहः पयः क्षीरं प्राग्गाढं श्रीधनं दधि ।कद्वरं तु दधिस्नेहो जग्धिर्भोजनभक्षणे ॥ १७ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
जग्धिस्तु निघसो न्यादो लेपोऽप्यभ्यवहारवत् ।प्रत्यवसानमशनं भोजनं जेमनादने ॥ १०२ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 3 व (wrong syllable)
genderक्लीneut.
भूनिम्बे भूस्तृणे चैव यवान्यामपि कत्तॄणे ।भोजनं तु भवेद्भुक्तौ मन्दनं स्तुतिमोदयोः ॥ ६२ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 7 त्तॄ (wrong syllable)
meaningsभुक्ति
भोजन as a meaning in nānārtha verses
- धरणिकोश कशिपुकशिपू सद्भिरेकोक्त्या भोजनाच्छादने तु तत् । एकैकशोऽपि कशिपुर्भोजनाच्छादने प्रति ॥ Dharaṇikośa 20.3.4
- धरणिकोश आहारआहारो भोजने हारे तथैवाहरणेऽपि च । आसारः स्यात्प्रसरणे वेगाद्धर्षे सुहृद्बले ॥ Dharaṇikośa 26.2.57
- धरणिकोश वेलावेला काले च सीमायां सिन्धोस्तीरविकारयोः । अक्लिष्टमरणे राग ईश्वरस्य च भोजने ॥ Dharaṇikośa 27.3.10
- धरणिकोश आमिषआमिषः स्याद्भोग्यवस्तु भोजने पलले[103]ऽपि च । … ॥ Dharaṇikośa 30.3.7
- कोषकल्पतरु लेपलेपः सुधालेपन-भोजनेषु तल्पस्तु न स्त्री शयनीयवाची । प्राकारदारेषु नपुंसकेऽथ । स्तूपोऽपि चैत्ये भुव उच्छ्रये च ॥ ५ ॥ Koṣakalpataru 6.22.5
- कोषकल्पतरु देहयात्राकट्यां च कीनाशगतौ तु देह- यात्रा भवेद्भोजनवाचिका च । स्यात्तुङ्गभद्रा च सरिद्विशेषे मदोत्कटे वाच्यसमः प्रदिष्टः ॥ ३६ ॥ Koṣakalpataru 6.27.36
- नानार्थार्णवसंक्षेप लेपलेशे कालविशेषे च काष्ठाया द्विगुणेऽथ सः । लिङ्गुर्गोत्रान्तरे मस्तौ चित्ते लेपस्तु भोजने ॥ १०५ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.2.105
- नानार्थार्णवसंक्षेप धामन्गेहदेहप्रभावान्नभोजनव्योमजन्मसु । स्थानेऽधिकरणे सारे धने लक्ष्मणि चाप्यथ ॥ ३५ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.3.35
- नानार्थार्णवसंक्षेप रसकषायभोजनान्नेषु स्नेहे हिङ्गुलबोलयोः । लशुने च हरिद्वर्णे शाकस्तम्बान्तरे तथा ॥ १०७९ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.1079
- नानार्थार्णवसंक्षेप लिप्तआत्ते तु भेद्यलिङ्गः स आदाने तु नपुंसकम् । लिप्तं तु भुक्ते दिग्धे च त्रिः क्ली भोजनलेपयोः ॥ ११४० ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.1140
- नानार्थार्णवसंक्षेप वाटमण्डले नगरे सीम्नि भोजने वलये गृहे । त्रयी तु वाटी गेहान्तःक्लृप्ते फलफले वने ॥ १२२२ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.1222
- नानार्थार्णवसंक्षेप स्वदनश्रीपुष्पं तु श्रियः पुष्पे सितपद्मेऽथ भोजने । आस्वादने च स्वदनं शोभनेऽप्यदने विदुः ॥ ८१ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 3.3.81
- नानार्थार्णवसंक्षेप आशिरआशिरस्तु पुमान् विष्णौ सूर्ये वह्नौ च भोजने । तथा क्षीरविकारे स्यादथ बह्वाशिनि त्रिषु ॥ २०५ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.205
- नानार्थार्णवसंक्षेप परिवेषणपरिवेषणशब्दोऽयं भोजनायां च वेष्टने । पादबन्धनशब्दस्तु बन्धने पादवस्तुनः ॥ १५ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 7.15
- परमानन्दीयनाममाला कशिपुकशिपुर्भोजने वस्त्रे करीरः स्याद्द्रुमान्तरे । कलशे वैणवाङ्कूरे कपिलो वासवे मुनौ ॥ ११५ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.7.115
- परमानन्दीयनाममाला सुधासुधा गङ्गेष्टिका पृथ्वी भोजने तु दिवौकसाम् । सिंहो हर्यक्षराश्योश्च [32] श्रेष्ठार्थे चोत्तरस्थितः ॥ ३६८ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.27.368
- शब्दरत्नावली आह्निकनित्यक्रियाभोजनयोर्वृन्दे प्रकरणस्य च । आतङ्को मुरजध्वाने रोगे सन्तापशङ्कयोः ॥ Śabdaratnāvalī 7.1.34
- शब्दरत्नावली भोगभोगः सर्पे सुखे देहे धने माने च पालने । सर्पाणां कायफणयोर्योषिद्भरणभोजने ॥ Śabdaratnāvalī 7.3.16
- शब्दरत्नावली पानपानं पीतौ भोजने च रक्षणे च नपुंसकम् । भानुर्ना भास्करे रश्मौ भानुमत्यामपि स्त्रियाम् ॥ भिन्नस्तु सङ्गतेऽन्यस्मिन् फुल्ले च दारिते त्रिषु । मानं क्लीबे प्रमाणादौ मानश्चित्तोन्नतौ ग्रहे ॥ Śabdaratnāvalī 7.20.14
- शब्दरत्नावली लेपलेपः स्याद्भोजने लिप्तौ वयाच्छिद्रे च मेदसि । वाष्पो ना स्रेऽप्युष्मयुते शष्पं ह्रासे तृणेऽपि च ॥ Śabdaratnāvalī 7.21.12
- शब्दरत्नावली आहारआसारो वेगवर्षे स्यात्प्रसारे च सुहृद्बले । आहारो भोजने पुंसि भवेदाहरणेऽपि च ॥ Śabdaratnāvalī 7.27.57
- शब्दरत्नावली देहयात्रादेहयात्रा भोजने स्यात्कृतान्तगगनेऽपि च । द्वैमातुरश्च हेरम्बे जरासन्धे नृपेऽपि च ॥ Śabdaratnāvalī 7.27.127
- शब्दरत्नाकर ग्रासद्वात्रिंशदक्षरश्लोके ग्रन्थः शास्त्रे श्रुतावपि । भोजने कबले ग्रासो गन्धो यशसि सौरभे ॥ १९१२ ॥ Śabdaratnākara 4.1.1912
- शब्दरत्नाकर लेपरागोऽलक्तेऽनुरागे च त्विषि वर्णान्तरेऽरुणे । लेपने भोजने लेपो लोकः स्याद्भुवने जने ॥ १९८९ ॥ Śabdaratnākara 4.1.1989
- त्रिकाण्डशेष लेपशररोपणयो रोपो लेपो लेपनभोजने । विटपः पल्लवे स्तम्बे षिड्गे मेदोबिले वा ॥ २७९ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.279
- त्रिकाण्डशेष वेलादुर्दिनेऽप्यथ वेला स्यात्सिन्धोः कूले च भोजने । ऋषिभदे प्लवे पुंसि भेलं भीरुहृदि त्रिषु ॥ ४०४ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.404
- वैजयन्ती लेपभोजने लेपने लेपो लोकः स्याद्विष्टपे जने । वंशः पृष्ठास्थ्नि गेहोर्ध्वकाष्ठे वेणौ गणे कुले ॥ ५२ ॥ Vaijayantī 6.1.52
- वैजयन्ती धामन्द्वंद्वं युग्मं हिमोष्णादि मिथुनं कलहो रहः । धाम जन्मप्रभावान्नभाः सु खे भोजने गृहे ॥ १६ ॥ Vaijayantī 6.3.16
- वैजयन्ती आशिरआशिरः क्षीरविकृतौ भोजने पावके रवौ । आवापो न्यास आवाले स्मरे धातरि चात्मभूः ॥ ६ ॥ Vaijayantī 7.1.6