करभ
karabhaपुं · masc.In 17 kośas: 27 synonym verses, 10 as a nānārtha head word, 7 as a meaning of another word.
करभोऽस्मादाकनिष्ठं करशाखाङ्गुली समे ।अङ्गुरिश्चाङ्गुलोऽङ्गुष्ठस्तर्जनी तु प्रदेशिनी ॥ ५९२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
वेसरोऽश्वतरो वेगसरश्चाथ क्रमेलकः ।कुलनाशः शिशुनामा शलो भोलिर्मरुप्रियः ॥ १२५३ ॥मयो महाङ्गो वासन्तो द्विककुद्दुर्गलङ्घनः ।भूतघ्न उष्ट्रो दाशेरो रवणः कण्टकासनः ॥ १२५४ ॥दीर्घग्रीवः केलिकीर्णः करभस्तु त्रिहायणः ।
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 शु (wrong syllable)
genderपुंmasc.
genderपुंmasc.
उष्ट्रे क्रमेलकमयमहाङ्गाः करभः शिशुः ।करभाः स्युः शृङ्खलका दारवैः पादबन्धनैः ॥ ७५ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 शृ (wrong syllable)
genderपुंmasc.
दासेरकः क्रमेलक उष्ट्रो मयरवणकरभशृङ्खलकाः ।बालेयश्चक्रीवान् खरगर्दभरासभाश्च तुल्यार्थाः ॥ २८० ॥
गीतिः
genderपुंmasc.
करभस्तस्य शिशुके करभा तूष्ट्रिका नदी ।हयस्तुरङ्गस्तुरगो प्रोथिवारिप्रकीर्णकः ॥ ३२० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
स्याद्यवागुर्यवागूश्च करम्भः करभः समौ ।पूपः प्यूपो (पोऽप्यूपो?) विज्जलस्तु विज्जलं विजिलं समम् ॥ २३७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कुड्यमस्त्री स्त्रियां भित्तिः करभः पुंस्यथास्त्रियाम् ।यदन्तर्न्यस्तमृतकदेहं प्रायोर्द्धकुड्यकम् ॥ ३३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
मणिबन्धादाकनिष्ठं करस्य करभो बहिः ।पञ्चशाखः शयः पाणिः करो हस्तः शलः करिः ॥ १७२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
द्विककुत्करभस्तु स्याद्व्यब्द उष्ट्रः शिशुश्च सः ।करभाः स्युः शृङ्खलकादारवैः पादबन्धनैः ॥ ४६९ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 शृ (wrong syllable)
genderपुंmasc.
मणिबन्धादाकनिष्ठं करस्य करभो बहिः ।हस्तपुच्छं कुल्युषं च शक्वर्यङ्गुलिरङ्गुरिः ॥ ८१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
दासेरकश्च भूतघ्नो वारणो दुर्गलङ्घनः ।ललज्जिह्वो मया तूष्ट्रा करभः स त्रिहायणः ॥ ६२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
करभश्च मयस्तूष्ट्रो महाग्रीवस्तु वर्तकः ।भषकः सारमेयः स्याच्छ्वा शुनो मृगदंशकः ॥ ९९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
मरुत्प्रियः कण्टकाशी त्रिवर्षः करभस्त्वसौ ।स तु शृङ्खलकः काष्टमयैः स्यात्पादबन्धनैः ॥ १६४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
करः पाणिः शयो हस्तपञ्चशाखावपीरितौ ।मणिबन्धो मणिः प्रोक्तः करभस्त्वाकनिष्ठकम् ॥ २५४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
तम्पा तम्बार्जुनी धेनुर्माहेयी च निलिम्पिका ।क्रमेलकोष्ट्रकरभा दासेरः कण्टकाशनः ॥ १६२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
करस्यादौ मणिबन्धो मणिश्च कथ्यते पुनः ।हस्तस्य मणिबन्धादाकनिष्ठं करभो भवेत् ॥ ९५२ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
करभाख्यस्त्रिहायणो बाल उस्ट्र इहोच्यते ।स तु शृङ्खलकः काष्ठमयैः स्यात् पादबन्धनैः ॥ २२६७ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every lineimpossible sibilant cluster: उस्ट्रnearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 7 य (wrong syllable)
genderपुंmasc.
मणिबन्धः करग्रन्थिः करग्रन्थिक इत्यपि ।करभस्तु कणिष्ठान्तं मणिबन्धात् करे वहिः ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
यावत् पञ्चाब्दमेतस्मिन् करभः कलभोऽपि च ।विक्कदिक्कौ तथा स्त्री तु करभी कलभीत्यपि ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
उष्ट्रः क्रमेलशरभौ करभः कण्टकाशनः ।तोलिर्बहुकरो वक्रग्रीवो धकरुद्वीपाः(?) ॥मय-वासन्त-लम्बोष्ठमहाङ्गाश्च क्रमेलकः ।उष्ट्रस्य शिशवो ये स्युः करभाः करभाश्च ते ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
महाङ्गमयदाशेररवणोष्ट्रक्रमेलकाः ।टङ्कणः पादबन्धैस्तु दारवैः करभः शिशुः ॥ ७४६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
पाणिर्हस्तः पञ्चशाखस्तौ युतावञ्जलिर्नरि ।मणिबन्धादाकनिष्ठं करस्य करभो बहिः ॥ १०७२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
करभश्च मयस्तूष्ट्रो महाग्रीवः क्रमेलकः ।दाशेरकश्च रवणः करभः स्यादसौ शिशुः ॥ ६७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
करभाः स्युः शृंखलका दारवैः पादबन्धनैः ।श्वा सारमेयः शुनको भषणो मृगदंशकः ॥ ६८ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 शृं (wrong syllable)
genderपुंmasc.
करशाखाथ करभो मध्यं मणिकनिष्ठयोः ।तीर्थानि हस्तावयवा नखरस्तु नखोऽस्त्रियाम् ॥ ७५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
तौ संहतौ संहतलः सोंऽजलिः करभावपि ।प्रसृते तु द्रवाधारे गण्डूषश्चुलुकश्चुलः ॥ ७८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
गन्धो लेशेऽप्युक्तः करुणाप्रतिपादने तपस्वी च ।मणिबन्धकनिष्ठकयोर्मध्यविभागेऽपि करभः स्यात् ॥ ७९३ ॥
आर्या
meaningsमणिबन्धकनिष्ठकमध्यविभाग
गर्दभी क्षुद्ररोगे स्याद्गर्दभः कैरवे खरे ।ककुभोऽर्जुनवृक्षेऽपि वीणाङ्गरागभेदयोः ।करभो मणिबन्धादिकनिष्ठान्ते तथोष्ट्रके ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 ङ्ग (wrong syllable)
कनिष्ठिकान्ते मणिबन्धनात्स्यात्तथोष्ट्रशावे करभः प्रदिष्टः ।अष्टापदे स्याच्छरभो नृलिङ्गोमृगप्रभेदेप्यृषभो वृषे स्यात् ॥ ४६ ॥
उपजातिः
कलङ्कस्त्वपवादे च चिह्ने च कलहः पुनः ।युद्धे द्वन्द्वे च करभः पुनः कीर्तित आतपे ॥ ६५ ॥
अनुष्टुप्
meaningsआतप
तथोक्तो धान्यपवने कटहः पुनरुच्यते ।पर्जन्ये कर्णवति कालायसविनिर्मिते ॥ ६६ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्
meaningsधान्यपवन
doubtful
पुंसि स्याद्दधिमिश्रेषु सक्तुषु स्त्री पुनर्भवेत् ।करम्भी पात्रभेदेऽथ करभो गर्दभे द्वयोः ॥ ४०८ ॥
अनुष्टुप्
meaningsगर्दभ
उष्ट्रस्य च शिशौ पाणेर्मणिबन्धकनिष्ठयोः ।मध्ये स्यात् कर्तनं तु क्ली छेदने सूत्रसर्जने ॥ ४०९ ॥
अनुष्टुप्
doubtful
ककुभोऽर्जुनवृक्षे ना वीणाङ्गरागभेदयोः ।कटभी तरुभेदे स्याद् ज्योतिष्मत्यामपि स्त्रियाम् ॥करभो मणिबन्धादिकनिष्ठान्तोष्ट्रतत्सुते ।कुसुम्भं हेम्नि च महारजने नाकमण्डलौ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 ङ्ग (wrong syllable)
करभ as a meaning in nānārtha verses
- कोषकल्पतरु नियामकनियामको नाविकपोतवाह- नियन्तृषु स्यात्करभे च दाशे । दासेरकः स्यात्तनये च दास्या विनायकः स्याद्गुरुतार्क्ष्ययोश्च ॥ ३४ ॥ Koṣakalpataru 6.1.34
- नानार्थार्णवसंक्षेप शरभशरभः सिंहशत्रौ स्यादष्टपात्संज्ञके मृगे । मृगान्तरे च रभसः करभे चोक्तवानमुम् ॥ १७७१ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1771
- परमानन्दीयनाममाला दासेरदासेरः करभे दासीपुत्रे वह्नौ च दहनः । भल्लाते चित्रके दुष्टचेष्टितेऽपि निबध्यते ॥ २४६ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.16.246
- शब्दरत्नावली दासेरकराक्षसे स भुजङ्गे च दन्दशूकः समीरितः । धीवरे करमे दासीपुत्रे दासेरको मतः ॥ Śabdaratnāvalī 7.1.176
- शब्दरत्नावली शरभवल्लभोऽध्यक्षदयितशुभलक्षपावाजिषु । वर्षाभूः स्त्री तु शोथघ्न्या भूवल्ली भेकयोः पुमान् ॥ विष्कम्भः प्रतिबन्धे च विस्तारयोगभेदयोः । योगिबन्धभेदेऽर्गलारूपकाङ्गप्रभेदयोः ॥ विस्रम्भः प्रणये केलिकोपविश्वासयोरपि । विष्टभ्यो रोगभेदे स्यात्प्रतिबन्धे भवेत्पुमान् ॥ वैदर्भं वाक्यवक्तत्वे वेदर्भी रीतिभिद्यपि । शरभः पशुभेदे स्यात्करमे वानरेऽपि च ॥ सनाभिः सदृशे पुंसि ज्ञातौ स्नेहयुतेऽपि च । सुरभिः शल्लकीमातृसुरागोष्वपि च स्त्रियाम् ॥ वसन्ते चम्पके जातीफलगन्धफले पुमान् । क्लीबं गन्धाश्मनि स्वर्गे सुगन्धिकान्तयोस्त्रिषु ॥ Śabdaratnāvalī 7.24.13
- शब्दरत्नावली मयअथ भाग्यं क्लीबलिङ्गं स्याच्छुभाशुभकर्मणोः । मयो दैत्ये च करभे शिल्पिन्यश्वतरेऽपि च ॥ मध्यमस्त्री विलग्ने स्यान्न्याय्येऽन्तरेऽधमे त्रिषु । मत्स्याः पुंभूम्नि देशे तु मीने नारायणे पुमान् ॥ मन्युर्ना दैन्यशोकेष्टिक्रोधेष्वहङ्कृतौ क्वचित् ॥ Śabdaratnāvalī 7.26.22
- शब्दरत्नावली उग्रकरभेऽस्त्री तु कर्कट्यां स्त्री वचाक्षुद्रयोरपि । उस्रो रश्मौ वलीवर्देऽप्युस्राऽर्जुन्युपचित्रयोः ॥ Śabdaratnāvalī 7.27.6