कोविद्यास्थानम् · कोशाःVidyāsthāna Kośa · kosha.sanskrit.site

उत्सेध

utsedhaपुं · masc.

In 13 kośas: 12 synonym verses, 11 as a nānārtha head word, 4 as a meaning of another word.

अभिधानचिन्तामणि Abhidhānacintāmaṇi · हेमचन्द्राचार्य सामान्यकाण्डः Abhidhānacintāmaṇi 6.1431 · p. 54
दैर्घ्यमायाम आनाह आरोहस्तु समुच्छ्रयः ।उत्सेध उदयोच्छ्रायौ परिणाहो विशालता ॥ १४३१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
नामलिङ्गानुशासनम् Amarakośa · अमरसिंह वनौषधिवर्गः Amarakośa 2.4.17
नगाद्यारोह उच्छ्राय उत्सेधश्चोच्छ्रयश्च सः ।
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कल्पद्रुकोशः Kalpadrukośa · केशव वनौषधिप्रकाण्डः Kalpadrukośa 1.11.21 · p. 250
नगाद्यारोह उच्छ्राय उत्सेधोऽप्युच्छ्रयश्च सः ।स्कन्धकाण्डप्रकाण्डाश्च मूलाच्छाखावधिस्तरोः ॥ २१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कल्पद्रुकोशः Kalpadrukośa · केशव स्त्र्यादिलिङ्गप्रकाण्डः Kalpadrukośa 3.5.162 · p. 479
पट्टदोहदयोर्नादमुदयोः छादकुन्दयोः ।कुमुदायुधोत्सेधानां कवन्धश्रामयोरपि ॥ १६२ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 धो (wrong syllable)
genderपुंक्लीm. n.
कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ वनौषधिवर्गः Koṣakalpataru 2.3.30 · p. 136
दैर्घ्यमायाम आनाह आरोहस्तु समुच्छ्रयः ।उत्सेधोऽस्त्री समुच्छ्राय उदयस्तूच्छ्रयः * * ।अल्पारोहपरीणाहा वृक्षाद्याः स्युर्निघा इति ।दारु न स्त्री काष्ठमन्त्ये दलिरु(कं?) चाथ दीप्तिकृत् ॥ ३० ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 रु (wrong syllable)
genderपुंक्लीm. n.
कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ पुंनपुंसकलिङ्गाधिकारः Koṣakalpataru 4.5.50 · p. 113
श्राद्धो[232b]त्सेध-कबन्ध-सौध-मधु चान्धं चायुधं चौषधंमौनं मानविमानयानपुलिनापीनोदपानासनम् ।उद्यानं नलिनं खलीनखलिनस्थानाभिधानौदन-ब्रह्मप्रेमसमानजानुनिधनप्रस्फोटनं पक्ष्म च ॥ ५० ॥
शार्दूलविक्रीडितम्metre not read in every line
genderपुंक्लीm. n.
परमानन्दीयनाममाला Paramānandīyanāmamālā · मकरन्ददास तृतीयः परिच्छेदः Paramānandīyanāmamālā 3.318 · p. 91
अथोच्छ्रायोत्सेधा ------नगाद्यारोह एव हि ।उद्धुरं चोन्नते तुङ्गमुच्चं प्रांशूच्छ्रिते समे ॥ ३१८ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
परमानन्दीयनाममाला Paramānandīyanāmamālā · मकरन्ददास पुंनपुंसकलिङ्गसंग्रहः Paramānandīyanāmamālā 6.5.142 · p. 229
genderपुंक्लीm. n.
पञ्चतत्त्वप्रकाश Pañcatattvaprakāśa · वेणीदत्त वृक्षलतौषधिमरीचिः Pañcatattvaprakāśa 1.4.151 · p. 11
मूलपाग्रं शिफाप्रान्तं शिफा शाखावरोहकः ।उत्सेध उच्छ्रय[यः] इध्म दारु काष्ठेन्धनं गुडम् ॥ १५१ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
सुशीलनाममाला Suśīlanāmamālā · विजयसुशीलसूरि सामान्यविभागः Suśīlanāmamālā 7.2602 · p. 419
आरोहश्च तथोत्सेधः उच्छ्रयश्च समुच्छ्रयः ॥ २६०२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
शब्दरत्नावली Śabdaratnāvalī · मथुरेश वनौषधिवर्गप्रकाशः Śabdaratnāvalī 3.4.18 · p. 58
वृक्षादिदैर्घ्य उच्छ्राय उत्सेध उच्छ्रयोऽपि च ।स्कन्धः काण्डः प्रकाण्डोऽस्त्री मूलाच्छाखावधेस्तरोः ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 ध (wrong syllable)
genderपुंmasc.
शब्दरत्नाकर Śabdaratnākara · वामनभट्ट-बाण वनाध्यायः Śabdaratnākara 2.3.448 · p. 59
स्युरुच्छ्रायोच्छ्रयोत्सेधा नगादीनां समुन्नतौ ।माढिः शङ्कुः पत्रसिरा त्रिषु शुङ्गा च कोशिका ॥ ४४८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
नामलिङ्गानुशासनम् Amarakośa · अमरसिंह नानार्थवर्गः Amarakośa 3.3.185
व्यामो वटश्च न्यग्रोधावुत्सेधः काय उन्नतिः ।
अनुष्टुप्
हलायुधकोशः (अभिधानरत्नमाला) Abhidhānaratnamālā (Halāyudha) · हलायुध अनेकार्थकाण्डम् Abhidhānaratnamālā (Halāyudha) 5.803 · p. 92
अतिमात्रेऽप्यतिवेलं कायेऽप्युत्सेध इष्यते सद्भिः ।पृष्ठास्थन्यपि वंशः कदली करिवैजयन्त्यां च ॥ ८०३ ॥
आर्या
meaningsकाय
धरणिकोश Dharaṇikośa · धरणिदास धपादः Dharaṇikośa 18.1.5 · p. 100
संसिद्धिः सहजे सिद्धौ वीरुद्विटपशाखयोः ।विबुधः पण्डिते देवे उत्सेधौ वपुरुन्नती ॥
अनुष्टुप्
कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ धान्ताः Koṣakalpataru 6.20.70 · p. 242
स्यात्सं[9a]रोधो रोधने क्षेपणे चरोधे नाशे ज्ञैर्निरोधः प्रदिष्टः ।उत्सेधः स्यादुच्छ्रये स्त्री न कायेविश्रब्धश्चानुद्भटे चापि शान्ते ॥ ७० ॥
शालिनीmetre not read in every line
नानार्थार्णवसंक्षेप Nānārthārṇavasaṃkṣepa · केशवस्वामिन् पुंल्लिङ्गाध्यायः Nānārthārṇavasaṃkṣepa 3.2.39 · p. 14
रभसस्तूत्सुके स्माह तदेतदसमञ्जसम् ।उत्सेधो मकुटच्छत्रध्वजेषूष्णीषकाययोः ॥ ३९ ॥
अनुष्टुप्
नानार्थार्णवसंक्षेप Nānārthārṇavasaṃkṣepa · केशवस्वामिन् पुंल्लिङ्गाध्यायः Nānārthārṇavasaṃkṣepa 3.2.40 · p. 14
प्रसोमदेववर्गस्य चतुर्थे साम्नि चोन्नतौ ।उत्सङ्गः पुनरङ्के स्याद् गजस्यावयवान्तरे ॥ ४० ॥
अनुष्टुप्
doubtful
नानार्थार्णवसंक्षेप Nānārthārṇavasaṃkṣepa · केशवस्वामिन् नानालिङ्गाध्यायः Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.236 · p. 67
ईशानेति तदा भाव्यमिति शाब्दिकनिश्चयः ।उत्सेधो मकुटच्छत्रध्वजोष्णीषतनूषु ना ॥ २३६ ॥
अनुष्टुप्
नानार्थार्णवसंक्षेप Nānārthārṇavasaṃkṣepa · केशवस्वामिन् नानालिङ्गाध्यायः Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.237 · p. 67
'प्रसोमदेव'वर्गस्य चतुर्थे सान्नि चोन्नतौ ।अत्र तूच्छास्त्रमाचष्टे रभसः स्वमनीषया ॥ २३७ ॥
अनुष्टुप्
doubtful
नानार्थार्णवसंक्षेप Nānārthārṇavasaṃkṣepa · केशवस्वामिन् नानालिङ्गाध्यायः Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.238 · p. 67
नृशण्डलिङ्गमुच्छ्राये शरीरे तु नपुंसकम् ।उत्पलं त्वस्त्रियां केचिद् विदुः कुवलयेऽथ नप् ॥ २३८ ॥
अनुष्टुप्
doubtful
शब्दरत्नावली Śabdaratnāvalī · मथुरेश धान्ताः Śabdaratnāvalī 7.19.24 · p. 232
आबन्धः प्रेम्नि योक्त्रे नालङ्कारदृढबन्धयोः ।उत्सेधोऽस्त्री चोच्छ्रये स्यात् क्लीबं संहननेऽपि च ॥
अनुष्टुप्
वैजयन्ती Vaijayantī · यादवप्रकाश पुंलिङ्गाध्यायः Vaijayantī 7.1.10 · p. 239
अप्याकर्षणमाक्षेप आलंभः स्पर्शहिंसयोः ।ईशानौ हरिधातारावुत्सेधौ वपुरुन्नती ॥ १० ॥
अनुष्टुप्

उत्सेध as a meaning in nānārtha verses

  • कोषकल्पतरु दलउत्सेधशस्त्रीच्छदयोश्च खण्डे द्रव्ये च षण्ढेऽथ नलो नृपाले । यमे कपौ पोटगले स्त्रियां तु मनःशिलायां नलिने द्वयोनम् ॥ ५१ ॥ Koṣakalpataru 6.28.51
  • शब्दरत्नावली समुच्छ्रयउद्गमे संयुगे संघे भवेत्समुदयः पुमान् । पुमान् युद्धे समूहे च समुदायश्च तादृशः ॥ विरोधोत्सेधयोः पुंसि समुच्छ्रय उदाहृतः । त्रिषु स्वर्णमये ना तु सुरज्येष्ठे हिरण्मयः ॥ Śabdaratnāvalī 7.26.58
  • शब्दरत्नावली दलदलं पत्रोत्सेधखण्डपाशशस्त्रिघनेषु च । वलः पोटगले राज्ञि कविभित्पुतृदेवयोः ॥ Śabdaratnāvalī 7.28.20
  • वैजयन्ती उत्सवउपाधिर्धर्मचिन्तायां कुडुंबव्यापृतेऽपि च । उत्सवस्त्विच्छाप्रसर उत्सेधामर्षयोर्महे ॥ ११ ॥ Vaijayantī 7.1.11