शल
śalaपुं · masc.In 16 kośas: 31 synonym verses, 4 as a nānārtha head word, 1 as a meaning of another word.
वेसरोऽश्वतरो वेगसरश्चाथ क्रमेलकः ।कुलनाशः शिशुनामा शलो भोलिर्मरुप्रियः ॥ १२५३ ॥मयो महाङ्गो वासन्तो द्विककुद्दुर्गलङ्घनः ।भूतघ्न उष्ट्रो दाशेरो रवणः कण्टकासनः ॥ १२५४ ॥दीर्घग्रीवः केलिकीर्णः करभस्तु त्रिहायणः ।
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 शु (wrong syllable)
genderपुंmasc.
वातप्रमीर्वातमृगः शशस्तु मृदुलोमकः ॥ १२९५ ॥शूलिको लोमकर्णोऽथ शल्ये शललशल्यकौ ।श्वाविच्च तच्छलाकायां शललं शलमित्यपि ॥ १२९६ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
genderक्लीneut.
शललः शल्लकः श्वावित्तत्सूची शललं शलम् ।व्याघ्रादयो वनचराः पशवः श्वापदाः स्मृताः ॥ २३३ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
मणिबन्धादाकनिष्ठं करस्य करभो बहिः ।पञ्चशाखः शयः पाणिः करो हस्तः शलः करिः ॥ १७२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
क्लीबे सुसंचितमपि मुद्गरो द्रुघणो घनः ।द्रुघनोऽपि च कुन्ते तु प्रासः प्राशः शलोऽपि च ॥ ३१८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
तालुनाशश्च लम्बौष्ठोऽध्वगो भोलिर्मरुप्रियः ।शलो महाङ्गश्च मयो दुर्गपर्यायलङ्घनः ॥ ४६८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
स्त्रियां श्वाविच्छली चाथतल्लोम्नि शलली त्रिषु ।शलं क्लीबेऽथ चमरपुच्छो जवितकौङ्कडौ ॥ ५२ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
भृङ्गिरीटिर्भृङ्गिरिटिर्भृङ्गी नाड्यस्थिविग्रहः ।भृङ्गिरीटः शलोऽपि स्याद्गणानामग्रणीश्च सः ॥ १०७ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 र्भृ (wrong syllable)
genderपुंmasc.
वृषश्चापि शलो दक्षो महाभैरवभैरवौ ।महाकालः पुनर्वाणो लूनबाहुर्वृषाणकः ॥ १०८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
जाहको गात्रसंकोची मण्डली शल्यकः पुमान् ।सूचीधृक् सूचकी श्वाविच्छ*लः शललं शली ॥ २५ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
शललस्तच्छलाकायां शलली शललं शलम् ।बिलेशया पञ्चनखी गोधा घोरप्रदा च सा ॥ २६ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
कासूतरि तु सा ह्रस्वा प्रा[122a]सः कुन्तः शलश्च सः ।भिन्दिपालो भिण्डिपालः सृगश्चेति समार्थकाः ॥ ३५ ॥
metre not recognised
genderपुंmasc.
मरुप्रियः केलिकीर्णो दीर्घग्रीवः शिशुः शलः ।द्विककुद्भोलि-वासन्त-रवणाः कण्टकाशनः ॥ ६१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
ताम्बूलकेवल-दलामलयुक्तमालंस्युश्चक्रवालहरितालमहाबलानि ।नाभीलवद्बिदलजाङ्गुलजङ्गलोल-माभीलवद्दलशले च महाबलं च ॥ १३ ॥
वसन्ततिलका
genderक्लीneut.
ईषस्वरो धूम्रकण्ठो नैकभारसहः शलः ।चिरमेषी गर्दनकः कोलिण्टो बडबापतिः ॥ ९८ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 3, syllable 5 ग (wrong syllable)
genderपुंmasc.
अथ वेगसरो वेसरस्तथाश्वतरः स्मृतः ।क्रमेलकः कुलनाशः शलो भोलिर्महाङ्गकः ॥ १६२ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 ल (wrong syllable)
genderपुंmasc.
उडो(डौ?)गा(गौ?)धेयगोधाशकीटदारुणदन्तकाः ।एदौ तु शललं शल्यं शलः श्वावित्तरक्षकः ॥ ४० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कुलनाशः शलः भोलिः कुलनाशः क्रमेलकः ।द्विककुद्दीर्घग्रीवश्व दाशेरो दुर्गलङ्घनः ॥ २२६५ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 र्घ (wrong syllable)
genderपुंmasc.
शल्यकः शललः शल्यः श्वाविच्चेत्यपि कथ्यते ।मन्यते तच्छलाकायां शललं शलली शलम् ॥ २३४२ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
स्यातामस्य द्वारपालौ सुप्रीतौ भृङ्गिनन्दिनौ ।नाडीस्नेहो भृङ्गवीटिर्भृङ्गी भृङ्गविटः शलः ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
युद्धवाद्यस्य पर्यायश्चान्ये भेदाः शलादयः ।मुखवाद्यं वभ्रूताली वेणुर्विवरनालिका ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 व (wrong syllable)
genderपुंmasc.
गोधिका सदृशोऽपि स्यात् खोके इति निगद्यते ।श्वावित् क्रकचपादः स्यात् छेदारः शल्य इत्यपि ॥एतस्य लोम्नि शललं शलली शलमित्यपि ।वातप्रमीर्वातमृगो वाताटहरिणे द्वयम् ॥कोक ईहामृगेऽपि स्याद् वृक ईहावृकोऽपि च ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
तोमरोऽस्त्री शर्वला च सर्वला सर्वलीत्यपि ।कुन्तो दीर्घायुधः प्रासप्राशौ च शल इत्यपि ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
तच्छलाकायां तु शलं शललस्त्रिषु गोधिका ।अवलत्तिका लत्तिका गोधा, सर्पसुते पुनः ॥ ३३२ ॥
metre not recognised
genderक्लीneut.
श्वाविट् शल्योऽस्य लोम्नि स्त्री शलली शललं शलम् ।मृगः कुरङ्गो वातायुरेणो हरिण इत्यपि ॥ ६८० ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
अजगवोऽजगावश्च वृषो भृङ्गी रिटिस्त्वसौ ।भृङ्गरिटः शलो भृङ्गी नाडीदेहोऽस्थिविग्रहः ॥ ४८ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 3 ग (wrong syllable); pāda 3, syllable 3 रि (wrong syllable)
genderपुंmasc.
स्यादट्टनं चक्रफलं पर्शुः परशुरित्यपि ।दीर्घायुधं शलः कुन्तः शल्यः शङ्कुर्विषाङ्कुरः ॥ ५५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
भृङ्गरीटः पुनर्भुङ्गी चर्मी भूंगिरिटिः शलः ।वृषाणो लूनदोर्बाणो भेलुकस्तु कृतालकः ॥ ५२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
श्वाविच्छललशल्यौ तल्लोम्न्यना शलली शलम् ।सृगालो भरुजः क्रोष्टा श्वभीरुर्मृगमत्तकः ॥ ३७ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
रूक्षस्वरो धूम्रकर्णो नेमिर्भारसहः शलः ।चिरमेही गर्दनकः कोलिण्टो बडबापतिः ॥ ६६ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 3, syllable 5 ग (wrong syllable)
genderपुंmasc.
कलिरन्त्ययुगे युद्धे कलिः कलहशूरयोः ।शलं स्याच्छल्लकीलोम्नि [90] ब्रह्मभृङ्गगणाः शलाः ॥
अनुष्टुप्
बिलं छिद्रे गुडायाञ्च पुमानुच्चैश्रवोहये ।शलो भृङ्गिक्षेत्रभिदोः शलले च विधातरि ॥शाला वृक्षस्कन्धशाखागृहैकदेशवेश्मसु ।शालः स्यान्मत्स्यभेदेऽपि नवभेदेऽपि कुत्रचित् ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 क (wrong syllable)
शल as a meaning in nānārtha verses
- कल्पद्रुकोशः शललस्वतस्थिलिञ्जेः सरकोऽनुतर्षे शललः शले । करकोऽब्दोपले कोशः शिम्बा खड्गपिधानयोः ॥ १९६ ॥ Kalpadrukośa 3.5.196