गर्दभ
gardabhaपुं · masc.In 17 kośas: 16 synonym verses, 6 as a nānārtha head word, 19 as a meaning of another word.
गर्दभस्तु चिरमेही वालेयो रासभः खरः ।चक्रीवाञ्शङ्कुकर्णोऽथ ऋषभो वृषभो वृषः ॥ १२५६ ॥वाडवेयः सौरभैयो भद्रः शक्वरशाक्वरौ ।उक्षानड्वान्ककुद्मान्गौर्बलीवर्दश्च शांकरः ॥ १२५७ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 र (wrong syllable)
genderपुंmasc.
genderपुंmasc.
दासेरकः क्रमेलक उष्ट्रो मयरवणकरभशृङ्खलकाः ।बालेयश्चक्रीवान् खरगर्दभरासभाश्च तुल्यार्थाः ॥ २८० ॥
गीतिः
genderपुंmasc.
नदभो गर्दभश्चापि … ।मयस्तूष्ट्रो मवाग्रीवो वक्राङ्गः पार्वतीप्रियः ॥ ३१९ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
ग्राम्याश्वश्चिरमेही स्याद्वालेयो रेणुरूषितः ।गर्दभः स्यादेकशफः क्रायिकः क्रयिकः क्रयी ॥ ४७७ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 दे (wrong syllable)
genderपुंmasc.
स्त्री नोत्पलं कुवलयं कुवलं कुवं चश्वेतं तु कैरवमिदं [कुमुदं] कुमुच्च ।स्याद्गन्धकान्तमपि गर्दभ-गन्धसोमेइन्दीवरं त्वसितमुत्पलमामनन्ति ॥ १० ॥
वसन्ततिलका
genderपुंmasc.
औष्ट्रकं तूष्ट्रवृन्देऽन्त्ये चिरमेही तु गर्दभः ॥ ६३ ॥
genderपुंmasc.
एडकोऽप्युरणो मीथ उरभ्रो रोमजोऽप्यविः ।खररासभचक्रीवद्वाहवाहकगर्दभाः ॥ ९७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
गर्दभः शङ्कुकर्णश्च चक्रीवान् चिरमेह्यपि ।खररासभवालेया वृषे तु वृषभर्षभौ ॥ १६५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
औष्ट्रकं चाजकं चौरभ्रकस्तद्गण इष्यते ।चक्रीवांश्चापि बालेयो रासभो गर्दभः खरे ॥ ५१० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
वराहः शूकरः कोलो गर्दभो रासभः खरः ।कुक्कुरः सारमेयः श्वा भषणः श्वानमण्डलः ॥ १६३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
गर्दभो रासभश्चैव वालेयश्च खरः पुनः ।चक्रीवान् चिरमेही च शङ्कुकर्णोऽपि कथ्यते ॥ २२६८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
गर्दभः स्मरस्मर्यः स्यात् चक्रीवान् रासभः खरः ।चिरमेही पशुचरिः चारुपुङ्खोऽपि चावटः(?) ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 र (wrong syllable)
genderपुंmasc.
स्याच्छृङ्खलक उष्ट्राणामौष्ट्रकं स्यात् कदम्बके ।बालेयकस्तु चक्रीवान् गर्दभो रासभः खरः ॥ ७४७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
छागी सञ्जा चुलम्पा स्याच्छङ्कुकर्णस्तु गर्दभः ।स्मरस्मर्यश्चिरमेही ग्राम्याश्वो रेणुरूषितः ॥ २६ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 र (wrong syllable)
genderपुंmasc.
मेषी तु कुररी वेणी जालकिन्यविला रुजा ।खररासभचक्रीवद्वाहबालेयगर्दभाः ॥ ६५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
नदीविशेषे विख्याते स्त्रीलिङ्गा गण्डकी स्मृता ।गर्दभः पशुभेदे द्वे रासभाख्ये नपि त्वदः ॥ ६४९ ॥
अनुष्टुप्
meaningsपशुभेद
कुमुदे रभसस्त्वाह श्वेते कुमुद इत्यदः ।रूप्ये च गरलं तु क्ली विषे पुंसि तु पादपे ॥ ६५० ॥
अनुष्टुप्
doubtful
गर्दभं शुक्लकुमुदे खरगन्धभिदोः पुमान् ।गर्दभी क्षुद्ररोगे च स्त्रियां जन्तुविशेषके ॥दुर्लभस्त्रिषु दुष्प्रापे कर्चुरादिप्रशस्तयोः ।दुन्दुभिर्वरुणे दैत्ये स्त्र्यक्षे बिन्दुत्रिके द्वयोः ॥भेर्याञ्च वाद्यभेदे स्याद्रक्षोभेदे तु पुंस्ययम् ।निकुम्भो दन्तिकौषध्यां कुम्भकर्णसुतेऽपि च ॥
अनुष्टुप्
गर्दभं शुक्लकुमुदे खरे पुंस्यऽथ दानवे ।जम्बीरे व्यवहारे च जम्भो दन्तेऽपि चेष्यते ॥ २८६ ॥
अनुष्टुप्
गर्दभ as a meaning in nānārtha verses
- धरणिकोश रवणरवणः शब्दने प्रोक्तो रवणो गर्दभः स्मृतः । धरणो मानभेदे स्याद्धरणी धारणे भुवि ॥ Dharaṇikośa 14.2.22
- धरणिकोश बालेयपौलस्त्यो रावणे श्रीदे शाण्डिल्य ऋषिबिल्वयोः । बालेयो गर्दभे दैत्ये पर्यायोऽवसरे क्रमे ॥ Dharaṇikośa 25.1.11
- धरणिकोश खरमरू पर्वतधन्वानौ शारौ शबलमारु[77]तौ । खरः स्याद्गर्दभे तीक्ष्णे चौरश्चोरसुगन्धयोः ॥ Dharaṇikośa 26.1.3
- धरणिकोश अश्वतरअरुष्करः स्याद्वणकृद्भल्लातकमरुष्करम् । अश्वतरो नागराजे गोपुत्रे चापि गर्दमे ॥ Dharaṇikośa 26.2.68
- नानार्थार्णवसंक्षेप वाहखारीचतुष्टये त्वन्ये द्वे तु गर्दभघोटयोः । वाह्यं वाहयितव्ये च वोढव्ये वाहसाधुनि ॥ १२३२ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.1232
- नानार्थार्णवसंक्षेप शलबोलसंज्ञे शलं तु क्ली श्वाविडः शलले त्रि तु । गन्तर्यथ द्वयोः स स्याद् गर्दभाख्यचतु पदि ॥ १३१२ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.1312
- नानार्थार्णवसंक्षेप करभपुंसि स्याद्दधिमिश्रेषु सक्तुषु स्त्री पुनर्भवेत् । करम्भी पात्रभेदेऽथ करभो गर्दभे द्वयोः ॥ ४०८ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.408
- नानार्थार्णवसंक्षेप बालेयबालेयोः गर्दभे द्वे स्याद् दैत्ये चाथ खले त्रिषु । मृदौ बलिहिते चेति रभसेन समीरितम् ॥ १२५३ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1253
- नानार्थार्णवसंक्षेप रवणपटोलमूलेऽप्यपठीत् त्रिस्तु शब्दनशीलके । उष्ट्रगर्दभयोस्तु द्वे भ्रमरे चाप्यधीयते ॥ १४९८ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1498
- नानार्थार्णवसंक्षेप चिरमेहिन्पुंसि द्वयोस्तु काके स्यात् समासाद्यत्र पूर्ववत् । चिरमेही गर्दभे द्वे समासाद्यत्र पूर्ववत् ॥ २३२ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 6.232
- नानार्थार्णवसंक्षेप रूक्षस्वरस्याद्रूक्षणहिते चाथ ज्ञेयो रूक्षस्वरो द्वयोः । गर्दभे पूर्ववत् सादि रौहिणेयस्तु ना बुधे ॥ ५२८ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 6.528
- नानार्थार्णवसंक्षेप शङ्कुकर्णशङ्कुकर्णस्तु पुंसि स्यात् पुराणप्रथिते मुनौ । विज्ञेयस्तु द्वयोरुष्ट्रे गर्दभेऽपि स्त्रियां पुनः ॥ ५९९ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 6.599
- परमानन्दीयनाममाला खरc{अथ खकारादयो यथा ।} खरस्तिग्मे च दुःस्पर्शे गर्दभे राक्षसान्तरे । तुरंगमे हरे दन्ते खल्लो निम्नेंऽशुके खगे ॥ १४५ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.8.145
- परमानन्दीयनाममाला धूसरधूसरो धूमले वर्णे शकटाङ्गे च गर्दभे । धाराटो निर्दये त्वश्वे चातके निन्दके तथा ॥ २५८ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.17.258
- शब्दरत्नावली खरऐन्द्रिर्जयन्ते काके ना स्त्री शचीशिवयोरपि । ओड्रः पुंभूम्नि देशे स्यात्तरुभेदे पुमानयम् ॥ करो रश्मौ च करके शुण्डप्रत्यायपाणिषु । कद्रुस्त्रिषु पिशङ्गे स्यान्नागमातरि तु स्त्रियाम् ॥ कारो हिमगिरौ यत्ने वलौ पत्यौ वधे पुमान् । कारा स्त्रियां बन्धगृहे बन्धे दूत्यां प्रसेवके ॥ कारिः क्रियायां स्त्रीलिङ्गो वाच्यलिङ्गस्तु शिल्पिनी । क्रूरं स्यात्कठिने घोरे नृशंसेऽपि च वाच्यवत् ॥ कारुस्त्वष्टरि पुंसि स्यात्त्रिषु कर्तरि शिल्पिनि । कीरः शुके देशभेदे क्लीबं स्यान्नीरदुग्धयोः ॥ कुरुर्ना भक्तनृपयोः पुंबहुत्वे च निवृति । क्षुद्रः क्रूरेऽधमेऽल्पे च कृपणेऽपि च वाच्यवत् ॥ क्षुद्रा व्यङ्गानटीधृष्टाबृहतीसरधासु च । चाङ्गेरी मक्षिकामात्रे हिंस्रा वादरतासु च ॥ क्षुरः स्याच्छेदनद्रव्ये कोकिलाक्षे च गोक्षुरे । खुरः शफे कोलदले तथा छेदनवस्तुनि ॥ क्रोष्ट्री कृष्णविदार्युक्ताशृगालीलाङ्गलीषु च । खरो धर्मे गर्दभे ना तीक्ष्यो त्रिष्वौषधे स्त्रियाम् ॥ खरुर्दर्पे हरे दन्ते हये ना धवले त्रिषु ॥ Śabdaratnāvalī 7.27.7
- शब्दरत्नाकर खरखगोऽर्के विहगे वायौ तारके सुरमेघयोः । गर्दभे रक्षसि खरः खरुः पुंसि स्मरे हरे ॥ १९०६ ॥ Śabdaratnākara 4.1.1906
- शब्दरत्नाकर शङ्कुकर्णशंकुकर्णौ गर्दभोष्ट्रौ शरभृङ्गौ शिलीमुखौ । श्रीवत्साङ्कौ हरिवृकौ सिंहकाकौ सकृत्प्रजौ ॥ २२२८ ॥ Śabdaratnākara 4.1.2228
- वैजयन्ती हरस्तूपा वायुरणोच्छ्राया आज्ञाह्वानाध्वरा हवाः । हर्तुर्मृत्यौ महारागे हरा रुद्राग्निगर्दभाः ॥ ६७ ॥ Vaijayantī 6.1.67
- वैजयन्ती शंकुकर्णवर्धमानः शरावे स्यादेरण्डे भूषणेऽपि च । शंकुकर्णौ गर्दभोष्ट्रावलिबाणौ शिलीमुखौ ॥ ४४ ॥ Vaijayantī 8.1.44