दृति

dṛtiपुं · masc.

In 12 kośas: 11 synonym verses, 4 as a nānārtha head word, 5 as a meaning of another word.

अभिधानचिन्तामणि Abhidhānacintāmaṇi · हेमचन्द्राचार्य पृथ्वीकायः Abhidhānacintāmaṇi 4.1.1025 · p. 40

दृतिः खल्लश्चर्ममयी त्वालूः करकपात्रिका ॥ १०२५ ॥

अनुष्टुप्

दृतिपुं खल्लपुं आलूस्त्री करकपात्रिकास्त्री

genderपुंmasc.

हलायुधकोशः (अभिधानरत्नमाला) Abhidhānaratnamālā (Halāyudha) · हलायुध सामान्यकाण्डम् Abhidhānaratnamālā (Halāyudha) 4.764 · p. 87

गवलं माहिषं शृङ्गं दृतिश्चर्मप्रसेवकः ।समुद्गः सम्पुटो ज्ञेयो वडिशं मत्स्यबन्धनम् ॥ ७६४ ॥

अनुष्टुप्

गवलक्ली दृतिपुं चर्मप्रसेवकपुं समुद्गपुं सम्पुटपुं वडिशक्ली मत्स्यबन्धनक्ली

genderपुंmasc.

कल्पद्रुकोशः Kalpadrukośa · केशव वैश्यादिप्रकाण्डः Kalpadrukośa 1.7.110 · p. 144

संस्कृतेन दृतिः पुंसि खल्लो स्त्र्यालूश्च चर्मणा ।करपात्री चाथ मेथा मन्थः स्यान्मन्थदण्डकः ॥ ११० ॥

अनुष्टुप्

दृतिपुं खल्लपुं आलूस्त्री करपात्रीस्त्री मेथास्त्री मन्थपुं मन्थदण्डकपुं

genderपुंmasc.

कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ वनौषधिवर्गः Koṣakalpataru 2.3.70 · p. 278

भेद्यवत्सर्वचर्मीणं दृतिर्भस्त्रा च खल्वकः ।प्रसेवकः पुमानत्र द्वयोश्चर्मप्रसेविका ॥भूते दृत्यां कलस्यां च दार्त्तेयं कालशेयवत् ।चर्मणो जलपात्रे स्यादालूः करकपात्रिका ॥ ७० ॥

अनुष्टुप्

सर्वचर्मीणवि दृतिपुं भस्त्रास्त्री खल्वकपुं प्रसेवकपुं चर्मप्रसेविकापुंस्त्री दार्त्तेयवि कालशेयवि आलूस्त्री करकपात्रिकास्त्री

genderपुंmasc.

लिङ्गविशेषविधि Liṅgaviśeṣavidhi · वररुचि Liṅgaviśeṣavidhi 35 · p. 11

सञ्ज्ञाशब्दः प्रत्येकमभिसम्बध्यते । लोहादिसञ्ज्ञा नपुंसके भवन्ति । इदं लोहमायसम् । मुखं लपनं तुण्डमाननमित्यादि । इदं पर्णं पलाशमित्यादि । वनं विपिनं काननमित्यादि । इदं धनं द्रविणं वस्वित्येवमादि । शीरार्थौ शब्दौ पुंसि भवतः । अयं शीरोऽलङ्कारः । अर्थो द्रव्यम् । अटवी तूक्ता स्त्रियामेव । इयमटवी वनम् ।राशिपलाण्डुकमण्डलुगडुतूलमुहूर्त्तपरशुशङ्कूनाम् ।दृतिसीधुकङ्कटानां पुंसि च गदितः प्रयोगो हि ॥ ३५ ॥

metre not recognised

genderपुंmasc.

परमानन्दीयनाममाला Paramānandīyanāmamālā · मकरन्ददास द्वितीयः परिच्छेदः Paramānandīyanāmamālā 2.304 · p. 42

दृतिश्चर्ममयी खल्लस्त्वालूः करकपात्रिका ।पर्वतः शिखरी भूध्रो गोत्राद्री भूधराचलौ ॥ ३०४ ॥

अनुष्टुप्

दृतिस्त्री खल्लपुं आलूस्त्री करकपात्रिकास्त्री पर्वतपुं शिखरिन्पुं भूध्रपुं गोत्रपुं अद्रिपुं भूधरपुं अचलपुं

genderस्त्रीfem.

परमानन्दीयनाममाला Paramānandīyanāmamālā · मकरन्ददास पुंलिङ्गसंग्रहः Paramānandīyanāmamālā 6.1.28 · p. 214

वह्न्यग्निदीदिविग्रन्थिकृमयो वमतिस्तथा ।गिरिजायू दृतिः शिश्रुरर्दनिः कलिरञ्जलिः ॥ २८ ॥

अनुष्टुप्

वह्निपुं अग्निपुं दीदिविपुं ग्रन्थिपुं कृमिपुं वमतिपुं गिरिपुं जायुपुं दृतिपुं शिश्रुपुं अर्दनिपुं कलिपुं अञ्जलिपुं

genderपुंmasc.

सुशीलनाममाला Suśīlanāmamālā · विजयसुशीलसूरि पृथ्वीकायनामानि Suśīlanāmamālā 5.1.1765 · p. 288

दृतिः खल्लश्च पानीयभरणाय च चर्म्मणः ॥ १७६५ ॥

अनुष्टुप्

दृतिपुं खल्लपुं

genderपुंmasc.

शब्दरत्नाकर Śabdaratnākara · वाचनाचार्यश्रीसाधुसुन्दरगणि चतुर्थः काण्डः Śabdaratnākara 4.68 · p. 223

सरावो ना दृतिस्तत्र खल्लं खल्लश्च भाण्डिभित् ।ध्रुवका ध्रूवकाऽमत्रे पात्रं पात्री च पात्रकाः ॥ ६८ ॥

अनुष्टुप्

सरावपुं दृतिपुं खल्लक्ली भाण्डिभिद्पुं ध्रुवकास्त्री ध्रूवकास्त्री पात्रक्ली पात्रीस्त्री पात्रकपुं

genderपुंmasc.

त्रिकाण्डशेष Trikāṇḍaśeṣa · पुरुषोत्तमदेव लिङ्गादिसंग्रहः Trikāṇḍaśeṣa 4.2 · p. 268

पुंस्त्वे हाहा हूहू-र्ग्रन्थिः पाणिः कलिर्दृतिर्मौलि ।अञ्जलिङ्घ्रिः कुक्षिर्लावकलोकोत्तरासङ्गाः ॥ २ ॥

metre not recognised

हाहापुं हूहूपुं ग्रन्थिपुं पाणिपुं कलिपुं दृतिपुं मौलिपुं अञ्जलिपुं अङ्घ्रिपुं कुक्षिपुं लावकपुं लोकपुं उत्तरासङ्गपुं

genderपुंmasc.

वैजयन्ती Vaijayantī · यादवप्रकाश पुराध्यायः Vaijayantī 4.3.59 · p. 163

घटी पारी कपाली तु त्रयी घोलश्च कर्परः ।शालाजिरो वर्धमानः शरावोऽस्त्री दृतिस्तु ना ॥ ५९ ॥

अनुष्टुप्

घटीस्त्री पारीस्त्री कपालपुंस्त्रीक्ली घोलपुं कर्परपुं शालाजिरपुं वर्धमानपुं शरावपुंक्ली दृतिपुं

genderपुंmasc.

कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ तान्ताः Koṣakalpataru 6.16.59 · p. 213

पत्तिर्गतौ सैन्यविशेषके स्त्रीपुमांस्तु शू[290b]रे पदगेऽन्यवत्स्यात् ।दृतिर्द्वयोश्चर्मपरे तु मत्स्येशास्तिस्तु शास्त्रे युजि शासनेऽपि ॥ ५९ ॥

उपजातिःmetre not read in every line

meaningsचर्मन्मत्स्य

नानार्थार्णवसंक्षेप Nānārthārṇavasaṃkṣepa · केशवस्वामिन् पुल्लिँङ्गाध्यायः Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.2.63 · p. 26

दावो दवाग्नावग्नौ च द्रुमस्त्वखिलशाखिषु ।नान्दिवृक्षे पारिजाते दृतिस्त्वम्बुदजिह्वयोः ॥ ६३ ॥

अनुष्टुप्

meaningsअम्बुद जिह्वा

नानार्थार्णवसंक्षेप Nānārthārṇavasaṃkṣepa · केशवस्वामिन् पुल्लिँङ्गाध्यायः Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.2.64 · p. 26

भस्रायां चर्मखण्डे च ऋषिभेदेऽथ धाकवाक् ।ओदनानडुहोर्धातुशब्दस्तु धनलोहयोः ॥ ६४ ॥

अनुष्टुप्

meaningsभस्रा चर्मखण्ड ऋषिभेद

doubtful

शब्दरत्नावली Śabdaratnāvalī · मथुरेश तान्ताः Śabdaratnāvalī 7.16.17 · p. 215

दितिः स्त्रियां खण्डने स्यात्तथा च दैत्यमातरि ।दीप्तं निर्भासिते दग्धे ज्वलितेऽपि च वाच्यवत् ॥द्रुतं शीघ्रे विनीते च विम्राणे चाभिधेयवत् ।दृतिश्चर्मपुटे मीते द्युतिः स्त्री रश्मिशोभयोः ॥धातुर्मनःशिलादौ तु श्लेष्मादौ गैरिकेऽपि च ॥

अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 च (wrong syllable)

meaningsचर्मपुट मीत

दृति as a meaning in nānārtha verses

कोषकल्पतरु ग्रहणआवर्ते प्रणते च दातरि वहौ क्षीणे क्रमान्निम्नक- क्ष्याभागे प्रवणोऽन्यवत्क्षणगतोऽप्यस्त्री तु शृङ्गाटके । बन्द्यां स्वीकरणे करेऽधिगमने राहूपरागे तथा- दृत्यां च ग्रहणं दृशीक्षणमपि ज्ञाने तथा दर्शने ॥ २३ ॥ Koṣakalpataru 6.15.23
नानार्थार्णवसंक्षेप भस्त्रास्त्रियां च राज्यपालिन्यां दास्यां चाथ बलिध्वनिः । योनौ वायौ च भस्त्रा तु वह्निध्मानदृतावपि ॥ ७२ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.1.72
नानार्थार्णवसंक्षेप जीलजीलं करकपत्र्यां स्यात् कोशे चर्मपुटे दृतौ । तन्त्रं स्वराष्ट्रव्यापारे तन्तुवाने परिच्छदे ॥ २५ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.3.25
नानार्थार्णवसंक्षेप नैगममनःशिलायां च प्रोक्ता नेपाली बहुवेदिना । नैगमस्तूपनिषदि पुमानुक्तो दृतावपि ॥ १०४८ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1048
वैजयन्ती जीलजीलं चर्मपुटः कोशो दृतिः करकपत्रिका । ज्योतिस्ताराग्निभाज्वालादृक्पुत्रार्थाध्वरात्मसु ॥ १० ॥ Vaijayantī 6.3.10