पर्ण
parṇaक्ली · neut.In 20 kośas: 23 synonym verses, 8 as a nānārtha head word, 11 as a meaning of another word.
पत्त्रं पलाशं छदनं बर्हं पर्णं छदं दलम् ।
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
genderक्लीneut.
genderपुंmasc.
पल्लवः स्यात्किसलयं वल्लरी मञ्जरी तथा ।वर्हं पर्णं दलं पत्त्रं पलाशं छदनं छदः ।अङ्कूरश्चाङ्कुरः प्रोक्तो वृन्तं प्रसवबन्धनम् ॥ १८५ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
छदस्तु छदनं पत्रं पलाशं छदनादलम् ।पर्णं बर्हं च पत्रं च कोशिका मुकुलोऽपि च ॥ २०३ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
समिन्धनेन्धने च द्वे निःकुहः कोटरोऽस्त्रियाम् ।पत्रं पलाशं पात्रं स्याद्दलं पर्णं छदः पुमान् ॥ २६ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
मिथुने वल्लरिर्मञ्जा चमरा[21a]मञ्जरा न ना ।पत्रबर्हिश्छदा न स्त्री पर्णं पत्रं दलं तथा ॥ ३२ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderक्लीneut.
वारिपर्ण-फण-शाण-पार्ष्णयःस्यात्सृणिर्द्रुभिदि वाण ईरितः ।स्यात्स्फुलिङ्गलववाचकः कणः ।स्यात्करेणुरिभयोर्हरेणुवत् ॥ २३ ॥
रथोद्धता
genderपुंस्त्रीm. f.
एते शब्दाः पुंल्लिङ्गे उक्ताः । यथाऽयं कुशः दर्भः । अयं कूबरो रथस्कन्धः । कुञ्जो गहनः । अङ्कुरो बीजप्रादुर्भावः । कुठारः परशुः । कुन्दः[न्द] पुष्पजातिः । कुतुपश्चर्मपात्रम् । एतानि नपुंसकानि जानीयात् । एवकारोऽवधारणे । इदं कुलं ब्राह्मणानाम् । कू[कु]लं नदीतटम् । कुङ्कुमं काश्मीरम् ।लोहमुखपर्णवनधनसञ्ज्ञाश्च नपुंसके प्रोक्ताः ।शीरार्थौ पुंस्युक्तावटवी तूक्ता स्त्रियामेव ॥ ३४ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderक्लीneut.
सञ्ज्ञाशब्दः प्रत्येकमभिसम्बध्यते । लोहादिसञ्ज्ञा नपुंसके भवन्ति । इदं लोहमायसम् । मुखं लपनं तुण्डमाननमित्यादि । इदं पर्णं पलाशमित्यादि । वनं विपिनं काननमित्यादि । इदं धनं द्रविणं वस्वित्येवमादि । शीरार्थौ शब्दौ पुंसि भवतः । अयं शीरोऽलङ्कारः । अर्थो द्रव्यम् । अटवी तूक्ता स्त्रियामेव । इयमटवी वनम् ।राशिपलाण्डुकमण्डलुगडुतूलमुहूर्त्तपरशुशङ्कूनाम् ।दृतिसीधुकङ्कटानां पुंसि च गदितः प्रयोगो हि ॥ ३५ ॥
metre not recognised
genderक्लीneut.
पलाशे किंशुकः पर्णः खरपर्णस्रिपत्रकः ।त्रिवृन्तास्यो रक्तपुष्पः क्षीरश्रेष्ठः समिद्वरः ॥ ९१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
पलाशो किंशुकः पर्णो वातपोतस्त्रिपर्णकः ।बिल्वे मालूरमाङ्गल्यौ नारङ्गे तक्रवासनः ॥ ३७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
काष्ठं तु दलिकं दारु मञ्जरिर्वल्लरिः समे ।पर्णं बर्हं पलाशं च दलं पत्रं छदं पुनः ॥ ३४ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
पलाशः पल्लवः पर्णं दलं पत्रं छदोऽङ्घ्रिकम् ।कलिका कोरकः कुड्मी प्रफुल्लो विकचः स्फुटः ॥ १५२ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
मकरन्दः पुष्परसः परागं पुष्पजं रजः ।पत्रं पर्णं दलं बर्हं पलाशं छदनं छदः ॥ १३६ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 पु (wrong syllable)
genderक्लीneut.
पत्रं पर्णं पलाशं च छदनं चापि छदं दलम् ॥ १९७२ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderक्लीneut.
पलाशः किंशुकः पर्णः वातपीथस्त्रिपत्रकः ।ब्रह्मपादपनाम्नाऽत्र पलाशः प्रथितो बुधैः ॥ १९९९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
पत्रं पात्रं दलं पर्णं पलाशञ्च च्छदः पुमान् ।च्छादनं च्छदनं बर्हं बर्हणञ्चापि पत्रकम् ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
स्यादङ्कोटस्तथाङ्कोलो निकोचकविकोचकौ ।पालाशः किंशुकः पर्णो वातपोथः पलाशकः ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
पुंसि च्छदश्छदनपत्रपलाशपर्ण-बर्हं दलं रजसि पुष्पभवे परागः ।निर्यासलग्नखपुरास्तु समाः प्रसून-बन्धस्तु वृन्तमथ सस्यफले समाने ॥ ४५२ ॥
वसन्ततिलका
genderक्लीneut.
तत्फलेऽथ स्त्रियामेव शिम्बी स्यात् फलकोशिका ।अश्वत्थपिप्पलगजाशनबोधिवृक्ष-यज्ञद्रुमाश्चलदलोऽथ पलाशपर्णौ ।यज्ञीयकिंशुकसमिद्द्रुमवातपोताब्रह्मद्रुमे स्युरथ दन्तशठः कपित्थः ॥ ४५७ ॥
अनुष्टुप्two metres in one verse
genderपुंmasc.
पर्णं बर्हं पतत्रं च त्रयी शुङ्गास्य कोशिका ।पल्लवोऽस्त्री किसलयं किसलोऽपि नवे दले ॥ १७ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
पलाशे किंशुकः पर्णो वातपोथस्त्रिपर्णकः ।आस्फोतो ब्रह्मवृक्षश्च हस्तिकर्णदले कृती ॥ २९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
पत्रं पुंस्यपि चान्येषां पक्षिपक्षे तरुच्छदे ।वाहने छुरिकायां च पर्णं तु क्ली तरुच्छदे ॥ ७१५ ॥
अनुष्टुप्
meanings
पलाशवृक्षप्रसवे पलाशाख्यतरौ तु ना ।पलं नृशण्डयोर्मांसे मानेऽप्यक्षचतुष्टये ॥ ७१६ ॥
अनुष्टुप्
doubtful
पर्ण as a meaning in nānārtha verses
- धरणिकोश पत्रपत्रं स्याद्वाहने पर्णे पक्षे च शरपक्षिणोः । चैत्रं मृतकचैत्यं स्याच्चैत्रो मासान्तरेऽपि च ॥ Dharaṇikośa 26.2.18
- धरणिकोश दलदलं खण्डे दलं पर्णे डुलिः स्यात्कमठी मुनौ । छलं स्यात्स्खलितं छद्म पलं सम्मानमांसयोः ॥ Dharaṇikośa 27.1.3
- कोषकल्पतरु पत्रगात्रं तु देहेऽवयवे गजस्य जङ्घादिभागे नरलिङ्गहीनम् । पत्रं तु न स्त्री शरपक्षिपक्षे पर्णे तथा वाहन[ना]म्नि शस्तम् ॥ २६ ॥ Koṣakalpataru 6.27.26
- कोषकल्पतरु दलनीचेऽधमे चाथ गलस्तु कण्ठे भवेत्तथा सर्जरसे नृलिङ्गः । चलोऽनिले कम्पगतोऽन्यवत्स्या- द्दलं तु पर्णे भवति स्त्रियां न ॥ ५० ॥ Koṣakalpataru 6.28.50
- कोषकल्पतरु पलाशस्त्री नीलिकायां चरमे सुहेम्नि पलाश उक्तो रजनीचरेऽपि । शट्यां त्रिपर्णे हरितेऽन्तिमे तु पर्णे निवेशः शिबिरे विवाहे ॥ २० ॥ Koṣakalpataru 6.30.20
- शिवकोष बृहत्वच्उपकुञ्ची राजिकायां क्षुद्रैलाकृष्णजीरयोः । तनुत्वगरणौ रोध्रे बृहत्वक् भूर्जपर्णयोः ॥ १०३ ॥ Śivakoṣa 5.3.103
- शिवकोष सुपर्णीपुंस्याविग्ने च वानीरे सुपर्णः कृतमालके । सुपर्णा कमलिन्यां च सुपर्णी पर्णसौम्ययोः ॥ १६५ ॥ Śivakoṣa 11.2.165
- शिवकोष देववृक्षकालमेषी समङ्गायां वाकुच्यां त्रिवृताभिदि । देववृक्षः पुरे पर्णे मन्दारादौ स्त्रुवोद्रुमे ॥ ५२२ ॥ Śivakoṣa 26.3.522
- शब्दरत्नावली पत्रपत्रं पर्णे वाहने स्याद्बाणे पक्षे च पक्षिणः । पारी गजाङ्घ्रिरज्वाञ्च कर्करीपूरयोः स्त्रियाम् ॥ पात्रं योग्यस्रुवादौ च पृथिवीपालमन्त्रिणि । तीरयुग्मान्तरे क्लीबलिङ्गं स्याद्भाजने त्रिषु ॥ Śabdaratnāvalī 7.27.23
- वैजयन्ती पत्रपत्रं तु वाहने पर्णे क्षुरिकागरुतोरपि । पयोंऽभसि च दुग्धे च पाथसी सलिलौदनौ ॥ २० ॥ Vaijayantī 6.3.20
- वैजयन्ती बर्हपोत्रं मुखाग्रदेशे स्यात्सूकरस्य हलस्य च । नवनीतं पयः पीथं बर्हं पर्णशिखण्डयोः ॥ २२ ॥ Vaijayantī 6.3.22