जिह्वा

जिह्वा as a meaning in nānārtha verses

• धरणिकोश रसनावृजिनं किल्बिषे भुग्ने वृजिनश्च शिरोरुहः । रसनं स्वदने शब्दे रसना काञ्चिजिह्वयोः ॥ Dharaṇikośa 19.2.24
• कोषकल्पतरु काकुएकं तु पूर्वसंख्यायां प्रधाने केवलेऽन्यवत् । अन्यार्थेऽथ द्वयोः काकुर्जिह्वायां च ध्वनेर्भिदा । तर्कुस्तु कर्तके पुंसि कुन्दयन्त्रेऽग्निभाजने ॥ २३ ॥ Koṣakalpataru 6.1.23
• कोषकल्पतरु रसनजिह्वागतोऽथो रशनं निनादे काञ्च्यां स्त्रियां स्याद्रशनागतोऽपि । गेहाम्भसोः स्यात्सदनं मुखे तु संभाषिते स्याद्वदनं तथैव ॥ १४ ॥ Koṣakalpataru 6.21.14
• कोषकल्पतरु ललनाईर्ष्यायां कुहना च दम्भचरणेऽथो पूतना राक्षसी- भेदे किं च हरीतकीभिदि विदि त्वाहुः स्त्रियां चेतनाम् । वाच्ये[20a]प्राणिनि सा मताथ पृतना स्यात्सैन्यमात्रे चमू- भेदे चाथ वराङ्गनासु ललना जिह्वाशिराभेदयोः । स्त्रियां प्रसन्ना मदिरासु वाच्ये प्रसादयुक्तेऽथ फणिज्जमल्ल्योः । कम्पिल्लके च प्रमदासलिङ्गं श्लेष्मघ्नमुक्तं कफहृत्सुभेद्ये ॥ १ ॥ Koṣakalpataru 6.21.1
• कोषकल्पतरु रसालास्या[72b]द्वल्लकीदण्डकविद्रुमेऽपि रसाल उक्तः सहकार इक्षौ । स्त्री गोस्तनीनाम्नि च मार्जितायां जिह्वासु दूर्वासु विदारिकासु । स्यात्सिल्हकेऽन्त्येऽप्यथ सर्जवृक्षे मत्तद्विपे ना कुटिलेऽप्यरालः ॥ ४३ ॥ Koṣakalpataru 6.28.43
• कोषकल्पतरु रसतिक्तादिके बोलकपारदे च द्रवेषु शृङ्गारमुखेषु वीर्ये । स्त्री सल्लकीकङ्गुमहीवृकीषु जिह्वासु रास्नास्वपि कीर्तितोऽयम् ॥ Koṣakalpataru 6.31.3
• नानार्थार्णवसंक्षेप दृतिदावो दवाग्नावग्नौ च द्रुमस्त्वखिलशाखिषु । नान्दिवृक्षे पारिजाते दृतिस्त्वम्बुदजिह्वयोः ॥ ६३ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.2.63
• नानार्थार्णवसंक्षेप पन्नपाण्टिसंज्ञे तु पच्छी स्त्री भवेद्वारुटकान्तरे । पन्नं स्कन्ने त्रिषु क्ली तु जिह्वायां पद्रवाक् पुनः ॥ ७२३ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.723
• नानार्थार्णवसंक्षेप सूनासूना वधे वधस्थाने स्याच्च दण्डार्पिताङ्कुशे । अधःसिरायां जिह्वाया(स्तुधा ? स्तथा) दुहितरि स्मृता ॥ १५४० ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.1540
• नानार्थार्णवसंक्षेप गोजिह्वागोजिह्वा दार्विकासंज्ञस्थावरे परिकीर्तिता । मनःशिलायां गोश्चापि जिह्वायां क्षुद्रधान्यके ॥ २७ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 3.1.27
• नानार्थार्णवसंक्षेप रसनाआस्वादने तु जिह्वायामपि स्याद्रसना न ना । शब्दने च रसज्ञा तु जिह्वायां स्त्री त्रिषु त्वसौ ॥ १४८० ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1480
• नानार्थार्णवसंक्षेप रसालासजीरकं रसाला स्यादिति तस्याश्च लक्षणम् । जिह्वायामपि दूर्वायां रभसः प्रोक्तवानिमाम् ॥ १४९१ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1491
• नानार्थार्णवसंक्षेप ललनाजिह्वायां नाडिभेदे च लवणस्तु पुमानयम् । दैत्यभेदे पटुरसे त्रि तु तद्वति वस्तुनि ॥ १५४९ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1549
• शब्दरत्नावली रसनामार्जनो लोध्रवृक्षे स्यात्क्लीबं मार्ष्टौ तु मार्जनम् । मानिनी तु स्त्रियां फल्यां मानी मानवति त्रिषु ॥ मैथुनं सङ्गते क्लीबं सुरते च नपुंसकम् । यमनो ना यमे क्लीबं बन्धे चोपरतावपि ॥ यवनो जातिभिद्देशभिदोर्वेगाश्वयोरपि । यवन्योषधिभेदे स्त्री वेगिनि त्वभिधेयवत् ॥ यापनं स्यान्निरसने कालक्षेपे च वर्त्तने । युवा श्रेष्ठे च तरुणे निसर्गबलसंयुते ॥ योजनं स्याच्चतुष्क्रोश्यां योगमाने परात्मनि । रसनं स्वादने शब्दे स्याद्रास्नाजिह्वयोः स्त्रियाम् ॥ Śabdaratnāvalī 7.20.68
• शब्दरत्नाकर रसनादक्षिणावर्तशङ्खे स्याद्रशना दर्भदामनि । काञ्चीगुणे च जिह्वायां रसना रसनं विषे ॥ २१५३ ॥ Śabdaratnākara 4.1.2153
• तन्त्राभिधान झझो झङ्कारी गुहो झञ्झावायुः सत्यः षडुन्नतः । अजेशो द्राविणी नादः पाशी जिह्वा जलं स्थितिः ॥ ८२ ॥ Tantrābhidhāna 2.26.82
• तन्त्राभिधान ठठः शून्यं मञ्जरी बीजं पाणिनी लाङ्गली क्षयः । वनजो नन्दनो जिह्वा सुमञ्जुघूर्णनं सुधा ॥ ९२ ॥ Tantrābhidhāna 2.29.92
• त्रिकाण्डशेष ललनायोषिज्जिह्वा च ललना लाञ्छनं नामचिह्नयोः । रक्ते वितानमुल्लोचे विलग्नं मध्यलग्नयोः ॥ २५८ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.258
• त्रिकाण्डशेष लालाबिम्बे देशे ना च शुनि रसालत्विक्षुचूतयोः । जिह्वाकमलयोर्लाला शाला स्याद्गृहशाखयोः ॥ ४०७ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.407
• उत्पलिनी रसनजिह्वास्वादनिनादेषु रसनं कटिमण्डने ॥ ५८ ॥ Utpalinī 58
• वैजयन्ती रसननिर्यासे हेम्नि रूप्ये च जिह्वास्वादनयोर्न ना । रेवटं दक्षिणावर्तशंखे रेणौ तु रेवटः ॥ ६९ ॥ Vaijayantī 7.5.69