पलाण्डु
palāṇḍuपुं · masc.In 13 kośas: 16 synonym verses, 2 as a nānārtha head word, 6 as a meaning of another word.
प्रपुन्नाडस्त्वेडगजो दद्रुघ्नश्चक्रमर्दकः ।पद्माट उरणाख्यश्च पलाण्डुस्तु सुकन्दकः ॥ १४७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
तत्र रक्ते दीर्घपत्रो यवनेष्टश्च गृञ्जनः ।स्थूलकन्दः पलाण्डुस्तु तीक्ष्णकन्दश्च दीपनः ॥ १२९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
पलाण्डुस्तु कटुः पञ्चवर्द्धनः पञ्चरक्षकः ।हस्ताञ्जनविधौ शस्तो जीर्णज्वरहरश्च सः ॥ ३१७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कशिपुस्थाण्डजन्तूनां जीवातोश्च पलाण्डुना ।सिन्धुदोस्तितऊनां च कम्बुना सह सक्तुभिः ॥ १९४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
क्रौञ्चादनं तु नापाकं भेडं घेञ्चुलिका च तत् ।अस्त्री पलाण्डुर्वदनदूषी स च सुकन्दकः ।लतार्को लवतार्कश्च दुर्द्रुमो हरितः स च ॥ ५६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
आक्रीड-कोदण्ड-तरण्ड-मण्ड-प्रकाण्ड-काण्डानि पलाण्डु-मुण्डौ ।दृढोऽथ बाणोऽप्यणु-वारवाण-कार्षापण-स्वर्ण-सुवर्ण-चूर्णाः ॥ ४४ ॥
उपजातिः
genderपुंक्लीm. n.
सञ्ज्ञाशब्दः प्रत्येकमभिसम्बध्यते । लोहादिसञ्ज्ञा नपुंसके भवन्ति । इदं लोहमायसम् । मुखं लपनं तुण्डमाननमित्यादि । इदं पर्णं पलाशमित्यादि । वनं विपिनं काननमित्यादि । इदं धनं द्रविणं वस्वित्येवमादि । शीरार्थौ शब्दौ पुंसि भवतः । अयं शीरोऽलङ्कारः । अर्थो द्रव्यम् । अटवी तूक्ता स्त्रियामेव । इयमटवी वनम् ।राशिपलाण्डुकमण्डलुगडुतूलमुहूर्त्तपरशुशङ्कूनाम् ।दृतिसीधुकङ्कटानां पुंसि च गदितः प्रयोगो हि ॥ ३५ ॥
metre not recognised
genderपुंmasc.
महाकन्दोऽपरोऽप्येष गृञ्जनो दीर्घपत्रकः ।पलाण्डौ यवनेष्टः स्यात् सुकन्दो वक्त्रदूषणः ॥ ३३९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
सक्तवोऽप्यररिः कम्बुर्दोर्दार्वगुरुहिङ्गवः ।पलाण्डुस्तितउर्वास्तुवेमप्रेमाणि लोम च ॥ १६५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
शूद्रप्रियस्तीक्ष्णकन्दः पलाण्डुर्मुखदूषकः ।वास्तूकं वसु वस्तुकं वास्तूकी श्वानचिह्लिका ॥ २०३ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 3, syllable 7 स्तु (wrong syllable)
genderपुंmasc.
उरणाक्षस्त्वेडगजश्चक्रपद्माट इत्यपि ।स्यात् पलाण्डुः पलाण्डश्च मुकन्दकमुकुन्दकौ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 स्त्वे (wrong syllable)
genderपुंmasc.
वार्षिकं त्रायमाणः स्यात् नायन्ती बलभद्रिका ।रसोनो गृज्जनोऽरिष्टः पलाण्डुरमृतोद्भवः ॥ ६५२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
सुकन्दकः श्वेतकन्दः पलाण्डुश्च समा इमे ।हरिद्रक्ते स्वल्पकन्दो गृञ्जनो गर्जनो गजः ॥ ६५४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
परुण्डुश्च पलाण्डुश्च लतार्कश्चापराजिता ।गृञ्जनो यवनेष्टश्च पलाण्डोर्दश जातयः ॥ ६५६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
जीर्णकं च पलाण्डुस्तु श्वेतकन्दो मुकुन्दकः ।हरितेऽस्मिन् लतार्कः स्यात् फरुण्डो दुद्रुमो रसः ॥ २०५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
फरुण्डश्च पलाण्डुश्च लतार्कश्च परारिका ।गृञ्जनो यवनेष्टश्च पलाण्डोर्देश जातयः ॥ २०७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
वने च टङ्कणे क्षारे पलाण्डुस्तु निरूपितः ।कन्दभेदे सुकन्दाख्ये दुर्गन्धे त्यक्तभक्षणे ॥ १५८ ॥
अनुष्टुप्
दशानामपि तज्जातिभेदानां कुत्रचित् स्मृतः ।परिज्वा तु मरुद्वह्न्योश्चन्द्रे प्राग्भारवाक् पुनः ॥ १५९ ॥
अनुष्टुप्
meaningsतज्जातिभेद
doubtful
पलाण्डु as a meaning in nānārtha verses
- धरणिकोश महौषधीमहौषधी पलाण्डु स्याच्चण्डा चातिविषापि च । परिव्याधो वेतसे स्यात्परिव्याधो द्रुमोत्पले ॥ Dharaṇikośa 18.2.17
- नानार्थार्णवसंक्षेप गृञ्जनपलाण्डुजातिभेदानां दशानामपि कुत्रचित् । भेदेऽर्थे त्वत्र मन्यन्ते क्लीबं केचन सूरयः ॥ ६८० ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.680
- नानार्थार्णवसंक्षेप सुकन्दसुकन्दस्तु पलण्डौ ना त्रि तु शेाभनकन्दके । सुव्रता सुखसन्दोह्या या गौस्तत्र स्त्रियां त्रि तु ॥ १९७१ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1971
- शिवकोष द्विजकुत्सितद्विजकुत्सितः पलाण्डौ रसोनकन्दे च बहुवारे । Śivakoṣa 12.4.2
- शिवकोष कटुकन्दकटुकन्दो गृष्टिकन्दे पलाण्डौ च महौषधे ॥ २२८ ॥ Śivakoṣa 14.3.228
- शिवकोष दीर्घपत्रवेल्लन्तरे च लसुने वर्षाभूदीर्घवृक्षयोः । कुम्भयोनावभ्रपुष्पे पलाण्डौ गुरुवारुणि ॥ ४२६ ॥ Śivakoṣa 22.4.426