कमण्डलु
kamaṇḍaluपुं · masc.In 17 kośas: 23 synonym verses, 3 as a nānārtha head word, 19 as a meaning of another word.
जटा सटा वृषी पीठं कुण्डिका तु कमण्डलुः ॥ ८१६ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
genderपुंक्लीm. n.
कक्षापटः स्यात्कौपीनं कुण्डिका च कमण्डलुः ।आषाढो व्रतिनां दण्डो व्रतिनामासनं वृषी ॥ ४११ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
तपस्या तु तपो जप्यं जाप्यं जापो जपः पुनः ।कमण्डलुश्चैत्यमुखः करकः कुण्डिकः स्त्रियाम् ॥ १७७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
प्लक्षः प्लवङ्गः प्लवगो गर्दभाण्डः कमण्डलुः ।महाबलोऽवरोहद्रुः क्षीरी शृङ्गी सुपार्श्वकः ॥ १०४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
तनूरुहस्नेहदोहलोहपुण्याहयोरपि ।पटहस्याररिचटुकमण्डल्वणुलानुभिः ॥ १९३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
कपीतनो गर्दभाण्डः कपिकृ(चू?)तः कमण्डलुः ।कन्दरालः सुपार्श्वश्च प्लवः पूगोऽपि मौग्धिगः ॥ ४८ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 कृ (wrong syllable)
genderपुंmasc.
आश्वत्थो जितनेमिः स्यादौदुम्बर उलूखलः ।बैल्वः सारस्वतो रौच्यः पैलवस्त्वौपरौधिकः ।कुण्डी कमण्डलुर्न स्त्री व्रतिनामासनं वृषी ॥ ९६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
खलं पलं पुलं हलं तलं बलाञ्चले मलम् ।पलालमिन्द्रनीलवद्धलाहलं कमण्डलुः ॥ ६६ ॥
पञ्चचामरम्
genderपुंक्लीm. n.
सञ्ज्ञाशब्दः प्रत्येकमभिसम्बध्यते । लोहादिसञ्ज्ञा नपुंसके भवन्ति । इदं लोहमायसम् । मुखं लपनं तुण्डमाननमित्यादि । इदं पर्णं पलाशमित्यादि । वनं विपिनं काननमित्यादि । इदं धनं द्रविणं वस्वित्येवमादि । शीरार्थौ शब्दौ पुंसि भवतः । अयं शीरोऽलङ्कारः । अर्थो द्रव्यम् । अटवी तूक्ता स्त्रियामेव । इयमटवी वनम् ।राशिपलाण्डुकमण्डलुगडुतूलमुहूर्त्तपरशुशङ्कूनाम् ।दृतिसीधुकङ्कटानां पुंसि च गदितः प्रयोगो हि ॥ ३५ ॥
metre not recognised
genderपुंmasc.
मङ्गल्यः केशवावासः श्यामलो द्विरदाशनः ।गर्दभाण्डे कन्दरालश्छायावृक्षः कमण्डलुः ॥ ३९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कुस्तुम्बरुः सानुजानू जीवातुः कशिपुः चटुः ।स्थाणुः कमण्डलुर्लक्षपटहावणुसीधुनी ॥ १६४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
कमण्डलुर्गण्डुकोऽब्दो भाण्डं पात्रममत्रकम् ।चषकश्चन्द्रभाण्डाह्वः स्थाली भोजनपात्रिका ॥ २६७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कमण्डलुश्च कुण्डिका तस्य पानीयपात्रकम् ।
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 7 ण्डि (wrong syllable)
genderपुंmasc.
अस्त्री कमण्डलुः कुण्डी स्याच्चैत्यमुखमेव च ।यज्ञादौ व्रतिनामेवमासनन्तु स्त्रियां वृष ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
छन्दांसि गायत्र्यादीनि कुण्डी त्वस्त्री कमण्डलुः ।ज्ञानमाद्यमुपज्ञा स्यात् परमान्नं तु पायसम् ॥ १२२७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
कमण्डलुः कालकूटो मधुः सानुर्हलाहलः ।इत्यादि सर्वं तद्रूपं तत्र तत्र प्रदर्शितम् ॥ २३३१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
लाङ्गलीशो नदज्ञ(न्दज)श्च पालिनी च कमण्डलुः ।दक्षजानुर(ग)तः स्थायी ठ-कारः स्थविरः स्मृतः ॥ ३० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
पालिनी नन्दजः स्थायी लाङ्गलीशः कमण्डलुः ।प्रमोदः स्थविरो वामजानुगश्चन्द्रमण्डलम् ॥ ३० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कमण्डलुश्चैत्यमुखो जोतिण्टा तु महाव्रती ।उरस्कटः पञ्चवटी बालयज्ञोपवीतकम् ॥ १४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
पुन्नपुंसकयोर्दारुजीवातुस्थाणुसीधवः ।स्थाद्वास्तु हिङ्गु तितउ सानु कम्बु कमण्डलु ॥ ८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
बद्धदर्भो वेदयष्टिः कुण्डिका ना कमण्डलुः ।वैखानसो वनेवासी वानप्रस्थश्च तापसः ॥ १२४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
क्ष्वेडाश्च कन्दलाः कालकूटाद्याः स्युः कमण्डलुः ।सक्तुः परीतन्महिमा कर्म पर्व च लोम दोः ॥ ३१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
कपोतस्य तु पादे ना द्वयेास्तु स्यात् कमण्डलुः ।चतुष्पाज्जातिभेदे क्लीपुंसोः कुण्ड्यां द्वद्योः पुनः ॥ १५८ ॥
metre not recognisedimpossible sign sequence: दे ना द्वयेास्तु सnearly अनुष्टुप्: pāda 4, syllable 5 द्व (wrong syllable)
मृगे जले च कमलं कुवले बदरोत्पले ।कल्लोलौ शात्रवोल्लोलौ पर्कट्याञ्च कमण्डलुः ॥ ३८८ ॥
अनुष्टुप्
meaningsपर्कटी
कमण्डलु as a meaning in nānārtha verses
- नामलिङ्गानुशासनम् करककमण्डलौ च करकः सुगते च विनायकः ॥ ६ ॥ Amarakośa 3.3.6
- धरणिकोश करककरको वृष्टिपाषाणे करकश्च कमण्डलौ । दाडिमे च करङ्के च करेऽपि करकः स्मृतः ॥ Dharaṇikośa 1.3.17
- धरणिकोश कुसुम्भकुसुम्भं कुसुम्भहेम्नोः कुसुम्भस्तु कमण्डलौ । वैदर्भो राजभेदे स्याद्वैदर्भं वाचि वक्रिमा ॥ Dharaṇikośa 23.2.5
- कोषकल्पतरु करककरकः करदाडिम-पक्षिभिदा- स्विह पुंसि करङ्कक[249a]मण्डलुषु । स न योषिति मेघशिलासु तु स त्रितये मशकस्तु रुजाभिदि वः(?) ॥ २४ ॥ Koṣakalpataru 6.1.24
- कोषकल्पतरु कुसुम्भकमण्डलौ स्यात्कमलोत्तरे च तथा सुवर्णेऽपि बुधैः प्रदिष्टम् । विष्टम्भ उक्तः प्रतिबन्धके च वैदर्भके तद्वदुशन्ति सन्तः ॥ ५० ॥ Koṣakalpataru 6.24.50
- कोषकल्पतरु पादचत्वरस्यात्पादचत्वरोऽजे पिप्पलसैकतकमण्डलुष्वेषः । परदोषाख्यायिनरे विप्रतिसारस्तु कौकृत्ये ॥ ४१ ॥ Koṣakalpataru 6.27.41
- कोषकल्पतरु वायुफलकमण्डलौ वायुफलं मघोन- श्चापेऽथ दान्तेऽपि दलामलं स्यात् । फणिज्जके चाथ महाबलं स्या- त्सीसे बलाढ्ये तु विशेष्यलिङ्गम् ॥ ७४ ॥ Koṣakalpataru 6.28.74
- नानार्थार्णवसंक्षेप कुण्डीजलाशयविशेषे च देवतादेरथो पुनः । सज्जनः प्राह कुम्भेऽपि कुण्डी तु स्त्री कमण्डलौ ॥ २३६ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.236
- नानार्थार्णवसंक्षेप करककरिणः प्रेरयितरि करकस्तु पुमानयम् । कमण्डलौ च कर्कर्यां शण्डे त्वप्याह कश्चन ॥ ३१५ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.315
- नानार्थार्णवसंक्षेप कुसुम्भिन्कुसुम्भी पुंसि तु प्राह वरधान्यान्तरे परः । कमण्डलौ च कुसुमस्त्वस्त्री स्त्रीपुष्पपुष्पयोः ॥ ४९९ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.499
- परमानन्दीयनाममाला करककानीनः कन्यकासूनौ व्यासे चम्पाधिपे नुपे । करको दाडिमे मेघपाषाणेऽपि कमण्डलौ ॥ १२२ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.7.122
- परमानन्दीयनाममाला पुण्डरीकपुण्डरीकं कजे श्वेते श्वेतच्छत्रेऽपि कथ्यते । दिग्गजे राजिलाहौ च पुण्डरीकः कमण्डलौ ॥ ३१७ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.19.317
- शब्दरत्नावली करककरकः पक्षिभेदे स्याद् दाडिमे च पुमानयम् । वर्षोपले द्वयोरस्त्री कुसुम्भे च कमण्डलौ ॥ क्रमुकः स्यात् पुमानेव पट्टिकालोध्रपूगयोः । कार्पासिकाफले भद्रमुस्तके ब्रह्मदारुणि ॥ Śabdaratnāvalī 7.1.39
- शब्दरत्नावली कुण्डीकुण्डी कमण्डलौ स्थाल्यां कुण्डो जारसुते पुमान् । क्ष्वेडो ध्वनौ विषे कर्णरोगे ज्वालाकुलेऽपि च ॥ Śabdaratnāvalī 7.13.5
- शब्दरत्नावली कुसुम्भककुभोऽर्जुनवृक्षे ना वीणाङ्गरागभेदयोः । कटभी तरुभेदे स्याद् ज्योतिष्मत्यामपि स्त्रियाम् ॥ करभो मणिबन्धादिकनिष्ठान्तोष्ट्रतत्सुते । कुसुम्भं हेम्नि च महारजने नाकमण्डलौ ॥ Śabdaratnāvalī 7.24.11
- शब्दरत्नाकर करककलापो भूषणे काञ्च्यां समूहे बर्हतूणयोः । कमण्डलौ च दाडिम्यां करको भूम्नि तु स्त्रियाम् ॥ २०६२ ॥ Śabdaratnākara 4.1.2062
- तन्त्राभिधान थवामजानुर्विशालाक्षी शौरी दृग्वै कमण्डलुः । सूचीपूरस्थिरस्थायी स्थविरः था-र्णको मतः ॥ ३४ ॥ Tantrābhidhāna 6.34
- त्रिकाण्डशेष कुण्डीकुण्डं खातोखयोर्जारजे ना कुण्डी कमण्डलौ । सिंहोक्तौ स्त्री विषे क्ष्वेडः पशौ क्रोडो न नोरसि ॥ १११ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.111
- वैजयन्ती कुसुम्भकुण्डली चित्रलमृगे सर्पे कुण्डलवत्यपि । कुंकुमे महारजने कुसुंभं ना कमण्डलौ ॥ २५ ॥ Vaijayantī 7.5.25