चार
cāraपुं · masc.In 22 kośas: 33 synonym verses, 7 as a nānārtha head word, 13 as a meaning of another word.
अनुवृत्तिस्त्वनुरोधो हेरिको गूढपूरुषः ।प्रणिधिर्यथार्हवर्णोऽवसर्पो मन्त्रविच्चरः ॥ ७३३ ॥वार्तायनः स्पशश्चार आप्तप्रत्ययितौ समौ ।
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 नु (wrong syllable); pāda 3, syllable 4 र्य (wrong syllable)
genderपुंmasc.
चारः कारा गुप्तौ बन्द्यां ग्रहकः प्रोपतो ग्रहः ॥ ८०६ ॥
metre not recognised
genderपुंmasc.
कृत्रिमं तु विषं चारं गरश्चोपविषं च तत् ॥ १३१४ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderक्लीneut.
यथार्हवर्णः प्रणिधिरपसर्पश्चरः स्पशः ।चारश्च गूढपुरुषश्चाप्तप्रत्ययितौ समौ ॥ १३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
genderपुंmasc.
अपसर्पश्चरश्चारः प्रणिधिर्गूढपूरुषः ।यथार्थवर्णो मन्त्रज्ञः स्पशो हेरक उच्यते ॥ ४२५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
क्षत्रः स्यात् क्षत्रिये दूत्यं दौलं चारश्चरः समौ ।अपसर्पोऽवसर्पश्च चामरा चामरं समे ॥ २०२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
वार्त्तायनिः प्रवृत्तिश्च चरश्चारोऽपि वार्त्तिकः ।प्रतिष्कशोवसर्पः स्यात् प्रविकाशोऽप्यमी त्रिषु ॥ ६५ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
बन्धनं प्रसितिश्चारः स्पृष्टिः स्पशोपतप्तता ।विकारो विप्रकारः स्यादाकारस्त्विङ्ग इङ्गितम् ॥ ५३ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 स्प (wrong syllable)
genderपुंmasc.
कुतलः कमलश्चारो नन्दनश्चन्द्रमाः खरः ।कामदो विजयश्चैव कन्दर्पजयमङ्गलौ ॥ ३० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
पन्थाः पत्सल-चारौ निगमो मार्गः पथोध्व-पद्वाजाः ।पद्या-पद्धति-पदवी-सृति-वर्तन्येकपद्यश्च ॥ ५५ ॥
आर्या
genderपुंmasc.
वैदला सा च वैदेशी चाथ राजादनोऽस्त्रियाम् ।तद्वद्राजातनश्चारः संनकद्रुर्धनुःपटः ॥ ६६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
चरश्चारः स्पशो वार्तायनश्च प्रणिधिश्च सः ।अवसर्पो मन्त्रवेत्ता हेरीको गूढपूरुषः ॥ ५५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
आश्वर्कस्त्वथ चारः स्यात्तुरगी सादि-सादिनौ ।अश्वस्य विक्रयी यः स्यात्स हेलारुक उच्यते ।द्वयो रथः स्यन्दनोऽस्त्री शताङ्गश्चङ्कुरस्तथा ।पद्वः सांग्रामिके याने[117b] चक्रशालिन्यथेतरत् ॥ ६७ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
व्ययस्त्वर्थस्यापगमो जप्तिः स्त्री जपनं जपः ।बन्धनं प्रसितिश्चारः स्पशः स्प्रष्टोपतप्तरि ॥ २७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
सन्नकद्रुः खरस्कन्धश्चारस्तापसवल्लभः ।आम्रातके वर्षपाकी कपिचूतः कपिप्रियः ॥ ४६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
चारोऽवसर्पः प्रणिधिर्निगूढपुरुषश्चरः ।तद्वानुक्तः सहस्राक्षः सत्यार्थे सूनृतं ऋतम् ॥ १८२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कृत्रिमं च विषं चारं गरश्चोपविषं च तत् ।विहंगो विहगः पक्षी पतगो विहायाः? खगः ॥ २१७ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 5 हा (wrong syllable)
genderक्लीneut.
वार्तायनो मन्त्रवित्तु स्पशश्चारस्तथोच्यते ।आप्तो यथार्थवादी च पुमान्प्रत्ययितोऽपि सः ॥ ३५४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
प्रस्कन्नपतितौ तुल्यौ जितकाशी जिताहवः ।कारा बन्दी तथा चारगुप्ती प्रग्रहनाम च ॥ ४०० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अपसर्पश्चरश्चारोऽगूढचारोऽपि दृश्यते ।आप्ते प्रत्ययितः प्रोक्तो ज्योतिःशास्त्रार्थवेदिनि ॥ २६२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
प्रत्यर्थी परिपथ्यस्व? आप्तः प्रत्ययितश्चरः ।चारो गूढनरो तर्वे? वशिकोऽन्तःपुराधिकृत् ॥ ३२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अवसर्पः स्पशश्चारो हेरिकः प्रण(णि)धिश्चरः ।संदेशहारको दूतः पान्थस्तु पथिकोऽध्वगः ॥ १५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
genderपुंmasc.
चारश्च चारको गुप्तिः कारा कारागृहे भवेत् ।
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 ग्र (wrong syllable)
genderपुंmasc.
दूषीविषं तु तज्ज्ञेयमवीर्यमौषधादिभिः ।कृत्रिमं च विषं चारं गरश्चोपविषं भवेत् ॥ २३७३ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 र्य (wrong syllable)
genderपुंmasc.
प्रसितिर्बध्यते येन बन्धनञ्चार इत्यपि ।स्पर्शः स्प्रष्टोपतप्ता च रोगभेदे निगद्यते ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
मित्त्रशब्दो द्वितकारः, सख्ये सौहार्द-सौहृदे ।मैत्त्र्यं मैत्त्री, हेरिके तु चरश्चारोऽवसर्प्यवत् ॥ २५३ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 त (wrong syllable)
genderपुंmasc.
भूतः परापर्यभितो, गुप्तौ तु चार-चारकौ ।बन्द्यां ग्रहश्च ग्रहकः प्रोपतो ग्रह इष्यते ॥ २९४ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 तु (wrong syllable)
genderपुंmasc.
सख्यं साप्तपदीनं स्यान्मैत्री मैत्रं च सौहृदम् ।अपसर्पश्चरश्चारः प्रणिधिर्गूढपूरुषः ॥ १२८५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कृत्यज्ञेयो यथा वर्णश्चारः प्रणिधिरेव च ॥ ७३ ॥
genderपुंmasc.
यथार्हवर्णो मंत्रज्ञो भीमरो गूढपूरुषः ।चारोऽप्यथ वणिग्भिक्षुश्छात्रो लिंगी कृषीवलः ॥ २६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अवरोधः पराविद्धः शुद्धान्तोऽन्तःपुरं वृषम् ।अंकणस्त्वजिरं चारं वेदिका तु वितर्दिका ॥ ३६ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
चारः पियालवृक्षे स्याच्चारोऽपसर्पबन्धयोः ।क्षारः स्याल्लवणद्रव्ये चूर्णादौ काचभस्मनोः ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 प (wrong syllable)
विषे तथा चोपविषे द्वयोनंपुनर्मतोऽसौ गरणे सुधीभिः ।चारश्चरे स्याच्च पियालवृक्षे**ऽथ षण्ढं कृतके विषे स्यात् ॥ ९९ ॥
उपेन्द्रवज्राmetre not read in every line
द्वे कुलाले गृहस्थे च तौलिके भुजगेऽपि च ।त्रि तु स्याच्चक्रवन्मात्रे चारस्तु स्यान्नरि स्पशे ॥ ४१० ॥
अनुष्टुप्
meaningsस्पश
कुम्भकारोपकरणे क्लीबं ना चक्रवाकके ।चारो गतौ पियालद्रुबन्धापसर्पणेषु च ॥चित्रा नक्षत्र गोडुम्बा नदी भिद्दन्तिकासु च ।मायासर्पाखुपर्णीषु नाडीसुभद्रयोः स्त्रियाम् ॥आलेख्यतिलकाश्चर्यकर्बुरेषु च न द्वयोः ।चीरं वस्त्रान्तरे रेखागोस्तनलेखनेषु च ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 प (wrong syllable)nearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 सु (wrong syllable)nearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 न (wrong syllable)
चार as a meaning in nānārtha verses
- धरणिकोश चरचरो द्यूतप्रभेदे स्याश्चरश्चारश्चरः क्रिया । गरं विषे गरो व्याधौ गरा गिरणमुच्यते ॥ Dharaṇikośa 26.2.4
- कोषकल्पतरु चरकमोक्षेऽन्तरिक्षे कवचेऽहिकृत्तौ निर्मोक आद्ये चरकस्तु चारे । मुनौ कुषाकुस्तु कृशानुभानु- कीशेष्वथातापिनि वाच्यलिङ्गः ॥ १ ॥ Koṣakalpataru 6.1.1
- नानार्थार्णवसंक्षेप वारवारः क्रियाभ्यावृत्तौ स्यात् समूहेऽवसरे तथा । कालभेदे नृपादीनां चारे चेत्याह कश्चन ॥ १०८ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.2.108
- नानार्थार्णवसंक्षेप चरचरं चराचरे त्रिर्ना चारे स्त्री युवतौ चरी । चलं चलाचले त्रिर्ना तुरुष्क इति विश्रुते ॥ ४०५ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.405
- नानार्थार्णवसंक्षेप स्पशपत्न्यन्तरे केशवस्य स्पशस्तु नरि संयुगे । चारेऽथ यजमानस्य पत्न्याः सन्नहने स्पशा ॥ १४५१ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.1451
- नानार्थार्णवसंक्षेप प्रणिधिगजस्कन्धेऽप्यथो चारे प्रणिधिः प्रार्थनेऽपि च । प्रणिधाने च रभसः प्राहार्धश्लोकमुत्तरम् ॥ १५५ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 3.2.155
- नानार्थार्णवसंक्षेप मन्त्रज्ञमन्त्रज्ञस्तु पुमांश्चारे त्रिस्तु मन्त्रविदि स्मृतः । मक्कणस्तु पुमान् कालेऽप्यजातरदहस्तिनि ॥ १३५६ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1356
- परमानन्दीयनाममाला छचुः कोकेऽप्यथ संस्थाने छश्चारे छेदके रवौ । छं वृत्ते निर्मले प्रोक्तं जोऽथ केशवजीवयोः ॥ १७ ॥ Paramānandīyanāmamālā 1.17
- शिवकोष शालसर्जे चारेऽपि शालुस्तु कषायद्रव्यचोरयोः । शिला मनःशिलायां च शिलाजतुनि गैरिके ॥ ४४७ ॥ Śivakoṣa 23.1.447
- शब्दरत्नावली चरत्रिलिङ्गं दुर्जरेत्यर्थे महत्यलघुनीत्यपि । गोत्रं कुलास्ययोर्गोत्रः शैले कुगव्ययोः स्त्रियाम् ॥ सम्भावनीयबोधे च विपिनच्छत्रवर्त्मसु । गौरं श्वेतेऽरुणे पीते विशुद्धेऽप्यभिधेयवत् ॥ क्लीबं पद्मकेशरे स्याच्चन्द्रसर्षपयोः पुमान् । गौरीभवानीवसुधाप्रियङ्गुरोचनासु च ॥ असञ्जातरजः कन्या वरुणाणी नदीषु च । घोरो भीमे महेशे च घस्त्रो दिवसहिंस्रयोः ॥ चरश्चारे द्यूतभेदे भौमे च जङ्गमे गमे । चन्द्रः सुधांशुकाम्पिल्लकर्पूरे काञ्चने जले ॥ चक्रमस्त्रे व्रजे सैन्ये रथाङ्गे राष्ट्रदम्भयोः ॥ Śabdaratnāvalī 7.27.10
- शब्दरत्नाकर प्रणिधिपलाशं तु दले ब्रह्मवृक्षराक्षसयोः पुमान् । प्रणिधिः प्रार्थने चारे प्रस्तरस्त्वश्मरत्नयोः ॥ २१२४ ॥ Śabdaratnākara 4.1.2124
- त्रिकाण्डशेष योगयोगश्चारेऽपूर्वलाभे सूत्रे विश्रब्धघातिनि । उपाये सङ्गतौ ध्यानौषधसन्नाहयुक्तिषु ॥ ६७ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.67
- वैजयन्ती मार्जालीयओतौ चारौ धौतिदेशे मार्जालीयोंऽगशोधने । महावीरो यज्ञपात्रे गरुडे सुभटे खगे ॥ २० ॥ Vaijayantī 8.5.20