कार्मुक
kārmukaक्ली · neut.In 20 kośas: 21 synonym verses, 7 as a nānārtha head word, 6 as a meaning of another word.
धनुश्चापोऽस्त्रमिष्वासः कोदण्डं धन्व कार्मुकम् ।द्रुणासौ लस्तकोऽस्यान्तरग्रं त्वर्तिरटन्यपि ॥ ७७५ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
धनुश्चापौ धन्वशरासनकोदण्डकार्मुकम् ।इष्वासोऽप्यथ कर्णस्य कालपृष्ठं शरासनम् ॥ ८३ ॥कपिध्वजस्य गाण्डीवगाण्डिवौ पुन्नपुंसकौ ।
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
अस्त्रं धनुरिष्वासं कोदण्डं धन्व कार्मुकं चापम् ।बाणासनं द्रुणा स्यान्मौर्वी ज्या सिञ्जिनी गुणो जीवा ॥ ४६४ ॥
metre not recognised
genderक्लीneut.
वणिक् तुला वाणिजश्च वृश्चिकोऽलिसरीसृपः ।चापो धनुश्च धनुषो कोदण्डकार्मुकोऽपि च ॥ ३८ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 4, syllable 3 ण्ड (wrong syllable)
genderपुंmasc.
मन्त्रप्रयोगजं शस्त्रमथ धन्व तु कार्मुकम् ।शरासनं च कोदण्डं सरासनममूनि षण् ॥ २६० ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
वरतिक्तः पिचुमर्दः शीतो ज्येष्ठामलः पुनः ।छर्दनो हिङ्गुनिर्यासो महानिम्बस्तु कार्मुकः ॥ १५५ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 चु (wrong syllable)
genderपुंmasc.
बालपत्रोऽपि कुष्ठारिर्मेध्योऽथ कदरोऽपरः ।श्वेतसारः कार्मुकः स्यात्सोमसारः पथिद्रुमः ॥ ३०७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कालस्कन्धश्च काम्बोजी महासारोऽपि कार्मुकः ।अथेरिमश्चारिमेद इरिमेदोऽहिमारकः ॥ ८६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अमुक्तं तु कृपाणादि यष्ट्याद्यं स्याद्द्वयात्मकम् ।धन्विष्वासौ द्रुणं चासो धन्व कार्मुकमस्त्रकम् ॥ १५ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
एते शब्दाः पुंसि स्युः । अयं पुञ्जः सङ्घातः । अद्रिः पर्वतः । कोणो गृहादीनाम् । करीषो गोमयविकारः । [रत्नपिण्याकव्याख्यानं नास्ति] ।गर्भ औदर्यः । दर्भः कुशः । अर्भो बालः । पत्तनादीनां ये पर्यायाः शब्दास्तेषां नपुंसकता । इदं पत्तनं नगरं पुरमित्यादि । शुल्बं म्लेच्छमुखम् । ताम्रमुदुम्बरमित्यादि । चापं धनुः कार्मुकमित्यादि ।विडव[बिट्व]र्णा स्त्री ज्ञेया सा[स]स्नावीथ्यौ च नीविभेर्यौ च ।मञ्जूषा गण्डूषा मूषा परिषद्गुहा चैव ॥ ६६ ॥
metre not recognised
genderक्लीneut.
महानिम्बे निम्बरकः कार्मुको विषमुष्टिकः ।रम्यकः क्षीबको वृक्काऽक्षिपीलुः केशमुष्टिकः ॥ १३८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कार्मुकं धन्व कोदण्डं धर्ममस्त्रं शरासनम् ।कार्मुकं तु चतुर्हस्तं कोदण्डं त्र्यङ्गुलं विना ॥ १९८ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
कार्मुकं धन्व चापं च धर्म कोदण्डकं धनुः ।शिलीमुखादेरसनं तत्कोटिमटनीं विदुः ॥ ७९ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
कोदण्डं कार्मुकं चाप इष्वासोऽस्त्रं धनुस्तथा ।जीवा मौर्वी गुणो गव्या ज्या शिञ्जा शिञ्जिनी द्रुणा ॥ ३८२ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
शस्त्रमस्त्रं प्रहरणं हननं हेतिरायुधम् ।धनुः शरासनं चापः कोदण्डः कार्मुकेषुमुक् ॥ २२२ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
धनुः कोदण्डमिष्वासश्चापो धन्व शरासनम् ।कार्मुकं जीवा प्रत्यञ्चा ज्यामौर्वीसिञ्जिनीगुणाः ॥ २७ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 वा (wrong syllable)
genderक्लीneut.
धनु धनुर्धनूर्धन्व कोदण्डं कार्मुकं द्रुणम् ।इष्वासोऽस्त्रं तथाऽऽसश्च चापः स्याच्च शरासनम् ॥ १२६६ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 3 ध (wrong syllable)
genderक्लीneut.
अस्त्रे शस्त्रं प्रहरणमुद्घातो हेतिरायुधम् ।अस्त्रियौ तु धनुश्चापौ धनुकोदण्डकार्मुकम् ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
अस्त्रशरासनकार्मुककोदण्डद्रोणधन्वधर्माणि ।वा पुंसि चापधनुषी स्त्री तृणताऽस्याग्रमटनिरार्त्निश्च ॥ १३२७ ॥
गीतिः
genderक्लीneut.
अस्त्रियौ चापधनुषावासेष्वासौ धनुर्द्रुणम् ।कार्मुकं धन्व कोदण्डमायुधाग्र्यं शरासनम् ॥ १७२ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
कार्मुकं तु चतुर्हस्तं कोदण्डं त्र्यंगुलं विना ।कार्मुकात्तु क्रमात् पंच विद्धायुधशरायुधे ॥ १७३ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
वेणौ त्रिस्तु प्रभवति कर्मणे तत्र वस्तु यत् ।कावृकः कृकवाकौ द्वे पीतमस्तककोकयोः ॥ ४४२ ॥
अनुष्टुप्
meaningsवेणु
doubtful
कार्मुक as a meaning in nānārtha verses
- धरणिकोश कोदण्डशिखण्डः कथितः सद्भिश्चूडायां शिखिपुच्छके । कोदण्डं कार्मुकं प्रोक्तं कोदण्डो भ्रूलतापि च ॥ Dharaṇikośa 12.1.9
- कोषकल्पतरु धर्मभीष्मः शंतनुनन्दने स्मरहरे रात्रिंचरे दारुणे भेद्ये क्षीरखयोः सुमस्तु [न] युगे पुष्पे पुनः स्यात्सुमम् । धर्मोऽस्त्री सुकृतेऽथ पुंसि च यमे न्याये स्वभावे क्रता- वाचारोपमयोस्तथोपनिषदि स्यात्कार्मुकोपाधिगः ॥ ६७ ॥ Koṣakalpataru 6.25.67
- शब्दरत्नावली कोदण्डउमायामपि कुष्माण्डी तथा यागक्रियान्तरे । कोदण्डं कार्मुके पुंसि भ्रूलतादेशभेदयोः ॥ Śabdaratnāvalī 7.13.29
- शब्दरत्नावली इष्वासइष्वासो बाणविक्षेपकारके कार्मुकेऽपि च । उच्छ्वासः प्राणनाश्वासाख्यायिकादिसमाप्तिषु ॥ Śabdaratnāvalī 7.32.17
- शब्दरत्नाकर द्रोणयौतकादिधने दाने दायो द्युम्ने च पैतृके । द्रोणं तु कार्मुके द्रोणो वृश्चिके जलवायसे ॥ १९३७ ॥ Śabdaratnākara 4.1.1937
- शब्दरत्नाकर धर्मधर्मो न्याययमाचाराहिंसावैदिककर्मसु । साम्यस्वभावसुकृतेष्वस्त्री धर्मं तु कार्मुके ॥ १९४२ ॥ Śabdaratnākara 4.1.1942