समाधि
samādhiपुं · masc.In 16 kośas: 22 synonym verses, 8 as a nānārtha head word, 11 as a meaning of another word.
भाविन्यां तु पद्मनाभः शूरदेवः सुपार्श्वकः ॥ ५३ ॥स्वयंप्रभश्च सर्वानुभूतिर्देवश्रुतोदयौ ।पेढालः पोट्टिलश्चापि शतकीर्तिश्च सुव्रतः ॥ ५४ ॥अममो निष्कषायश्च निष्पुलाकोऽथ निर्ममः ।चित्रगुप्तः समाधिश्च संवरश्च यशोधरः ॥ ५५ ॥विजयो मल्लदेवौ चानन्तवीर्यश्च भद्रकृत् ।एवं सर्वावसर्पिण्युत्सर्पिणीषु जिनोत्तमाः ॥ ५६ ॥
metre not recognised
genderपुंmasc.
genderपुंmasc.
genderपुंmasc.
genderपुंmasc.
संविदागूः प्रतिज्ञानं नियमाश्रयसंश्रवाः ।अङ्गीकाराभ्युपगमप्रतिश्रवसमाधयः ॥ ५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अर्चा पूजा सपर्या स्यादुपहारो बलिः स्मृतः ।प्रणिधानं समाधानं समाधिश्च समास्त्रयः ॥ १२८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
ध्यानं तु विषये तस्मिन्नेकप्रत्ययसन्ततिः ।समाधि स्त्री तदेवार्थमात्राभासनरूपकम् ॥ १७२ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
संविदागूः प्रतिज्ञानं समाधिस्तु प्रतिश्रवः ।अङ्गीकारोऽभ्युपगमोऽप्यथ मोक्षोऽपुनर्भवः ॥ १५३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
स्वरूपं सहजो रूपतत्त्वं सर्गो निसर्गवत् ।प्रीतौ प्रेम स्नेहहार्दे समाधाववधानता ॥ २६५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अङ्गीकारेऽभ्युपगमप्रतिश्रवसमाधयः ।सविदागूः प्रतिज्ञानं नियमाश्रवसंश्रवाः ॥ १५१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
उपवासश्चोपवस्तं व्रतं नियमपालनम् ।समाधिर्धारणा ध्यानं प्रणिधानं च चिन्तनम् ॥ १३५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
निष्कषायश्च निर्मायो निष्पुलाकश्च निर्ममः ।चित्रगुप्तः समाधिश्च संवरो वै यशोधरः ॥ ४६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
समाधिश्च तदेवार्थमात्राभासनरूपकम् ।एवं योगोऽष्टधा प्रोक्तः यमाद्यङ्गाष्टकेन च ॥ ६२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अथाऽऽस्था संश्रवः सन्धा संवित् प्रतिश्रवाऽऽश्रवौ ।आगूश्चापि प्रतिज्ञा वै समाधिः सङ्गरस्तथा ॥ ४०२ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 प्र (wrong syllable)
genderपुंmasc.
समाधानं समाधिश्च प्राणिधानं तथैव च ॥ २५०५ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
सत्यमुत्तरपक्षोऽपि समाधिर्वाद इत्यपि ।भ्रमो मिथ्यामतिर्भ्रान्तिर्मतिभ्रान्तिमतिर्भ्रमः ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
आं प्रतिज्ञा प्रतिज्ञानं अङ्गीकारः प्रतिश्रवः ।ओम् समाधिः सम्बिदागूः स्त्रियामाश्रवसंश्रवौ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अङ्गीकारोऽभ्युपगमो नियमश्च प्रतिश्रवः ।आधिर्ना मानसी पीडा समाधिर्धर्मचिन्तनम् ॥ २७० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
धारणा ब्रह्मणि ध्येये चित्तस्य स्थिरबन्धनम् ।समाधिस्तु समावस्था जीवात्मपरमात्मनोः ॥ २७९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
बुद्धिः पण्डा विदा चार्वी विचारस्तर्कनिश्चयौ ।गुञ्जा चर्चाऽथ सिद्धान्तोत्तरपक्षसमाधयः ।कृतान्तः पूर्वपक्षस्तु चोद्यं गीर्भणितिर्गिरा ॥ १ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
ध्यानं तु विषये तस्मिन्नेकप्रत्ययसंततिः ।समाधिर्ना तदेवार्थमात्राभासनरूपकम् ॥ २३२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
समाधिश्च समंगश्च परिवी रंजनं च तत् ।पणो ग्लहो देवनस्तु पाशकोऽक्षोऽथ शारयः ॥ ६० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
तद्वत्समर्थने स्यात्समाधिरथ संनिधानेऽपि ।संनिधिरिन्द्रियविषये प्रणिधिर्याच्ञा[च]रार्थो ना ॥ ७७ ॥
metre not recognised
meaningsसमर्थन
प्राणिद्यूते प्रतिज्ञायां तुल्यत्वे भेद्यवत् पुनः ।सम आधिर्भवेद्यस्य तत्र स्यात् तु द्वयोरयम् ॥ १९३० ॥
अनुष्टुप्
doubtful
संसिद्धिः स्त्रीमदोग्रायां सिद्धौ च प्रकृतावपि ।समाधिर्नियमे ध्याने तथा काव्यगुणान्तरे ॥
अनुष्टुप्
समर्थने च नीलाके स्यादिन्द्रियनिरोधने ।सुगन्धिवालुके क्लीबं दूष्टगन्धे भवेत् त्रिषु ॥
अनुष्टुप्
doubtful
समाधि as a meaning in nānārtha verses
- धरणिकोश घटघटो गजशिरः कूटे समाध्यन्तरकुम्भयोः । घटा स्याद्घटने हस्तिश्रेण्यां च परिकीर्तिता ॥ Dharaṇikośa 10.3.5
- धरणिकोश बोधिश्रद्धा संप्रत्ययः काङ्क्षा बाधा दुःखनिषेधयोः । गोधा तले निहाकायां बोधी समाधिपिप्पलौ ॥ Dharaṇikośa 18.1.1
- धरणिकोश प्रणिधानप्रणिधानं प्रयत्ने स्यात्समाधौ तु प्रवेशने । राजादनं प्रियाले स्यात्क्षीरिकायामपि स्मृतम् ॥ Dharaṇikośa 19.2.87
- कोषकल्पतरु युज्यतेयुज्यते तु समाधौ स्यात्प्रणेशति च शीलति । मथ्नाति मथति मन्थति लोडति लुट्यति[203b] च गाहते लुडति । लुटति खजत्यपि मन्थें खण्डत इति च ब्रुवन्त्यत्र ॥ ५ ॥ Koṣakalpataru 3.5.5
- कोषकल्पतरु घटघटः समाधौ कुटमौलिकूटयो- र्घटा[तु] गोष्ठ्यां गजसज्जनायाम् । कुटस्तु कूटे च घटे च तद्व- द्वलाङ्गके प्रस्तरकुट्टके स्त्री ॥ ३ ॥ Koṣakalpataru 6.10.3
- कोषकल्पतरु स्थापनस्याद्वामनः खर्वगतोऽन्यवत्स्या- त्स्यात्स्थापनं पुंसवने समाधौ । स्यादोपशीले( ? )प्यथ यापनं तु क्षेपेऽपि कालस्य च वर्त्तनेऽपि ॥ ४२ ॥ Koṣakalpataru 6.21.42
- कोषकल्पतरु योगस्वक्षो हृदि स्याद्वृषभे तु पुंसि नोधा मुनौ स्तव्यगतोऽन्यवच्च । योगः समाधौ समये तथान्त्ये रोकोऽस्त्रियां नावि तरित्रयेऽपि ( ? ) ॥ Koṣakalpataru 6.31.41
- नानार्थार्णवसंक्षेप युक्तिसमाधावथ रक्षा स्याल्लाक्षारक्षणभस्मसु । रतिः कन्दर्पभार्यायां सुरतोत्कण्ठयोरपि ॥ ८२ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.1.82
- शब्दरत्नावली संविद्षड्बिन्दुः पुण्डरीकाक्षे कीरभेदे च पुंस्ययम् । सम्पत्स्त्री तु गुणोत्कर्षहारभेदविभूतिषु ॥ सम्बित् ज्ञाने प्रतिज्ञायामाचारे युधितोषणे । क्रियाकारे समाधौ च तथा सम्भाषणे स्त्रियाम् ॥ Śabdaratnāvalī 7.18.22
- शब्दरत्नावली आधिप्रत्याशायामधिष्ठाने समाधावपि कुत्रचित् ॥ Śabdaratnāvalī 7.19.3
- शब्दरत्नावली प्रणिधानप्रणिधानं समाधौ स्यात्प्रयत्ने च प्रवेशने । प्रयोजनं कार्यहेत्वोः पलाशी राक्षसे द्रुमे ॥ Śabdaratnāvalī 7.20.115