सर्षप
sarṣapaपुं · masc.In 20 kośas: 24 synonym verses, 1 as a nānārtha head word, 18 as a meaning of another word.
षण्ढतिले तिलपिञ्जस्तिलपेजोऽथ सर्षपः ।कदम्बकस्तन्तुभोऽथ सिद्धार्थः श्वेतसर्षपः ॥ ११८० ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
विषः क्ष्वेडो रसस्तीक्ष्णं गरलोऽथ हलाहलः ॥ ११९५ ॥वत्सनाभः कालकूटो ब्रह्मपुत्रः प्रदीपनः ।सौराष्ट्रिकः शौल्किकेयः काकोलो दारदोऽपि च ॥ ११९६ ॥अहिच्छत्त्रो मेषशृङ्गकुष्टवालूकनन्दनाः ।कैराटको हैमवतो मर्कटः करवीरकः ॥ ११९७ ॥सर्षपो मूलको गौरार्द्रकः सक्तुककर्दमौ ।अङ्कोल्लसारः कालिङ्गः शृङ्गिको मधुसिक्थकः ॥ ११९८ ॥इन्द्रो लाङ्गुलिको विस्फुलिङ्गपिङ्गलगौतमाः ।मुस्तको दालवश्चेति स्थावरा विषजातयः ॥ ११९९ ॥
अनुष्टुप्
विषपुंक्ष्वेडपुंरसपुंतीक्ष्णक्लीगरलपुंहलाहलपुंवत्सनाभपुंकालकूटपुंब्रह्मपुत्रपुंप्रदीपनपुंसौराष्ट्रिकपुंशौल्किकेयपुंकाकोलपुंदारदपुंअहिच्छत्त्रपुंमेषशृङ्गपुंकुष्टपुंवालूकपुंनन्दनपुंकैराटकपुंहैमवतपुंमर्कटपुंकरवीरकपुंसर्षपपुंमूलकपुंगौरपुंआर्द्रकपुंसक्तुकपुंकर्दमपुंअङ्कोल्लसारपुंकालिङ्गपुंशृङ्गिकपुंमधुसिक्थकपुंइन्द्रपुंलाङ्गुलिकपुंविस्फुलिङ्गपुंपिङ्गलपुंगौतमपुंमुस्तकपुंदालवपुं
genderपुंmasc.
मङ्गल्यको मसूरोऽथ मकुष्टक मयुष्टकौ ।वनमुद्गे सर्षपे तु द्वौ तन्तुभकदम्बकौ ॥ १७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
मङ्गल्यको मसूरः स्यात्सिद्धार्थः सर्षपः स्मृतः ।आसुरी राजिका चेति कथ्यते राजसर्षपः ॥ ५८१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
सर्षपे तु कदम्बः स्यात् सिते त्वस्मिन् वरिष्ठकः ।पीतवर्णे तु सिद्धार्थो राजो … राजसर्षपः ॥ २६२ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
पाटलः पाटलिर्धान्ये सतीनः स्यात् सतीनकः ।सर्षपः सरिषपो यावो यावको यवको भवेत् ॥ २२२ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
सर्षपः साधनो भूतनाशनः सितसर्षपः ।कटुतैलः सरिषपो गौरः सिद्धार्थ इत्यपि ॥ ७३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
तर्कारी वसुकः पद्मा वर्षाभूश्चैव फञ्जिका ।तण्डुलीयकचाङ्गेरीकुसुम्भराजिसर्षपाः ॥ १७६ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 म्भ (wrong syllable)
genderपुंmasc.
षड्भिस्ताभिर्मरीचिः स्त्री षड्भिराभिस्तु राजिका ।ताभिस्त्रिभिः सर्षपः स्यात्सर्षपैरष्टभिर्यवः ॥ ५१६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
सर्षपः स्यात्सरिषपस्तन्तुभश्च कदम्बकः ।कटुश्च कटुकस्नेहो रक्षोघ्नो भूतनाशनः ॥ ६५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
त्रिराजिकः सर्षपोऽथ यवोऽष्टाभिश्च सर्षपैः ।गुञ्जा चतुर्यवा तास्तु पञ्च स्युर्माषकोऽस्त्रियाम् ॥ ४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कैराटिको हैमवतो मर्कटः करवीरकः ।सर्षपो मूलको गारार्द्रकः सक्तुक-कर्द्दमौ ॥ ३५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
मांसाभिधानं विवराभिधानं च तीर्थतुण्डे च नपुंसके विद्धि जानीहि । यथा मांसं पलं पललं क्रव्यमित्यादि । इदं विवरं बिलं छिद्रं रन्ध्रं कुहरं सुषिरमित्यादि । इदं तीर्थं पुण्यस्थानम् । तुण्डं वक्त्रम् । यवमाषाद्या व्रीहयः पुंसि । यथा इमे माषाः मुद्गाः कुलत्थाः सोष्टाः गोधूमाः तिलाः कलापाः मसूराः सर्षपाः । प्रियङ्गवश्च स्त्रियामेव । इमाः प्रियङ्गवः ।पल्लव उक्तः पुंसि नपुंसके किसलयं स्त्रियां लाक्षा ।ऋग्रोचना पिडका कण्डूः क्षपा चैव ॥ ५७ ॥
metre not recognised
genderपुंmasc.
षण्ढतिले तिलपिञ्जस्तिलपेजोऽथ सर्षपे ।कदम्बकस्तन्तुतुभोऽथ सिद्धार्थः श्वेतसर्षपः ॥ ३९८ ॥
metre not recognised
genderपुंmasc.
कङ्गुक्वङ्गू कङ्गुनी च सर्षपस्तन्तुभो मतः ।कदम्बकः स च श्वेतः सिद्धार्थः कथितो बुधैः ॥ ९२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
तथा हैमवतेन्द्रौ च सर्षपो मूलकोऽपरः ।कालिङ्गो विस्फुलिङ्गोऽपि गौतमोऽप्येष विश्रुतः ॥ ११६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
सर्षपे कर्षपः पुंसि तुन्दु(न्तु?)भश्च कदम्बकः ।गोध्या(धू?)मे सुमनः प्रोक्तः सिद्धार्थः श्वेतसर्षपे ॥ ४३० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
वन्ध्यं षष्ढतिलः स्याच्च तिलादी पिञ्जपेजकौ ।तन्तुभस्तुन्तुभो लोके सर्षपः स्यात् कदम्बकः ॥ २१२७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
हालहलं चाऽहिछत्रो हालाहलं हलाहलः ।सर्षपो ब्रह्मपुत्रश्च प्रदीपनश्च नन्दनः ॥ २१६१ ॥
metre not recognised
genderपुंmasc.
वनमुद्गो मुद्गष्टः स्यात् मकुष्टकमयुष्टकौ ।स्यात् सर्षपः सरिषपः शर्षपश्च कदम्बकः ।कटुस्नेहस्तुन्तुभोऽस्मिन् सिते सिद्धार्थ इत्यपि ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
कदम्बके सरिषपः सर्षपः, सस्यशीर्षके ।कविशं कणिशोऽफलकाण्डे पल-पलालकौ ॥ २५९ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 7 फ (wrong syllable)
genderपुंmasc.
कालोपकुञ्चिका पृथ्वी सुषवी कारवी कणा ।सर्षपो दुन्दुभस्तीक्ष्णो रक्षोघ्नो दुष्प्रधर्षणः ॥ ६४५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
वसन्तश्चाऽथ मसुरो मसूरो व्रीहिकाञ्चनः ।सर्षपः स्यात्सरिषपः कटुस्नेहश्च तन्तुभः ॥ ३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कदंबकस्तु शुभकः सर्षपोऽस्मिन् पुनः सिते ।त्रिष्टुभभ्रात्ररक्षोघ्नाः शठः सिद्धार्थतोटकौ ॥ ४१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
सर्षप as a meaning in nānārtha verses
- धरणिकोश सिद्धार्थनिर्ग्रन्थः क्षपणे निःस्वे क्षवथुः क्षुतकासयोः । मन्मथौ स्मरकपित्थौ सिद्धार्थौ बुद्धसर्षपौ । गोग्रन्थिः करवीरे तु षड्ग्रन्था तु शटी वचा ॥ Dharaṇikośa 16.1.3
- धरणिकोश कदम्बकदम्बः सर्षपे नीपे कदम्बं निकु[66]रुम्बकम् । नितम्बो जघने सानौ नितम्बं स्कन्धरोधसोः । गजाह्बं हस्तिनपुरं गजाह्बा करिपिप्पली ॥ Dharaṇikośa 22.2.7
- कोषकल्पतरु कटुककटुकं कटुरोहिण्यां द्वंद्वेऽल्पे सर्षपे व्योषे । चलुकश्चुलकश्च द्वौ प्रसृतौ भाण्डप्रभेदे च ॥ ३७ ॥ Koṣakalpataru 6.1.37
- कोषकल्पतरु सिद्धार्थस्यात्सर्षपेऽच्छेऽ परात्मनि[3b]स्या- त्कायस्थ उक्तो नरजातिभेदे । स्त्री त्वामलक्यां च तथाभयायां वयःस्थ उक्तस्तरुणोऽन्यलिङ्गः ॥ ९ ॥ Koṣakalpataru 6.18.9
- नानार्थार्णवसंक्षेप पिङ्गपिङ्गो मण्डलिसर्पाणां प्रभेदे महिषे द्वयोः । ना पिशङ्गाह्वये वर्ण ऋषिभेदे च सर्षपे ॥ ७६८ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.768
- नानार्थार्णवसंक्षेप कदम्बबाणे चाथ कलम्बोऽस्त्री शतपर्वसमाख्यके । स्तम्बे शाके कदम्बस्तु सर्षपे ना च नीपके ॥ ४०३ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.403
- नानार्थार्णवसंक्षेप तोदकसर्षपे तोत्तरि त्वेष त्रिर्नृलिङ्गस्तु तोयदः । मेधे क्लीबं तु धनुषि स्यादथो दक्षिणस्त्रिषु ॥ ८९५ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.895
- नानार्थार्णवसंक्षेप सिद्धार्थ(सित ? स्यात्) सर्षपे च सिद्धार्थो बुद्धेऽर्थेन युतेऽ(ह्य ? न्य)वत् । सिताभ्रम्तु स कर्पूरे ना क्ली त्वभ्रे सिते स्मृतः ॥ १९५७ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1957
- नानार्थार्णवसंक्षेप कदम्बककुलत्थे स्त्री कफहरिः श्लेष्मघ्ने तु त्रिषु स्मृता । कदम्बकं समूहे क्ली सर्षपे तु पुमानयम् ॥ १५५ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 6.155
- परमानन्दीयनाममाला गौरगौरं च सर्षपे श्वेते किञ्जल्केऽथ गुणो यथा । रूपादावपि शौर्यादौ संध्यादौ तन्तुसूदयोः ॥ १५४ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.9.154
- शिवकोष कटुककटुका राजिका तुम्बी करञ्जी रोहिणीषु च । क्लीबं कङ्कोलकव्योषत्रपुषे सर्षपे पुमान् ॥ १८ ॥ Śivakoṣa 1.3.18
- शिवकोष भूतघ्नवचायां सर्षपे पुंसि मदनो राठधूर्तयोः । सिक्थके मदनी मार्गे रजनी नीलिनीनिशोः ॥ २६१ ॥ Śivakoṣa 16.1.261
- शिवकोष रक्षोघ्नरसोना विजयायां च रसोनं तु महौषधे । रक्षोघ्नी जटिलाचोरपुष्प्योः पुंसि तु सर्षपे ॥ २६३ ॥ Śivakoṣa 16.1.263
- शिवकोष कदम्बकदम्बः सर्षपे नीपे गजाह्वं करिकेसरे । गजाह्वा करिपिप्पल्यां गोडुम्बः शीर्णवृन्तके ॥ ३१८ ॥ Śivakoṣa 18.2.318
- शब्दरत्नावली खञ्जनाखञ्जनः खञ्जरीटे स्त्रीसर्षपे न द्वयोर्गतौ । खड्गी खड्गमञ्जुघोषे पुमान् खड्गधरे त्रिषु ॥ Śabdaratnāvalī 7.20.52
- शब्दरत्नावली कदम्बकदम्बः सर्षपे नीपे निकुरम्बे नपुंसकम् ॥ Śabdaratnāvalī 7.23.9
- शब्दरत्नावली गौरत्रिलिङ्गं दुर्जरेत्यर्थे महत्यलघुनीत्यपि । गोत्रं कुलास्ययोर्गोत्रः शैले कुगव्ययोः स्त्रियाम् ॥ सम्भावनीयबोधे च विपिनच्छत्रवर्त्मसु । गौरं श्वेतेऽरुणे पीते विशुद्धेऽप्यभिधेयवत् ॥ क्लीबं पद्मकेशरे स्याच्चन्द्रसर्षपयोः पुमान् । गौरीभवानीवसुधाप्रियङ्गुरोचनासु च ॥ असञ्जातरजः कन्या वरुणाणी नदीषु च । घोरो भीमे महेशे च घस्त्रो दिवसहिंस्रयोः ॥ चरश्चारे द्यूतभेदे भौमे च जङ्गमे गमे । चन्द्रः सुधांशुकाम्पिल्लकर्पूरे काञ्चने जले ॥ चक्रमस्त्रे व्रजे सैन्ये रथाङ्गे राष्ट्रदम्भयोः ॥ Śabdaratnāvalī 7.27.10
- त्रिकाण्डशेष सिद्धार्थपुंसि स्त्रियां च षड्ग्रन्थः करञ्जवचयोः क्रमात् । सिद्धार्थः सर्षपे बुद्धे संस्था स्थितिविनाशयोः ॥ २०० ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.200