स्रज्
srajस्त्री · fem.In 13 kośas: 18 synonym verses, 5 as a meaning of another word.
नायकस्तरलो हारान्तर्मणिर्मुकुटं पुनः ॥ ६५० ॥मौलिः किरीटकोटीरमुष्णीषं पुष्पदाम तु ।मूर्ध्नि माल्यं माला स्रक्स्वगर्भकः केशमध्यगम् ॥ ६५१ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 मा (wrong syllable)
genderस्त्रीfem.
हारो मुक्तातः प्रालम्बस्रक्कलापावलीलताः ।
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 तः (wrong syllable)
genderस्त्रीfem.
genderस्त्रीfem.
कञ्चुको वारवाणः स्यात्कूर्पासश्च निचोलकः ।स्रग्माला माल्यमाख्यातं केशमध्ये तु गर्भकः ॥ ५५२ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
स्रक् स्त्रियां मालिका माला गर्भकः केशमध्यगम् ।प्रभ्रष्टकं शिखालम्बि पुरोन्यस्तं ललाम तत् ॥ २५३ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
कलापः पुंसि मुक्तार्थाद्धारः प्रालम्ब इत्यपि ।स्त्र्यावली स्रग्लता यष्टिः सूत्रं प्रतिसरस्त्रिषु ॥ २५९ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
सीमन् शरद्दृशदृक् दृशस्रक् त्वक् स्फिग्द्वार्धुरौ च नौः ।द्यौर्दिव् प्रावृट् त्विट्तृषौ दिगेषेति प्रकृतिः स्त्रियः ॥ ४६ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
माल्यं मालास्रजौ मूर्ध्नि केशमध्ये तु गर्भकः ।मालावान्मालिको माली मालभारी दधत्स्रजम् ॥ २१ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
प्राणो नाम वायुः सोऽस्यास्तीति प्राणी तस्याङ्गं प्राण्यङ्ग इकारः अन्ते यस्य तदिदन्तम् । तत्सर्वं स्त्रीलिङ्गं भवति । तद्यथा । इयं कटिः श्रोणिः अङ्गुलिः पङ्क्तिरित्यादि वस्तिकुक्षिपाणीनामपीदन्तत्वाच्च स्त्रीत्वे प्राप्ते बाधः क्रियते । एतान्विमुच्य वर्जयित्वेत्यर्थः । पुंसीत्यधिकारात्तेषां पुंस्त्वमेव भवति । अयं वस्तिः नाभेरधः । अयं कुक्षिरुदरस्थानम् । अयं पाणिर्हस्त इति । जङ्घादयः शब्दाः स्त्रियां भवन्ति । इयं जङ्घा जानुनोरधस्तात् । पादस्योपरिस्था च । इयं शिरा देहधारिणी । इयं स्नुषा पुत्रवधूः ।इयं नासिका गन्धहारिणी । इयं चूडा शिखा । इयं वसा शोणितविकारः स्नेहश्च ।स्रक्स्रुक्स्फिक्त्वग्वाग्योषितो हि विद्यात्स्त्रियां द्युनावौ च ।दीधितिमेकां[का] मुक्त्वा रश्म्यभिधानं तु पुंस्येव ॥ १८ ॥
metre not recognised
genderस्त्रीfem.
स्रगादयः शब्दाः स्त्रियां भवन्ति । तद्यथा । इयं स्रक् माला । इयं स्रुक् यज्ञोपकरणभाण्डम् । इयं स्फिक् कटिप्रदेशः । इयं त्वक् बहिश्चर्म । इयं वाक् वाणी । इयं योषित् बाला । द्यौश्च नौश्च द्युनावौ च स्त्रियां भवतः इयं द्यौः स्वर्गः । इयं नौः जलतरणिः । हिशब्दः पादपूरणे । दीधितिमेकां वर्ज्जयित्वा रश्मिवाचकाः शब्दाः पर्यायाश्च ये ते पुंसि भवन्ति । तद्यथा इमे रश्मयः प्रग्रहाः किरणाः अंशवः पादाः मयूखाः अभीषवः गभस्तयः घृणय इत्येवमादयः । तुशब्दः पादपूरणे ।मूर्द्ध्नोऽक्षतक्षमज्जश्लेष्मात्माश्मयु[यू]वपूषराजभी रहितम् ।सर्वं द्व्यच्कं नान्तं नपुंसकं पुंसि वा भवेद्ब्रह्मा ॥ १९ ॥
metre not recognised
genderस्त्रीfem.
भूषणाभरणं रुच्यं माल्यं मालागुणस्रजः ।मेखला रसना काञ्ची हेमपर्यायसूत्रकम् ॥ ११९ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
स्रग्माला पुष्पदामापि माल्यं स्यान्मूर्धगं हि तत् ।ललामकं पुरोन्यस्तं शिखालम्बि तथा मतम् ॥ ३०२ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
माला स्रग्दाम माल्यं च स्नानं मज्जनमाप्लवः ।चार्चिक्यं समालम्भनमङ्गरागो विलेपनम् ॥ ५४ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderस्त्रीfem.
मूर्ध्नि माल्यञ्च माला च स्रक् तथा पुष्पदाम च ।तृतीयो मर्त्य विभागःकेशमध्यगतं माल्यं गर्भकं कथ्यते किल ॥ १०५५ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderस्त्रीfem.
गन्धमाल्यादिसंस्कारो यः स्यात्तदधिवासनम् ।माल्यं स्रक् मालिका माला मालाका मालकापि च ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
समांसमीना शालाञ्ची हरिद्रा दर्वी सिध्रका ।तर्दूः स्रक् कणिका खल्ली मन्दुनी छर्दिरित्यपि ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 5 र्वी (wrong syllable)
genderस्त्रीfem.
माल्यदाम्नी तु माला स्रक् केशमध्ये तु गर्भकः ।ललामकं पुरोन्यस्तं प्रालम्बमृजुलम्बि यत् ॥ ११५६ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
आगूयवागूवाक्सृ(स्र?)क्त्वक्स्फिग्ज्योग्नौदिगृगुष्णिहः ।संध्या कथा[शीः] कन्था द्वाः पूर्धूर्गी[र्विट्] पिपीलिका ॥ २३११ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
स्रज् as a meaning in nānārtha verses
- कोषकल्पतरु मालिकामालिका तु सरिदन्तरे स्रजि श्रोत्रमण्डनकवालुकासु तु । बालिका भवति पत्रकाहला- बाल्यशालिललनास्वपि स्मृता ॥ १६ ॥ Koṣakalpataru 6.1.16
- नानार्थार्णवसंक्षेप रजस्रजस्तु शरदि स्त्रीणां पुष्पे रेणौ जले स्रजि । सत्त्वाद्यन्यतमे रात्रौ लोहे तेजसि रेतसि ॥ ५० ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.3.50
- नानार्थार्णवसंक्षेप हरस्प्रासादपृष्ठ इत्येके गृहभेदे गृहेऽपि च । हरः क्रोधे जले लोके ज्योतिषि ज्वलति स्रजि ॥ ७३ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.3.73
- नानार्थार्णवसंक्षेप मालामाला स्त्री स्रजि मालस्तु मर्त्यजात्यन्तरे द्वयोः । सूतीशूद्रोद्भवेऽत्रार्थे स्त्र्यर्थे मालीति जातिङीष् ॥ ९७५ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.975
- शब्दरत्नावली मालामालः क्षेत्रजातिभिदोर्माला पृक्कास्रजोरपि । मूलमाद्ये शिफायाञ्च निकटेभेतु नास्त्रियाम् ॥ Śabdaratnāvalī 7.28.32