मेध्य
medhyaवि · adj.In 17 kośas: 20 synonym verses, 6 as a nānārtha head word, 6 as a meaning of another word.
पवित्रं पावनं पूतं पुण्यं मेध्यमथोज्ज्वलम् ॥ १४३५ ॥विमलं विशदं वीध्रमवदातमनाविलम् ।विशुद्धं शुचि चोक्षं तु निःशोध्यमनवस्करम् ॥ १४३६ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
genderविadj.
शुचिर्मेध्यं पवित्रं च पुण्यं पावनमुच्यते ।विमलं विशदं वीध्रमुज्ज्वलं स्यादनाविलम् ॥ १३२ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
मेध्यः सौरभ्यदः शालनिर्यासस्त्वग्निवल्लभः ।रालः सर्जरसः शालः कालः कनकलोद्भवः ॥ ४१५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
स्थागः परिक्रमसहो जावालस्त्वजजीवनः ।मेध्यो मेको महागन्धो भकरश्च पयस्वलः ॥ ४७२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
स्यान्म्लानं कच्चलं तु स्यान्मलदूषितमित्यथ ।निर्णिक्तं विमलं वीध्रं पूतं मेध्यं पवित्रकम् ॥ १०५ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
बालपत्रोऽपि कुष्ठारिर्मेध्योऽथ कदरोऽपरः ।श्वेतसारः कार्मुकः स्यात्सोमसारः पथिद्रुमः ॥ ३०७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अष्टका पाणिनीयैव जानीयात्स्त्रीविशेषणे ।मेधायै हितमर्हं च मेध्यं त्रिषु समुन्नयेत् ॥ २१ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
अजाजी युज्यमाना स्याद्दीर्घको जीरकोऽस्त्रियाम् ।कणा च कणजीरश्च जरणो मेध्यमित्यपि ॥ ९४ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
योगाय यौ प्रभवतस्त्रिष्विमौ योग्य-यौगिकौ ।पवितः प्रयतः पूतः पवित्रः पावनः शुचिः ।मेध्यः पुण्योऽथ वाल्मीकि - वाल्मीक - कुशिनः कविः ॥ ४ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
मुञ्जस्तु यज्ञियो मेध्यो दृढत्वग्ब्रह्ममेखलः ।अथ बालतृणे शष्पं शुकं शालिकमङ्गुलम् ॥ ३७७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
मुञ्जस्तु मुञ्जको मेध्ये मृदुत्वग्ब्रह्ममेखलः ।[ उल्लूकस्तूलपो ] दर्भमूर्ध्वमूलं खरच्छदः ॥ ६८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कश्मलं मलिनं म्लानं कच्चरं च मलीमसम् ।पवित्रं मेध्यपूते च पावनं पुण्यनाम च ॥ ३२४ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
पूतं पवित्रं मेध्यं च मलिनं च मलीमसम् ।निर्णिक्तं क्षालितं धौतमुज्ज्वलं निर्मलं शुचि ॥ १०० ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
genderविadj.
पूतं मेध्यं पवित्रं स्याद् वीध्र प्रयतनिर्मलम् ।निःशोध्यं शोधितं मृष्टं निर्णिक्तमनवस्करम् ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
कुशो मुनिः कुथो दर्भः क्लीबे बर्हिः पवित्रके ।मुञ्जस्तु यज्ञियो मेध्यो मृदुत्वग्ब्रह्ममेखला ॥ ६६८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कुट्टाकरछेदकश्छेत्ता शरारुर्हिंस्रघातुकौ ।पूतः पवित्रः प्रयतः पुण्यो मेध्यश्च शुद्धवत् ॥ १६५८ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्
genderविadj.
मुञ्जस्तु यज्ञियो मेध्यो मृदुत्वक् ब्रह्ममेखलः ।उल्लूकस्तूलपो दर्भ ऊर्ध्वमूलः खरच्छदः ॥ २२९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
तत्तु स्यादासेचनकं न तृप्तिर्यस्य दर्शनात् ।पवित्रं प्रयतं पूतं मेध्यं शुद्धं शुचीति च ॥ ६५ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
चित्यं मृतकचैत्ये स्याच्चित्या मृतचितौ स्मृता ।मेध्यं पूतं वचा मेध्या मेध्या स्यात्सूक्ष्मपुष्पिका ॥
अनुष्टुप्
meaningsपूत
मेध्या ब्राह्मीशङ्खपुष्पीगन्धाढ्यारोचनासु च ।वचायां पीततैलायां वेल्ले मेध्यं तु जीरके ॥ ३४५ ॥
अनुष्टुप्
meaningsजीरक
मेध्या स्त्री रोचनारक्तवचयोस्तु शुचौ त्रिषु ।ययुः पुंसि तुरङ्गे स्यादश्वमेधहयेऽपि च ॥
अनुष्टुप्
meaningsशुचि
मेध्य as a meaning in nānārtha verses
- नामलिङ्गानुशासनम् शुचिविपर्यासे विस्तरे च प्रपञ्चः पावके शुचिः ॥ २८ ॥ मास्यमात्ये चाप्युपधे पुंसि मेध्ये सिते त्रिषु । Amarakośa 3.3.56
- कोषकल्पतरु पवित्रपवित्रं जले वर्षणे दर्भताम्रे भवेन्न स्त्रियां वाच्यवन्मेध्यवाचि । वृषाङ्के तु सावित्र एष स्त्रियां स्या- द्विशेषे तथा देवताया द्विजानाम् ॥ ७७ ॥ Koṣakalpataru 6.27.77
- नानार्थार्णवसंक्षेप शुक्लत्रि तु मेध्ये सिते चाथ घर्मसर्जनरश्मिषु । शतत्रये स्त्रियः शुक्राः शुक्रस्तु नरलिङ्गकः ॥ १३८३ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.1383
- शब्दरत्नावली पवित्रपवित्रं कुशताम्राप्सु क्लीबं मेद्ये तु वाच्यवत् । प्रदरो भङ्गशरयो रोगभेदविदारयोः ॥ Śabdaratnāvalī 7.27.83
- त्रिकाण्डशेष पवित्रस्थाल्यो मन्थेऽपि पिठरं पवित्रं कुशमेध्ययोः । देहे पाटलिपुत्रे च पुरं स्यागुग्गुलौ पुरः ॥ ३६४ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.364
- वैजयन्ती शुक्रशुक्रः सिते कवौ चन्द्रे मासभेदेऽनले द्विजे । शुक्रं मेध्येऽप्सु पुण्येऽर्थे रुक्मेऽक्षिरुजि रेतसि ॥ ८६ ॥ Vaijayantī 6.5.86