द्रोण
droṇaपुं · masc.In 19 kośas: 40 synonym verses, 10 as a nānārtha head word, 11 as a meaning of another word.
पाय्यं हस्तादिभिस्तत्र स्याद्गुञ्जाः पञ्च माषकः ॥ ८८३ ॥ते तु षोडश कर्षोऽक्षः पलं कर्षचतुष्टयम् ।बिस्तः सुवर्णो हेम्नोऽक्षे कुरुबिस्तस्तु तत्पले ॥ ८८४ ॥तुला पलशतं तासां विंशत्या भार आचितः ।शाकटः शाकटीनश्च शलाटस्ते दशाचितः ॥ ८८५ ॥चतुर्भिः कुडवैः प्रस्थः प्रस्थैश्चतुर्भिराढकः ।चतुर्भिराढकैर्द्रोणः खारी षोडशभिश्च तैः ॥ ८८६ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 श्च (wrong syllable)
genderपुंmasc.
genderपुंmasc.
अस्त्रियामाढकद्रोणौ खारी वाहो निकुञ्चकः ॥ ८८ ॥कुडवः प्रस्थ इत्याद्याः परिमाणार्थकाः पृथक् ।
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
उलूकः कौशिकः प्रोक्तो ध्वाङ्क्षारातिर्निशाटनः ।काकोलो मौकलिर्द्रोणः कृष्णकाको वनाश्रयः ॥ २४६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
तुलसी भारती सेव्या द्रोणो वैकुण्ठ ईश्वरः ।लतायां वल्लिका वल्ली वल्लरीति च कथ्यते ॥ ४९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
घटपर्यायजन्मार्थो भारद्वाजः कृपीपतिः ।द्रोणः शन्तनुजामाता गुरुराचार्य इत्यपि ॥ ५४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
प्रस्थौ स्त्रियामाढकः स्यात् त्रिषु द्रोणोऽस्त्रियां पुनः ।खारी स्त्री षोडशद्रोणैस्ताभिः षोडशभिः पुनः ॥ ५२७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
सिन्दुकच्छपिका भूतकेशी द्रोणी च नीलिका ।निर्गुण्डिरपि निर्गुण्डी द्रोणी ना सिन्दुवारितः ॥ ५१२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
द्रोणोऽलिर्ब्रश्चनः शूककीट आलिरली पुमान् ।आली द्रुणोऽथ तत्पुच्छकण्टकेऽलमनव्ययम् ॥ ७१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अरण्यवायसो द्रोणः काकोलो घनवागपि ।द्रोणकाको महाप्राणः स प्रोक्तः क्रूरवागपि ॥ ९८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कार्षापणपक्वणयोर्वारवाणापराह्णयोः ।वाणस्य कङ्कणद्रोणसुवर्णानां तृणस्य च ॥ १५६ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 ण (wrong syllable)
genderपुंक्लीm. n.
वैराटः कीटमाणिक्यं तित्तिभोऽप्यथ वृश्चिकः ।द्वयोरालिरलिश्चाली द्रुणो द्रोणोऽप्ययं मतः ॥ ५४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
आत्मघोषो गूढकामी धूलिजङ्घो निमित्तकृत् ।एकदृक्परभृद्द्रोणो नाडीजङ्घः कणूककः ॥स्त्रियां काकोलूकिका स्याद्वैरे वायसघूकयोः ।झम्पाशी मत्स्यरङ्कुर्वा रञ्जो मद्गुर्मलीरकः ॥कालकण्ठश्च दात्यूहः काकोलस्तु वनोद्भवः ॥ ६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
जारत्कारेय आस्तीकः स्याज्जारत्कारवश्च सः ।भारद्वाजो भवेद्द्रोणः कृपीशो द्रुपदान्तकः ।द्रौणिर्द्रौणायनिश्च स्यादश्वत्थामा कृपीसुतः ॥ २१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कुडवौ द्वौ सरावोऽस्त्री प्रस्थोऽस्त्री तौ च मानिका ।त्रिष्वाढकश्चतुःप्रस्थो द्रोणोऽस्त्री चतुराढकः ॥ १२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
स्थाणुर्द्रोणः श्रवण-श्चरण-रणौ तोरणो भाणः ।प्रवणव्रणापराह्णाःकिणं तृणं दूषणं वृषणम् ॥ ४५ ॥
metre not recognised
genderपुंक्लीm. n.
मालती राजपुत्री स्यात्सुगन्धा नवमालिका ।भारती तुलसी सेव्या द्रोणो वैकुण्ठ ईश्वरी ॥ ५१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
वायसो मौकुलिश्चैकदृग्वृद्धो द्रोण उच्यते ।जलकाकस्तथा मद्गुर्घूकः कौशिकपेचकौ ॥ २२५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
आढकस्तु चतुर्भिः स्यात्प्रस्थैरथ तथाढकैः ।चतुर्भिर्द्रोणनामाथ खारी षोडशभिश्च तैः ॥ ४१३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
पक्कणश्रवणद्रोणकङ्कणाः स्वर्णभूषणे ।दूषणश्चरणो भारणोऽपराह्णस्तृणतोरणौ ॥ १३८ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
कार्षापणः कार्षिकश्च पणश्चाचित इत्यपि ।चतुःप्रस्थपरीमाणे त्वाढको द्रोण इष्यते ॥ ५३० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
रसबीजं सुवर्णाद्यं वेदार्हं रससम्भवम् ।ताम्रं काश्मीरकं द्रोणं प्लवङ्गास्यं तु मर्कटम् ॥ १६ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
आढकश्चतुर्भिः प्रस्थः द्रोणश्चतुर्भिराढकैः ।खारी षोडशभिर्द्रोणैर्मन्यते व महीतले ॥ १४८९ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
वृश्चिकश्च द्रुणो द्रोणश्चाऽऽलि राली ह्यलिर्द्रुतः ।अलं वृश्चिकपुच्छाग्रं कण्टकं विषवाहकम् ॥ २१८५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
आल्यालिनौ द्रुणाद्रोणौ स्यादलिः क्षुद्रवृश्चिके ।स्यात् कपोतः कलरवः पारावतपरावतौ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
ऐन्द्रिः सूत्री शक्रजातो मलभुक् परमृत्युकः ।द्रोणकाकस्तु काकोलो द्रोणः काकल इत्यपि ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
द्रोणस्तु गुरुराचार्यो द्रोणाचार्यश्च कीर्तिभाक् ।भारद्वाजः कुण्डयोणिर्द्रोणाचार्यक इत्यपि ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अस्त्रियामाटकद्रोणौ खारी वाहो निकुञ्चकम् ।कुडवः प्रस्थ इत्याद्याः परिमाणार्थकाः पृथक् ।तुर्योभागन्तु पादः स्यादंशो भागश्च वण्टकः ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
क्रिमिर्वृश्चिकेऽलि-राल्य-लालिर्द्रोणो द्रुणो द्रुतः ।भ्रमरेऽलि-रली मधुकृत् मधुकरः शिलीमुखः ॥ २८५ ॥
metre not recognised
genderपुंmasc.
मौकुलिर्मोकुलः काके, वनकाके तु द्रोणवत् ।द्रोणकाकः निशाटे तु कौशिकः कुशिकेऽपि च ॥ ३५० ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 5 तु (wrong syllable)
genderपुंmasc.
द्रोणस्तु द्रोणिका छत्रा चक्षुष्या द्रोणपुष्पिका ।जीरको जरणो हृद्योऽजाजिः कृष्णे तु जीरके ॥ ६४४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अली द्रोणः शूककीटस्तच्छूकेऽखं(लं?) दुणं(लं?) द्वयम् ।गृहगौली तु मुसली द्वौ नीलङ्गुकृमी समौ ॥ ७८३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अस्त्रशरासनकार्मुककोदण्डद्रोणधन्वधर्माणि ।वा पुंसि चापधनुषी स्त्री तृणताऽस्याग्रमटनिरार्त्निश्च ॥ १३२७ ॥
गीतिः
genderक्लीneut.
ते चत्वारोऽस्त्रियां प्रस्थ आढकस्तच्चतुष्टयम् ।तौ द्वौ शिवस्तौ द्रोणस्तौ खारी वाहो निकुञ्चकः ॥ १५०० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
द्युम्नीको व्याघ्रपाद्द्रोणस्तपुर्मूर्धा करिक्रतः ।उरुचक्रिः कुरुसुतिर्विप्रजूतिरिरिम्बिठिः ॥ १७६८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
घटोत्कचान्तकः कर्णश्चम्पेशः सूतपुत्रकः ।द्रोणस्तु गुरुराचार्योऽश्वत्थामा तु कृपीसुतः ॥ १९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
वल्मीकवृषणद्रोणगाण्डीवनिगडानि च ।मुकुलादि च विज्ञेयं शिष्टसन्दर्भतोपरम् ॥ १४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
द्रोणः सकृत्प्रजोऽरिष्टो ध्वांक्षः करट इत्यपि ।कृष्णकाको वृद्धकाक ऐन्द्रिः काकोल आसुरः ॥ १७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
पात्रं शूर्पावरं पिष्टं सेहिका द्व्याढकोऽस्त्रियाम् ।कंसं चाथ चतुष्के स्युर्द्रोणोऽस्त्री कलशो घटः ॥ ५५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
माषशाणस्तलं मुष्टिरंजलिः प्रस्थ आढकः ।द्रोणो गोणी च खारी च क्रमादेतच्चतुर्गुणम् ॥ ६३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
द्रोणो मानवि[शे]षे स्यात्काकेऽर्जुनगुरौ तथा ।पानीयोद्धरणी द्रोणी देशभेदे च कीर्तिता ॥
अनुष्टुप्
दारुपात्रविशेषेऽथ काकजात्यन्तरे द्वयोः ।अश्वत्थाम्नस्तु ताते ना शाकस्तम्बान्तरे तथा ॥ ६२३ ॥
अनुष्टुप्
doubtful
क्लीबे घ्राणं नासिकायां घ्राते स्यादभिधेयवत् ।चूर्णो धूल्यां क्षारभेदे चूणं स्यात्पटयुक्तिषु ॥जिष्णुर्महेन्द्रार्जुनयोर्जित्वरे वाच्यलिङ्गकः ।झूणि गुवाकभेदे स्याद्दुटदैवश्रुतौ स्त्रियाम् ॥त्राणं स्यात्त्रायमाणायां रक्षिते रक्षणेऽपि च ।तीक्ष्णं स्याद्विषलौहाजिमुष्ककलवणेषु च ॥आत्मत्यागिनि तीव्रे च त्रिषु क्लीबं यवाग्रके ।द्रोणोऽस्त्रियामाढके तु भवेदाढाचतुष्टये ॥देशभेदे भारद्वाजे दग्धकाके स्त्रियां क्वचित् ।तथा काष्ठाम्बुवाहिन्यां गवादन्यामपि स्त्रियाम् ॥पणो वराटर्के मूल्ये गृहे कार्षापणेऽपि च ।क्रय्ये द्यूते भृतौ वित्ते व्यवहारेऽपि पुंस्ययम् ॥पार्ष्णि द्वयोः सैन्यपृष्ठे पादग्रन्थ्यधरेऽपि च ।स्त्रियामुन्मत्तकान्तायां पार्ष्णी पार्ष्णिरिति द्विधा ॥प्राणोऽनिले बले काव्यजीवे हृदयमारुते ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 3 गु (wrong syllable)nearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 2 ष्क (wrong syllable)nearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 भा (wrong syllable)
मानभेदे पितर्यश्वत्थाम्नो गुल्मान्तरेऽपि च ।स्याद्गुणेतरवाताद्योर्दोष एनसि दुर्विधौ ॥ १९३८ ॥
अनुष्टुप्
doubtful
द्रोण as a meaning in nānārtha verses
- धरणिकोश भारद्वाजभृङ्गराजस्तु विज्ञेय औषधीयज्ञभेदयोः । भारद्वाजो मुनौ द्रोणे कार्पासे च प्रयुज्यते ॥ Dharaṇikośa 7.2.11
- धरणिकोश कुम्भयोनिकुम्भयोनिरगस्तिः स्याद्द्रोणश्च कुरुसम्मतः । वर्धमानः शरावे स्यादेरण्डे वृद्धिमत्यपि ॥ Dharaṇikośa 19.2.67
- कोषकल्पतरु कुटजकरजः करञ्जनखर- व्याघ्रनखेषूदितः पुंसि । द्रोणेऽगस्त्ये कुटजो गिरिमल्ल्यां पुंसि निर्दिष्टः ॥ ३१ ॥ Koṣakalpataru 6.7.31
- कोषकल्पतरु भरद्वाज[269a]ऽथार्केन्द्वोर्ग्रहराज इत्यथ भरद्वाजो मुनिद्रोणयोः । व्याघ्राटाह्वखगेऽहिभुक्तु गरुडे तार्क्ष्येऽथ काश्मीरजं प्रोक्तं पौष्करकुष्ठयोश्च घुसृणे माद्र्यौषधे तु स्त्रियाम् ॥ ४१ ॥ Koṣakalpataru 6.7.41
- नानार्थार्णवसंक्षेप कुम्भकामिलाख्यव्याधिभेदे द्रोणाख्यपरिमाणके । तस्य द्वये विंशतौ च खारीणां पञ्चविंशतौ ॥ २१८ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.218
- नानार्थार्णवसंक्षेप घटमुहूर्ताख्येऽथ ना कुम्भराशौ द्रोणाख्यमानके । नृस्त्रियोस्तु घटी कुम्भे घ्राणा तु स्त्रीनपुंसकम् ॥ ३८६ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.386
- नानार्थार्णवसंक्षेप पालना त्राणे जडकन्यायां पुनः पाली स्त्रियामियम् । अस्त्री द्रोणाह्वये दारुपात्रे पाकस्तु पर्वते ॥ ७४९ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.749
- नानार्थार्णवसंक्षेप कलशस्थाल्यां तु दधिमन्थन्यां कलशी स्त्रीति केचन । द्रोणाख्यपरिमाणे तु पुमानथ करीरवाक् ॥ ३१३ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.313
- शब्दरत्नावली कुटजकुटजः स्यादगस्त्ये तु द्रोणे वृक्षविशेषके । गिरिजं शैलजे चाभ्रे शिलाजतुनि लोहके ॥ Śabdaratnāvalī 7.8.23
- शब्दरत्नावली भारद्वाजीभारद्वाजी मुनौ द्रोणे वनकार्पासके स्त्रियाम् । भृङ्गराजः पक्षिवृक्षभिदो मधुकरेऽपि च ॥ Śabdaratnāvalī 7.8.36
- शब्दरत्नावली कुम्भयोनिआत्मयोनिः शिवे कामे हरौ च परमेष्ठिनि । उद्वर्त्तनमुत्पतने विलेपे घर्षणेऽपि च ॥ उद्वाहनी भवेद्रज्वां द्विसीत्ये तु नपुंसकम् । उपासनं शराभ्यासे सेवनासनयोरपि ॥ कपीतनश्चलदले गर्दभाण्डे शिरीषके । आम्रातके च पूगे च मालूरेऽपि च कुत्रचित् ॥ कलापी स्यान्मयूरे च प्लक्षभूमिरुहे पुमान् । क्षौमं(?) शुद्धार्द्धजरती विधवादुर्गयोः स्त्रियाम् ॥ कुम्भयोनिर्वशिष्ठे स्याद् द्रोणेऽगस्त्ये पुमानयम् । कुचन्दनं वृक्षभेदे कुङ्कुमे रक्तचन्दने ॥ कुण्डली कुण्डलवति व्याले बर्हिप्रचेतसोः । केशरी सिंहपुन्नागनागकेशरवाजिषु ॥ Śabdaratnāvalī 7.20.105