कृत्स्न
kṛtsnaवि · adj.In 15 kośas: 15 synonym verses, 3 as a nānārtha head word, 12 as a meaning of another word.
सर्वं समस्तमन्यूनं समग्रं सकलं समम् ।विश्वाशेषाखण्डकृत्स्नन्यक्षाणि निखिलाखिले ॥ १४३३ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
गणनीये तु गणेयं संख्याते गणितमथ समं सर्वम् ॥ ६४ ॥विश्वमशेषं कृत्स्नं समस्तनिखिलाखिलानि निःशेषम् ।समग्रं सकलं पूर्णमखण्डं स्यादनूनके ॥ ६५ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderविadj.
कृत्स्नं समग्रं सकलं समस्तं,सर्वं च विश्वं निखिलाखिले च ।खण्डार्धनेमाः शकलं च भित्तं,सामीत्यसम्पूर्णसमानसंज्ञाः ॥ ७१३ ॥
इन्द्रवज्रा
genderविadj.
अनूनाखण्डसम्पूर्णसमग्रसकलानि च ।निःशेषाखिलकृत्स्नानि घनं सान्द्रं निरन्तरम् ॥ १२२ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
वार्जीवनं जीवनीयं दगर्णे(?) सर्वतोमुखम् ।गवं(?)सरः कर्बुरं च पवित्रं पूतमङ्कुरः ।कम्बलं तामरं कृत्स्नं क्षणदं स्यन्दनं मधु ।क्षरं कंत्वलिगं * * न स्त्री कोडं(?)रसं विषम् ॥ ३ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderक्लीneut.
अशेष-निःशेष-समस्त-सर्वेकृत्स्नाखिलाखण्ड-समग्र-विश्वे ।अन्यून-पूर्णे सकलं समं चन्यक्षं तथाक्ष्णे( ? )न्निखिलं सिमं च ॥ ९२ ॥
उपजातिः
genderविadj.
कुक्षौ कृत्स्नं वाद्यभेदे घनं स्याद्द्युम्नं चिह्नं निम्नमह्ना ललाम ।कुनं(?) रोम स्याद्दृशानं च पर्ववर्त्म प्रोक्तं सक्थि धन्व स्थले च ॥ २ ॥
शालिनीmetre not read in every linenearly शालिनी: pāda 1, syllable 1 कु (wrong syllable)
genderक्लीneut.
समस्तं सकलं सर्वं कृत्स्नं विश्वं तथाऽखिलम् ।शकलं विकलं खण्डं शल्कं लेशं लवं विदुः ॥ १८७ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
समग्रं सकलं विश्वं सर्वाशेषाखिलानि च ।अनूनाखण्डकृत्स्नानि समस्तान्यून एव च ॥ ३२२ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
विश्वं कृत्स्नं तथाशेषं खण्डेऽर्धं शकलं दलम् ।स्तोकं तुच्छं दभ्रमल्पं मात्रा लेशः कणो लवः ॥ ८९ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
अशेषमथ निःशेषं निखिलमखिलं तथा ।अनूनं न्यक्षमऽन्यूनं कृत्स्नं पूर्णं निगद्यताम् ॥ २६०६ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 2 खि (wrong syllable)
genderविadj.
अथ सर्वं समं विश्वमशेषं निखिलाखिलम् ।समस्तं सकलं कृत्स्नं समग्रं स्यादनूनकम् ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
अपिशलिरापिशलिः कशात् कृत्स्नः सकृत्सकः ।मृकण्डुवन्मृकण्डश्च, हारीतो हारितोऽपि च ॥ ३१३ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
समस्तपूर्णकृत्स्नानि चरिष्णु चरजङ्गमे ।अचरः स्थावरे तुल्येऽत्र समिङ्गं चराचरम् ॥ १६४१ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
अखण्डकृत्स्ननिः शेषपूर्णविश्वसमानि च ।खण्डनेमोनविकलाः पूर्णे भरितपूरितौ ॥ ८६ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
कृत्स्न as a meaning in nānārtha verses
- नामलिङ्गानुशासनम् केवलनिर्णीते केवलमिति त्रिलिङ्गं त्वेककृत्स्नयोः । Amarakośa 3.3.383
- धरणिकोश केवलकेवलः कृत्स्न एकश्च केवलं चावधारितम् । जम्भलो देवताभेदे जम्बीरे जम्भलः स्मृतः ॥ Dharaṇikośa 27.2.29
- कोषकल्पतरु पूर्णपर्णः पुंसि तरौ दले तु गमने पाने सहाये तथा सौपर्णेयपतत्रके च चरमे जर्णो जरच्चन्द्रयोः । जीर्णः स्यात्तरुशीर्णयोरितरवत्पूर्णस्तु शब्दे पुमां- स्त्रय्यां पूरितकृत्स्नयोरथ भवेज्जीर्णं सुपक्वेऽपि च ॥ ९ ॥ Koṣakalpataru 6.15.9
- नानार्थार्णवसंक्षेप न्यक्षन्यक्षं कृत्स्ने निकृष्टे च न्यूनमूनविगर्हयोः । प्राज्ञस्तु धीमज्ज्ञात्रोः स्यात् तत्रापि स्यात् क्रमाद्द्वयम् ॥ १५ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.4.15
- नानार्थार्णवसंक्षेप अखिलअवरस्त्वप्रशस्ते स्यादर्वाच्यप्यखिलं पुनः । कृत्स्ने गर्ह्येऽनुगस्तु स्यादनुगामिनि सेवके ॥ ३ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 3.4.3
- नानार्थार्णवसंक्षेप केवलकेशवस्तु पुमान् विष्णौ पुन्नागे त्रि तु कशिनि । केवलस्तु निरेकाकिकृत्स्नयोरवधारिते ॥ ५७८ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.578
- शब्दरत्नावली केवलकुण्डली स्त्री गुडुच्याञ्च तथा काञ्चनभूरुहे । केवलं त्वतिनिर्णीते त्रिलिङ्ग्यामेककृत्स्नयोः ॥ Śabdaratnāvalī 7.28.56
- शब्दरत्नावली किम्कं पादपूरणे नीरे मस्तके मङ्गले सुखे । किं निषेधे वितर्के च सन्देहे प्रश्नकृत्स्न्योः ॥ Śabdaratnāvalī 8.1.49
- शब्दरत्नाकर केवलनिश्चिते केवलं क्लीबे वाच्यवत्त्वेककृत्स्नयोः । कुशलं मङ्गले पुण्ये निपुणक्षमयोस्त्रिषु ॥ २०७८ ॥ Śabdaratnākara 4.1.2078
- वैजयन्ती न्यक्षधृष्णुर्धृष्टे प्रगल्भे च कुटिले बंधुरे नतम् । न्यक्षं कृत्स्ने निकृष्टे च निजमात्मीयनित्ययोः ॥ ९ ॥ Vaijayantī 6.4.9
- वैजयन्ती अखिलअधमौ गर्हितन्यूनावभीकौ निर्भयाभिकौ । प्रत्यक्षेऽधिकृतेऽध्यक्षमखिलं गर्ह्यकृत्स्नयोः ॥ १ ॥ Vaijayantī 7.4.1
- वैजयन्ती केवलकेवलं निश्चिते क्लीबे वाच्यवत्त्वेककृत्स्नयोः । कमलं छुरिकादीनां हेमाद्यैश्चित्रिताजिने ॥ २६ ॥ Vaijayantī 7.5.26