अङ्कुर
aṅkuraपुं · masc.In 18 kośas: 17 synonym verses, 6 as a nānārtha head word, 10 as a meaning of another word.
स्यात्प्ररोहोऽङ्कुरोऽङ्कूरो रोहश्च स तु पर्वणः ॥ १११८ ॥समुत्थितः स्याद्बलिशं शिखाशाखालताः समाः ।
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 प्र (wrong syllable)
genderपुंmasc.
जले दिव्यमिरा सेव्यं कृपीटं घृतमङ्कुरः ।विषं पिप्पलपातालमलिलानि च कम्बलम् ॥ १६२ ॥पावनं षड्रसं चापि पल्लूरं तु सितं पयः ।किट्टिमं तदतिक्षारं शालूकं पङ्कगन्धिकम् ॥ १६३ ॥अन्धं तु कलुषं तोयमतिस्वच्छं तु काचिमम् ।
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
genderपुंmasc.
पल्लवः स्यात्किसलयं वल्लरी मञ्जरी तथा ।वर्हं पर्णं दलं पत्त्रं पलाशं छदनं छदः ।अङ्कूरश्चाङ्कुरः प्रोक्तो वृन्तं प्रसवबन्धनम् ॥ १८५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
मज्जाबन्तापि नान्तापि मज्वा(?) पुंलिङ्ग उच्यते ।अङ्गरोऽप्य(था?)ङ्गुरोङ्गूरो भवेदोषधिरोषधी ॥ ९२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.doubtful
वन्या वनसमूहे स्यादङ्कुरोङ्कूरमस्त्रियाम् ।प्ररोहोऽभिनवोद्भेदे तत्र पर्वसमुद्भवे ॥ १० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
वार्जीवनं जीवनीयं दगर्णे(?) सर्वतोमुखम् ।गवं(?)सरः कर्बुरं च पवित्रं पूतमङ्कुरः ।कम्बलं तामरं कृत्स्नं क्षणदं स्यन्दनं मधु ।क्षरं कंत्वलिगं * * न स्त्री कोडं(?)रसं विषम् ॥ ३ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
उलपस्तृणभेदे स्याद्गुल्मिन्यामुलपं मतः ।कणीचिः स्त्री पुष्पितास्या ग्रन्थिकस्तु लताज्वरः ।प्ररोहोऽस्त्री त्वङ्कुरः स्यादङ्कूरः कन्दलस्त्रिषु ॥ २३ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
छायादयः शब्दाः स्त्रियां स्युर्भवेयुरित्यर्थः । यथा छाया वृक्षादेः प्रतिबिम्बः । सुरा मदिरा । निशा रात्रिः । वालुका सिकता । चमूः सेना । कन्था प्रसिद्धा । इरा जलभूमिः । एते शब्दाः स्त्रीलिङ्गे भवन्ति । यथा इयमापत् व्यसनम् । संपद्धनम् । विपत् दुःखम् । प्रतिपत्तिथिविशेषः । समित्काष्ठम् । विप्रुट् बिन्दुः ।कुशकूबरकुञ्जाङ्कुरकुठारकुन्दकुतुपा हि पुंस्युक्ताः ।कुलकूलकुङ्कुमानि तु नपुंसान्येव जानीयात् ॥ ३३ ॥
metre not recognised
genderपुंmasc.
प्ररोहोऽङ्कुराङ्कूरावृक्तो रोहस्तु[31] पर्वणः ।शिखाशाखालतास्तुल्याः साला स्कन्धस्य शाखिका ॥ ३० ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
प्रतानिनी लता वीरुद्गुल्मिनी व्रततिर्द्रुगा ।अङ्कुरो द्विदलः काण्डः प्रकाण्डो मूलमस्तकम् ॥ १५० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
genderपुंmasc.
अथ वन्या वनव्यूहे वान्या च कथिता बुधैः ।कडम्बश्च कलम्बः स्यादङ्कूरोऽङ्कुर एव च ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
प्ररोहे रोहेऽप्यङ्कुराङ्कुरौ शाखा शिखा लता ।स्कन्धशाखा शाला साला जटा जटिः शिफा शिफः ॥ १२७ ॥
metre not recognised
genderपुंmasc.
अस्त्री स्थाणुर्ध्रुवः शङ्कुरङ्कूरोऽङ्कुरमस्त्रियाम् ।स्तम्बः प्रकाण्डमस्त्री स्याद्ध्रस्वशाखाशिफः क्षुपः ॥ ४४६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
विदलः पाटितं दारु काष्ठं दार्विन्धनैधसी ।इध्ममेधः समित् स्त्री स्याद्वं शिर्ना परुरङ्कुरः ॥ ४५३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
फलमामं शलाटुः स्याद्वानं शुष्कतरं फलम् ।त्रिषु वन्ध्यादयोऽथ स्यादंकुरोंकूरमस्त्रियौ ॥ १० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.doubtful
अङ्कुरः स्यात्पटीकाल ? अङ्कुरोऽभिनवोद्भिदि ।चर्चरः कुटिले प्रोक्तो गीतिभदे च चर्चरी ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 भ (wrong syllable)
नवप्ररोहेऽप्यथ कुक्कुरः स्या-दरालपुच्छे शुकबर्हकेऽन्त्ये ।कुलालदण्डे बकुलद्रुमे चस्याद्दर्पणे ना मुकुरोऽपि तद्वत् ॥ १० ॥
उपजातिः
meaningsनवप्ररोह
doubtful
अङ्कुरस्त्वस्त्रियां बीजप्ररोहे किञ्च शाखिनाम् ।प्रतानभेदे क्लीबं तु रुधिरे रोम्णि वारिणि ॥ १२९ ॥
अनुष्टुप्
अङ्गारस्तु पुमान् भौमे न स्त्रियायुल्मुकेऽपि च ।अङ्कुरो रक्तपानीयलोमस्वभिनवोद्भिदि ॥
अनुष्टुप्
अङ्कुरो रोम्नि रुधिरे वारिण्यभिनवोद्भिदि ।अमरा नाभिनालायां गुडूच्यामप्यथाम्बरम् ॥ ३२६ ॥
अनुष्टुप्
अङ्कुर as a meaning in nānārtha verses
- नामलिङ्गानुशासनम् प्रवालप्रवालमङ्कुरेऽप्यस्त्री त्रिषु स्थूलं जडेऽपि च । Amarakośa 3.3.385
- नानार्थार्णवसंक्षेप स्तिहिनीसिथिला तु नदीमद्यसुरुङ्गामु भवदिति । स्तिहिनी तु महीजस्य फले स्यादङ्कुरे तथा ॥ १०७ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 3.1.107
- नानार्थार्णवसंक्षेप कलमवीणाप्रसेवके गेयभेदे च कलमः पुनः । लेखन्यामङ्कुरे शालिप्रभेदे तस्करेऽपि च ॥ ६२ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 3.2.62
- नानार्थार्णवसंक्षेप प्ररोहअङ्कुरेऽथ प्रतोदः स्यात् तोत्रे चापि प्रतोदने । सामप्रभेदयोश्चापि परीतेन्यृचि गीतयोः ॥ १४२ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 3.2.142
- नानार्थार्णवसंक्षेप प्रवालपन्नगस्त्वोषधीभेदे पुमान् द्वे तु भुजङ्गमे । प्रवालस्त्वस्त्रियां वृक्षपल्लवस्याङ्कुरे भवेत् ॥ १०८७ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1087
- नानार्थार्णवसंक्षेप निकुरुम्बअङ्कुरे च समूहे च नृपलक्ष्म तु भूपतेः । छत्रे नृपस्य चिह्ने च प्रयोजनपदं पुनः ॥ २५ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 6.25
- परमानन्दीयनाममाला सूनस्तोमो मखे चये स्तोकः चातकस्वल्पयोरपि । स्थाणुः कीले हरे सूनमङ्कुरे कुसुमे मतम् ॥ ३६१ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.27.361
- शब्दरत्नावली बीजबीजं स्यादङ्कुरे हेतौ तत्त्वाधाने च शुक्रके । स्त्री सर्जूरभिसारे च हारे वणिजि विद्युति ॥ Śabdaratnāvalī 7.8.17
- शब्दरत्नावली कन्दलीकन्दली मृगभेदे स्त्री त्रिष्वङ्कुरोपरागयोः । कदला कदलः पृश्न्यां कदला शाल्मलीद्रुमे ॥ Śabdaratnāvalī 7.28.49
- वैजयन्ती कलमकलमोंऽकुरलेखन्योः कठाकुः खगशिल्पिनोः । कारुजः कलभे नाके क्षवथुः क्षुतकासयोः ॥ १८ ॥ Vaijayantī 7.1.18