वृति
vṛtiस्त्री · fem.In 14 kośas: 20 synonym verses, 3 as a nānārtha head word, 9 as a meaning of another word.
मुखं निःसरणे वाटे प्राचीनावेष्टकौ वृतिः ॥ ९८२ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderस्त्रीfem.
स्फरणं स्फुरणे ज्यानिजीर्णावथ वरो वृतौ ॥ १५२३ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
प्राकारो वरणः सालः प्राचीनं प्रान्ततो वृतिः ॥ ३ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
genderस्त्रीfem.
गृहभूमिस्तु वास्तुः स्याद्वाट आवेष्टको वृतिः ।गृहस्थानं स्मृतं राज्ञामुपकार्योपकारिका ॥ २९० ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
प्राकारभित्तिमूले स्यात् स्त्रियां नेमिरतः पुनः ।प्राचीनं परिवारः स्याद्गमादौ प्रान्ततो वृतिः ॥ ३२ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
प्राग्वंशः स्याद्यत्र तत्र सम्यग्यात्रा दिवौकसाम् ।देवद्रोणी च सैवोक्ता कुंवासुगहना वृतिः ॥ ७४ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
व्यधा वेधे पचा पाके विपाकः पचनं पुनः ।विश्रामविश्रमौ तुल्यौ हवो हूतौ वरो वृतौ ॥ ४१ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
कषीशीर्षं(?) तु तस्याग्रं प्राचीनं वाटिका वृतिः ।आवेष्टकोऽन्त्ये प्राचीरं कुड्यं भित्तिश्च भित्तिका ॥ २७ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
वृतिः सुगहना कुम्बो स्यात्स्तम्भे युग-यूपकौ ।चषालोऽस्त्री तत्कटको यूपाग्रं नर्म न स्त्रियाम् ॥ ३६ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
आवेष्टको वृतिर्वाटो मार्गोऽध्वा सरणिः सृतिः ।निगमः पद्धतिः पद्या पन्था एकपदी पुनः ॥ २६५ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
सौमिकी दीक्षणीयेष्टिः स्याद्दीक्षा व्रतसङ्ग्रहः ।सुगहना वृतिः कुम्बा वेदी भूमिः परिष्कृता ॥ १३७३ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 3 ह (wrong syllable)
genderस्त्रीfem.
genderस्त्रीfem.
प्राचीरं प्रावरोऽपि स्यात् प्रावृतिः प्रान्ततो वृतिः ।इष्टकामृत्तिकाद्यैश्च गृहवाट्यादिवेष्टने ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
रक्ष्नस्त्राणे व्यधो वेधे वरणे तु वृतिर्वरः ।पचा पाको निपाकश्च पचने तु भवेत् त्रयम् ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
वेधे व्यधः, क्षये क्षिया, स्फरण-स्फुरणे समे ।देवतार्थ्ये वर-वृती अथाऽव्ययगणस्मृतिः ॥ ९१ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 7 क्षि (wrong syllable)
genderस्त्रीfem.
प्राकारवरणसाला वप्रोऽस्त्री तस्य शिखरकूटानि ।क्षुद्राणि कपिशिरांसि प्राचीरं प्रान्ततोवृतिर्वाटः ॥ ८३२ ॥
गीतिः
genderस्त्रीfem.
उपनायस्तूपनये भरो भारे भ्रमे भ्रमिः ।हसे हासः स्वने स्वानो व्यधो वेधे वरो वृतौ ॥ १६९६ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 स्तू (wrong syllable)
genderस्त्रीfem.
कटकेऽस्य चषालोऽस्त्री मूले तूपरमक्षते ।वेष्टनं तु परिव्याणं कुंबा सुगहना वृतिः ॥ १०५ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
प्राकारो वरणः सालः प्राचीरन्त्वेष सच्छदिः ।आवेष्टकस्तु वाटोऽस्त्री विवृतश्च वृतिद्रुमैः ॥ १४ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
अपादाच्छादने वृञ् स्यादपाङस्त्वनधीनके ।निरः सुखे च सौस्थ्ये चास्तं गतावाङ्परो वृतौ ॥
अनुष्टुप्
meanings
वृति as a meaning in nānārtha verses
- धरणिकोश वाटवाटो मार्गे वृतौ वाटो वृक्षे च गृहवास्तुनि । त्रुटिः स्यात्संशये चाल्पे सूक्ष्मैलाकालमानयोः ॥ Dharaṇikośa 10.2.6
- कोषकल्पतरु वाटकूटं निश्चलयन्त्रकैतवपुरद्वाराद्रिशृङ्गानृत- मायातुच्छहलाङ्गराशिषु तथा स्त्री रोचनेऽयोघने । लाटो देशविशेषके च वसने झाटो निकुञ्जे वने सम्मृष्टावरुषोऽथ ना पथि वृतौ वाटस्त्रये वास्तुभित् ॥ ७ ॥ Koṣakalpataru 6.10.7
- कोषकल्पतरु वरणजीर्णे वाच्यसमं पुराणमयुगे स्यात्पञ्चलक्ष्मण्यपि ग्रन्थे भोगिकनायके क्षुरिणि ना ग्रामाधिपे ग्रामणीः । श्रेष्ठे च त्रितये स्त्रियां तु गदिता नील्यां च वारस्त्रियां ग्राम्यायां च घृणौ तु[284a] पुंसि किरणो विक्षेपणे त्वन्तिमे । द्रुमभित्सेतुशालेषु वरणो नान्तिमे वृतौ । गुणिन्यृजौ च प्रगुणो रवणः शब्दने खरे ॥ ४८ ॥ Koṣakalpataru 6.15.48
- नानार्थार्णवसंक्षेप कुम्बागडौ त्वेव नरि प्राहामरदत्तोऽपि सज्जनः । कुम्बा सुगहनायां स्त्री वृतौ क्ली विदलेऽथ नप् ॥ २३२ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.232
- नानार्थार्णवसंक्षेप वाटीइत्कटे तु स्त्रियामेव वाटी मर्त्यान्तरे पुनः । विण्मैत्रीजे द्वयोरस्त्री वृतौ वाशा पुनः स्त्रियाम् ॥ १२२३ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.1223
- शब्दरत्नावली वाटलाटो देशान्तरे वस्त्रे जीणेषु भूषणादिषु । वाटः पथि वृतिस्याने वाटी स्यात्कुटिवास्तुनोः ॥ Śabdaratnāvalī 7.11.26
- शब्दरत्नावली वेष्टनवृषा कर्णेन्द्रयोः पुंसि वेदना ज्ञानदुःखयोः । वेष्टनं कर्णशष्कुल्यामुष्णीषे मुकुटे वृतौ ॥ Śabdaratnāvalī 7.20.80
- शब्दरत्नावली वरपौत्रं क्लीबं कर्पूणे (?) स्यात्पुत्रोद्भवे भवेत्त्रिषु । वरो देवाद्यभीप्सायां वृतौ यामातृषिङ्गयोः ॥ Śabdaratnāvalī 7.27.34
- त्रिकाण्डशेष वेष्टनखर्व्वश्चाऽथ फले शुष्के वानं स्यूते कटे गतौ । वृषपर्वा शिवे दैत्यै वेष्टनं मुकुटे वृतौ ॥ २६० ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.260