पुण्ड्र
puṇḍraपुं · masc.In 17 kośas: 20 synonym verses, 9 as a nānārtha head word, 17 as a meaning of another word.
तिलके तमालपत्त्रचित्रपुण्ड्रविशेषकाः ॥ ६५३ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
तिलकं तमालपत्त्रं चित्रकमुक्तं विशेषकः पुण्ड्रम् ।रचिता ललाटपट्टे ललाटिका कथ्यते रेखा ॥ ५४१ ॥
आर्या
genderक्लीneut.
पुण्ड्रः पौण्डः पुण्ड्रकश्च पौण्ड्रकश्च समा इमाः ।कान्तारकश्च कान्तारः श्यामाकः श्यामकः समौ ॥ १४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
पुण्ड्रः पाण्डुः पुण्डरीकः प्रमोदो गौरसारिवौ ।शारामुखः शीतभीरुस्तपनीयः सुगन्धिकः ॥ २० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
दृढप्ररोहः पुण्ड्रस्तु भिदुरो ह्रस्वपर्णकः ।महावरोहोऽपि जटी मङ्गलच्छाय इत्यपि ॥ १०५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
पुण्ड्रकल्लोलतल्लानां गलहिङ्गुलयोरपि ।खलोल्लोलपोटगलरुण्डोलानां … ॥ ६० ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
प्रपौण्डरीकं पुण्ड्रं च पुण्डर्यं पुण्डरीयकम् ।श्रीपुष्पं च सुपुष्पं च चक्षुष्यं साधुनाम च ॥ ८ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
पत्राङ्गुलिश्च माढिश्च मालुरस्त्री विशेषकः ।तमालपत्रं पुण्ड्रश्च चित्रकं तिलकोऽस्त्रियाम् ॥ ११ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कृमिर्निकाय्यः कणपश्च तिष्यःस्यात्पाञ्चजन्यः सिचयः कटप्रूः ।गिरिर्गुडेरः क्षुरकेदराराअमित्र-मित्रावपि वृत्र-पुण्ड्रौ ॥ २० ॥
उपजातिः
genderपुंmasc.
पुण्ड्रकान्तारमुख्याः स्युस्तन्मूलं मोरटं स्मृतम् ।इषीकाकाश इत्येवमर्जुनं यवसं तृणम् ॥ ११३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
[76] चित्रं तमालपत्रं च तिलकः पुण्ड्र एव सः ।उत्तंसशेखरापीडावतंसाः शिरसः स्रजि ॥ ३०४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अलक्तकुन्तौ पृषताः कपर्दोगदागदौ बुद्बुदपोतगन्धाः ।अगाधपिष्टातसुदर्शनाश्चशम्बाम्बतिष्याः सिचयोल्लपुण्ड्राः ॥ १९ ॥
उपजातिः
genderपुंmasc.
ललामकं ललाटस्थं कर्णपूरं तु कर्णगम् ।तिलकं तमालपत्रं चित्रं पुण्ड्रं विशेषकम् ॥ ४६ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 त (wrong syllable)
genderक्लीneut.
चित्रं च चित्रकं पुण्ड्रः तिलकं च विशेषकः ।पुनस्तमालपत्रं स्यात् केशरादिसमाञ्चितम् ॥ १०५९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कान्तारः कोषकारश्च पुण्ड्रपुण्ड्रकपौण्ड्रकाः ॥ २१५५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कोशकारः कोषकारः रसाल इक्षुरोऽपि च ।इक्षुभेदाश्च पुण्ड्रः स्यात् पुण्ड्रकः पौण्ड्रकोऽपि च ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 ल (wrong syllable)
genderपुंmasc.
नलो नटः, कुरुविन्दे मुस्ता त्रिषु च मुस्तकः ।इक्षौ गण्डीरी गण्डकी, पुण्ड्रेक्षौ पुण्ड्र-पौण्ड्रकौ ॥ २७४ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 रु (wrong syllable); pāda 3, syllable 6 ग (wrong syllable)
genderपुंmasc.
काश्मीरावन्तिमद्रद्रमिडमगधसौवीरकर्णाटलाटाःपाञ्चालाङ्गत्रिगर्ताः कुरुमलदकलिङ्गोत्कलाः कामरूपाः ।लम्पाकाश्चीनगौडा मरुकुकुरमहाराष्ट्रसौराष्ट्रसाल्वाःवङ्गा भङ्गालसुह्माः शकमलभ(य?)विदेहान्ध्रनेपालपुण्ड्राः ॥ ३७६ ॥
स्रग्धरा
genderपुंmasc.
मध्यदेशोऽथ पुण्ड्राः स्युर्वरेन्द्री गौडनीवृतिः ।प्रभासः सोमतीर्थं स्यादन्तर्वेदी कुशस्थली ॥ ७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
विदेहास्तीरभुक्तिः स्त्री स्रावस्ती तु पुरंजकाः ।राढा तु मुह्माः पुण्ड्रास्तु वरेंद्री पुण्ड्रलक्षणा ॥ ३० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
पुण्ड्रश्चित्रप्रभेदः स्यात्पुण्ड्राञ्जनपदान्विदुः ।पुण्ड्र इक्षुप्रभेदे च पुण्ड्रोऽतिमुक्तपादपः ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 ति (wrong syllable)
क्लीबे तु काष्ठे च घृते च दुःखे-ऽथौड्रो जने स्यादपि देशभेदे ।जपातरौ पुण्ड्रमुशन्ति दैत्य-[49a]भेदेऽतिमुक्तेक्षुविशेषयोश्च ॥ ५५ ॥
इन्द्रवज्राmetre not read in every linenearly इन्द्रवज्रा: pāda 1, syllable 1 ज (wrong syllable)
अजयस्तु मनोज्ञात् तं भेदेनाह मनोहरे ।पुण्ड्रं तु तिलके न स्त्री पुमानिक्ष्वन्तरे क्रिमौ ॥ ७८६ ॥
अनुष्टुप्
पुष्पगुल्मेऽतिमुक्ताख्ये नीवृद्भेदे तु भूम्नि च ।वरेन्द्रीसंज्ञकेऽथ स्याद् धवलायां गवि स्त्रियाम् ॥ ७८७ ॥
अनुष्टुप्
doubtful
पुण्ड्रं प्रपौण्ड्ररीके स्यात्पुण्ड्रो व्रीहीक्षुभेदयोः ।अतिमुक्ते पुण्डरीके वरस्तिन्दुपियालयोः ॥ ३८२ ॥
अनुष्टुप्
पुण्ड्र as a meaning in nānārtha verses
- नामलिङ्गानुशासनम् ललामललामं पुच्छपुण्ड्राश्वभूषाप्राधान्यकेतुषु । Amarakośa 3.3.274
- हलायुधकोशः (अभिधानरत्नमाला) ललामभूषायां लाङ्गूले प्रधानशृङ्गप्रभावपुण्ड्रेषु । ध्वजलक्ष्मतुरङ्गेषु च नवसु ललामं प्रचक्षते प्राज्ञाः ॥ ८५५ ॥ Abhidhānaratnamālā (Halāyudha) 5.855
- धरणिकोश ललामन्ललाम कथितं रश्मिप्रधानध्वजवाजिषु । भूषाप्रभावशृङ्गेषु पुण्ड्रवालधिलक्ष्मसु ॥ Dharaṇikośa 19.3.24
- धरणिकोश ललामललामं स्याद्ध्वजे शृङ्गे पुण्ड्रवालधिलक्ष्मसु । भूषावाजिप्रभावेषु प्रधाने च प्रयुज्यते ॥ Dharaṇikośa 24.3.10
- कोषकल्पतरु तिलकना काकतिन्दुके त- द्भेद्यवदुक्तं कुलश्रेष्ठे । पुण्ड्रे तिलको न स्त्री पुंसि ललामे गदाश्वभेदे च ॥ ३३ ॥ Koṣakalpataru 6.1.33
- कोषकल्पतरु ललामपुण्ड्रे प्रभावेऽप्यथ पुंसि षण्ढे ललाममेतत्सममा[23a]मनन्ति । प्रकोष्ठकप्लक्षमयूरवाची भवेत्कलापी शिखरी तु शैले ॥ ३९ ॥ Koṣakalpataru 6.21.39
- नानार्थार्णवसंक्षेप चित्रचित्रं नपुंसकं पुण्ड्रे स्यादालेख्येऽप्यथ त्रिषु । आश्चर्ये कर्बुराभिख्यवर्णयुक्तेऽप्यथो पुमान् ॥ ४१६ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.416
- नानार्थार्णवसंक्षेप पृषत्मर्कटे तु द्वयोः क्ली तु पृषत् पुण्ड्रे तु (?) विप्रुषि । तथा दध्युपसिक्ताज्ये पशुगात्रस्थबिन्दुषु ॥ ८१४ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.814
- नानार्थार्णवसंक्षेप चित्रकत्रयोदशानां भेदानामेकस्मिन् व्याघ्र एव च । क्लीबं तु पुण्ड्रेऽथ पुमान् कालिङ्गाख्यलतान्तरे ॥ ७४४ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.744
- नानार्थार्णवसंक्षेप विशेषकपुण्ड्रे विशेषयितरि पुनस्त्रिश्च विशेष्टरि । विजृम्भितं विकसिते त्रिः सजृम्भे च नप् पुनः ॥ ५७४ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 6.574
- परमानन्दीयनाममाला तमालतूलतल्पे शिलाकायां तूलिका चित्रलेखिनी । तमालः खड्गतापिच्छपुण्ड्रेषु वरुणे पुनः ॥ २३२ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.15.232
- शिवकोष मधुक्षीरस्य चोत्तरावस्थाभावे दुग्धं तु जीवने । क्षीराविकायां दुग्धी स्यात् मधुः पुण्ड्रमधूकयोः ॥ २३४ ॥ Śivakoṣa 15.1.234
- शिवकोष श्रीपुष्पश्रीपुष्पं तु लवे पुण्ड्रे श्रीपुष्पः प्रतिविष्णुके । Śivakoṣa 17.2.1
- शब्दरत्नावली ललामन्ललाम स्याद्ध्वजे शृङ्गे प्रभावे च तुरङ्गमे । प्रधाने लाञ्छने पुण्ड्रे वालधौ भूषणेऽपि च । लाङ्गली रेवती कान्ते नारिकेलद्रुमे पुमान् । …वञ्चकव्याघ्रगन्धमार्जारकेषु च । वर्द्धमानः पशुविष्णुशरावैरण्डसूरिषु । विस्मापनः स्मरे पूर्यां गन्धर्वे कुहनेऽपि च ॥ विसर्जनं परित्यागदानसंप्रेरणेषु च । विरोचनोऽग्निसूर्येन्दुप्रह्लादतनयेषु च ॥ विहेठनं मर्दने स्याद् हिंसायाञ्च विडम्बने ॥ Śabdaratnāvalī 7.20.121
- शब्दरत्नावली ललामललामं भूषणे शृङ्गे प्रधाने लाञ्छने ध्वजे । हयवालधिपुण्ड्रेषु प्रभावेऽपि च न द्वयोः ॥ Śabdaratnāvalī 7.25.40
- शब्दरत्नाकर ?पुण्ड्र-वालधि-शृङ्गेषु भूषा-प्रभावयोरपि । माल्यं माला, तिलके तमालपत्रं तमालवत् ॥ २१० ॥ Śabdaratnākara 3.210
- शब्दरत्नाकर ललामऔत्सुक्ये चाभिलाषे च ललामोऽस्त्री ललाम च । श्रेष्ठभूषापुण्ड्रशृङ्गपुच्छचिह्नाश्वलिङ्गिषु ॥ २१५८ ॥ Śabdaratnākara 4.1.2158