कुथ
kuthaपुं · masc.In 15 kośas: 24 synonym verses, 6 as a nānārtha head word, 13 as a meaning of another word.
कुथे वर्णपरिस्तोमप्रवेणीनवतास्तराः ।
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 प (wrong syllable)
genderपुंmasc.
दर्भः कुशः कुथो बर्हिः पवित्रमथ तेजनः ।गुन्द्रो मुञ्जः शरो दूर्वा त्वनन्ता शतपर्विका ॥ ११९२ ॥हरिताली रुहा पोटगलस्तु धमनो नडः ।
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कुथे वर्णपरिस्तोम इत्यखण्डं जगुः परे ॥ ५५ ॥तत्रास्तरणमिति च पल्यङ्कोऽप्यवसक्थिका ।
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 र (wrong syllable); pāda 3, syllable 6 ति (wrong syllable)
genderपुंmasc.
genderपुंmasc.
प्रवेण्यास्तरणं वर्णः परिस्तोमः कुथो द्वयोः ॥ ४२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंस्त्रीm. f.
घासस्तु यवसः प्रोक्तो बर्हिर्दर्भः कुथः कुशः ।उलपो वल्वजः प्रोक्त इषीका काश उच्यते ।हरिताली भवेद्दूर्वा शरो मुञ्ज इति स्मृतः ॥ १९१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
प्रवेण्यास्तरणं वर्णः परिस्तोमः कुथः कुथा ।नवतं चेति तुल्यार्थाः प्रच्छदश्चोत्तरच्छदः ॥ ३०८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
निषादिनां पादकर्म यातं वीतं नपुंसकम् ।कक्ष्या दूष्या वरत्रा स्यादूषा चूष्या कुथस्त्रिषु ॥ १७६ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
मुस्ताकुथेङ्गुदानां च जृम्भदाडिमयोरपि ।पुरोदरप्रतिसरविवराणामतः पुनः ॥ २०१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
नेपालाद्या इक्षुभेदा अथ बर्हिः कुशोऽस्त्रियौ ।कुथो दर्भो यज्ञियः स्यात्पवित्रं यज्ञभूषणम् ॥ ९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
पटि त्रिषु सुचेलो ना वराशिः स्थूलशाटकः ।स्त्रियां बृहतिका वस्त्रे महीयसि निगद्यते ।कुथः कुटार ऊर्णायुः शालूरो रल्लकाविकौ ॥ ९१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
औरभ्रः कम्बलो द्वंद्वे परिस्तोमास्तरौ तथा ।वर्णः प्रवेणिर्नवता सूची-वान-कुथास्त्रिषु ॥ ९२ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
वाटः कवाटः शकटः कटश्चषष्टिर्मठः कुण्डनिभश्च नीडः ।रेणुर्विषाणोऽपि च तूणयुक्तोमुस्तस्तथा कङ्कतवत्कुथश्च ॥ ८७ ॥
इन्द्रवज्रा
genderपुंस्त्रीक्लीm. f. n.
दर्भे दभ्रः खरो बर्हिर्वीरः सूची कुथः कुशः ।सीरी वानीरजो गुन्द्रः पवित्रकुतुकावपि ॥ ३७१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
सेकिमं हरिपर्णं तु मूलकं हस्तिदन्तकम् ।कुशो बर्हिः पवित्रं च कुथदर्भावुभौ समौ ॥ ११० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कक्षापटश्च कौपीनं कुथः स्याच्चित्रकम्बलः ।जवनी प्रतिसीरा चापटी काण्डपटः पुमान् ॥ ३२० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
वर्णो वणपरिस्तोमः परिस्तोमः कुथस्तथा ।आस्तर आस्तरञ्च प्रवेणी नवतं पुनः ॥ ११०५ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
दर्भः कुथः कुशो बर्हिः पवित्रं नाम पञ्चमम् ।तेजनस्तु शरो गुन्द्रो मुञ्जो नाम चतुर्थकम् ॥ २१५१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
तृणधान्यन्तु नीवार-झारकाद्यास्तु लोकतः ।वर्हिः पवितं दर्भः स्यात् कुशोऽस्त्री कुतपः कुथः ।कत्तृणं रौहिषं पौरं ध्यामं स्याद्देवजग्धकम् ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 तं (wrong syllable)
genderपुंmasc.
कुथः कुथा प्रवेणी स्त्री रोलवर्णस्तथास्तरः ।परिस्तोमोऽस्यास्तरणं कुथञ्च चित्रकम्बले ।युद्धाक्षमञ्च हस्त्यश्वं वीतमित्यभिधीयते ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 ञ्च (wrong syllable)
genderपुंmasc.
कुशो मुनिः कुथो दर्भः क्लीबे बर्हिः पवित्रके ।मुञ्जस्तु यज्ञियो मेध्यो मृदुत्वग्ब्रह्ममेखला ॥ ६६८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
प्रवेणी तु परिस्तोमो वर्णः शारिः कुथो द्वयोः ।वप्रक्रिया परिणतिः कल्पना सज्जना समे ॥ ७१३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंस्त्रीm. f.
दर्भोऽश्ववालः काशिर्ना काशोऽस्त्री स्त्रीक्षुगन्धिका ।कुशे मुनिः कुथो दर्भो वीनाहो यज्ञजागरः ॥ २२७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
चौर्यात् सा चाक्रिकं वेनी वंशिकं फलिनी कुथम् ।निषादी कुक्कुटं भिल्ली शबरं कोहली नसम् ॥ २३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
तथा जनपदे द्वे तु मार्जारेऽथ कुथा त्रयी ।मतङ्गजपरिस्तोमे ना तु दर्भे कुशः पुनः ॥ २२७ ॥
अनुष्टुप्
meaningsदर्भ
कुथो दर्भे तथा प्रातःस्नानासक्तद्विजे मतः ।दम्भास्तरणयोर्हस्तिकम्बले कीटकान्तरे ॥ १०९ ॥
अनुष्टुप्
अथोऽर्थने च विषये धने वस्तुनि कारणे ॥अभिधेये निवृत्तौ च कुशले च प्रयोजने ।आस्था चालम्बनास्थानयत्नापेक्षास्वपि स्त्रियाम् ॥कन्था मृण्मयभित्तौ तु स्त्रियां प्रावरणान्तरे ।क्वाथोऽतिदुःखे मूर्छायां निष्काके च द्रवस्य च ॥कुथो वर्णे कथने स्यान्न क्लीबं पुंसि बर्हिषि ।कोथस्तु शाटिते नेत्ररोगभेदे च पुंस्ययम् ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 थ (wrong syllable)
कुथ as a meaning in nānārtha verses
- धरणिकोश वर्णवर्णो गुणाक्षरयशःशुक्लादिब्राह्मणादिषु । कुथास्तुत्यनुलेपेषु वर्णे स्याद्भेदरूपयोः ॥ Dharaṇikośa 14.3.9
- कोषकल्पतरु कुठारतथा विलासे भ्रमणे गुहे ना कुथे कुठारः सुरते तु षण्ढे । कोट्टार उक्तस्त्रिषु नागरेऽन्धौ स्यात्पुष्करिण्या अपि पाटके च ॥ ४९ ॥ Koṣakalpataru 6.27.49
- कोषकल्पतरु अविआखौ कुथेऽथर्तुमतीगतः स्त्री रविस्तु भानौ क्षितिपालभेदे । काव्याभिधे काव्यकरे बुधे च कविश्च वाल्मीकिमुनावथ स्त्री ॥ ८ ॥ Koṣakalpataru 6.29.8
- नानार्थार्णवसंक्षेप वर्णना तु द्रव्याश्रितगुणमात्रे शुक्लादिके पुनः । विशेषादथ विप्रादौ स्तुतौ गीतिक्रमे कुथे ॥ ११५६ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.1156
- नानार्थार्णवसंक्षेप कशिपुकुथे च वैजयन्ती तु शय्यायामिति भाषते । कठारस्तु द्वयोर्ज्ञेयः खड्गे शिल्पिनि चाप्यथ ॥ ४२१ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.421
- नानार्थार्णवसंक्षेप आस्तरणआस्तीर्णौ च कुथे चापि दर्भाद्यास्तीर्णवस्तुनि । आयोधनं वधे युद्ध आवेशनपदं पुनः ॥ ९ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 6.9
- शब्दरत्नावली वर्णरणोऽस्त्री समरे पुंसि स्वने कणे गतावपि । वर्णो यशोगुणकुथाद्विजशुक्लादिषु स्तुतौ ॥ Śabdaratnāvalī 7.15.14
- शब्दरत्नावली प्रवेणीआगामिवर्तमानाहर्युक्तायां रजनावपि । प्रवेणी च कुथावेण्योः पूरणं पूरपिण्डयोः ॥ Śabdaratnāvalī 7.15.48
- शब्दरत्नावली कुशकुशा रज्वां कुशं नीरे कुशी फाले कुथेऽस्त्रियाम् । पुमान् रायसुते द्वीपे त्रिषु पापिष्ठमत्तयोः । केशः सुगन्धिबालायां वरुणे कुन्तले हरौ ॥ Śabdaratnāvalī 7.30.4
- शब्दरत्नाकर वर्णवेणी तु देवताली स्यात् केशबन्धोऽम्बुसंततिः । वर्णो विप्रादिशुक्लाद्योर्व्रते गीतिक्रमे कुथे ॥ १९९८ ॥ Śabdaratnākara 4.1.1998
- शब्दरत्नाकर शारिशारिर्द्वयोः कुथे द्यूते पर्याणे ना खगे स्त्रियाम् । शंसनेऽस्त्रायसोः शस्त्रं श्यामा युवतिकन्ययोः ॥ २०१६ ॥ Śabdaratnākara 4.1.2016
- शब्दरत्नाकर कषायकाञ्चनं हेम्नि वृक्षे तु काञ्चनः काञ्चनी निशा । क्वाथे कुथे कषायोऽस्त्री निर्यासे सौरभे रसे ॥ २०७३ ॥ Śabdaratnākara 4.1.2073
- वैजयन्ती वर्णवर्णो नीलादिविप्राद्योः कीर्तौ गीतिक्रमे स्तुतौ । कुथे वृतेऽक्षरे त्वस्त्री प्रकारे लेपशोभयोः ॥ ७० ॥ Vaijayantī 6.5.70