दर्भ
darbhaपुं · masc.In 19 kośas: 17 synonym verses, 25 as a meaning of another word.
दर्भः कुशः कुथो बर्हिः पवित्रमथ तेजनः ।गुन्द्रो मुञ्जः शरो दूर्वा त्वनन्ता शतपर्विका ॥ ११९२ ॥हरिताली रुहा पोटगलस्तु धमनो नडः ।
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
genderपुंmasc.
घासस्तु यवसः प्रोक्तो बर्हिर्दर्भः कुथः कुशः ।उलपो वल्वजः प्रोक्त इषीका काश उच्यते ।हरिताली भवेद्दूर्वा शरो मुञ्ज इति स्मृतः ॥ १९१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
स्त्रीभूषणं रजःपुष्पं तप्तरागं निगद्यते ।दूर्वा … सहवीर्या तु शतवीर्या तु सा सिता ।इक्षुः कान्तारकश्च स्याद्दर्भे तु स्यात्परित्रकः ॥ २५७ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 1 दू (syllables merged)
genderपुंmasc.
नेपालाद्या इक्षुभेदा अथ बर्हिः कुशोऽस्त्रियौ ।कुथो दर्भो यज्ञियः स्यात्पवित्रं यज्ञभूषणम् ॥ ९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
एते शब्दा नपुंसके भवन्ति । इदं धान्यं सस्यम् । द्विदलं मुद्गादीनाम् । अंशुकं वस्त्रम् । वितानं वस्त्रमयमावरणम् । वलयं सुवर्णादीनाम् । रत्नं मणिः । मिथुनं स्त्रीपुंसद्वन्द्वम् । श्मशानं मृतस्थानम् । बिसं पद्ममूलम् । तिमिरं तमः । अग्रं शिखरं श्रेष्ठं वा । खमाकाशम् ।पुञ्जाद्रिकोणकरीषकषायतरत्नपिण्याकगर्भदर्भार्भकश्च पुंसि स्युः ।पतनशुल्बताम्रचापनाम्नां नपुंसकता ॥ ६५ ॥
metre not recognised
genderपुंmasc.
दर्भे दभ्रः खरो बर्हिर्वीरः सूची कुथः कुशः ।सीरी वानीरजो गुन्द्रः पवित्रकुतुकावपि ॥ ३७१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
मुञ्जस्तु मुञ्जको मेध्ये मृदुत्वग्ब्रह्ममेखलः ।[ उल्लूकस्तूलपो ] दर्भमूर्ध्वमूलं खरच्छदः ॥ ६८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
सेकिमं हरिपर्णं तु मूलकं हस्तिदन्तकम् ।कुशो बर्हिः पवित्रं च कुथदर्भावुभौ समौ ॥ ११० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
दर्भः कुथः कुशो बर्हिः पवित्रं नाम पञ्चमम् ।तेजनस्तु शरो गुन्द्रो मुञ्जो नाम चतुर्थकम् ॥ २१५१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अस्त्री काशः पोटगलो दर्भश्चामरपुष्पकम् ।ईषिका चेक्षुगन्धा च काशको वनहासकः ॥वारणीकास्तु वनजा पुंसि भूभ्रि तु वल्वजाः ।इक्षुर्मधुर्मधुतृणं गुडदारुगुडतृणम् ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 6 ड (wrong syllable)
genderपुंmasc.
तृणधान्यन्तु नीवार-झारकाद्यास्तु लोकतः ।वर्हिः पवितं दर्भः स्यात् कुशोऽस्त्री कुतपः कुथः ।कत्तृणं रौहिषं पौरं ध्यामं स्याद्देवजग्धकम् ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 तं (wrong syllable)
genderपुंmasc.
दर्भः कुशं कुसो मुञ्जे शरस्तालव्यदन्त्यभाक् ।दूर्वायां हरितालीवद्धरिता, धमने नडः ॥ २७३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कुशो मुनिः कुथो दर्भः क्लीबे बर्हिः पवित्रके ।मुञ्जस्तु यज्ञियो मेध्यो मृदुत्वग्ब्रह्ममेखला ॥ ६६८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
तृणाद्यं मूलकं दर्भकाशेक्षुशरशालिभिः ।जीरकद्वितयं हिङ्गु साजमोदं ससैन्धवम् ॥ १४६९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
दर्भोऽश्ववालः काशिर्ना काशोऽस्त्री स्त्रीक्षुगन्धिका ।कुशे मुनिः कुथो दर्भो वीनाहो यज्ञजागरः ॥ २२७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
मुञ्जस्तु यज्ञियो मेध्यो मृदुत्वक् ब्रह्ममेखलः ।उल्लूकस्तूलपो दर्भ ऊर्ध्वमूलः खरच्छदः ॥ २२९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
दर्भ as a meaning in nānārtha verses
- हलायुधकोशः (अभिधानरत्नमाला) पवित्रपत्न्यामपि द्वितीया दर्भेऽपि पवित्रमवधिरवटेऽपि । प्रकृतावपि प्रधानं विवक्षितं शोभनेऽपि स्यात् ॥ ८०२ ॥ Abhidhānaratnamālā (Halāyudha) 5.802
- हलायुधकोशः (अभिधानरत्नमाला) कुतपसङ्केते चैतन्ये च सूरिभिः कथ्यते तथा संज्ञा । दण्डो दमने सैन्ये कुतपो दर्भेऽपराह्णे च ॥ ८२२ ॥ Abhidhānaratnamālā (Halāyudha) 5.822
- धरणिकोश कुतपकुतपो वाद्यविन्यासे दर्भकालप्रभेदयोः । छागरोममयं केचित्कम्बलं कुतपं विदुः ॥ Dharaṇikośa 20.3.3
- धरणिकोश कुशकुशा वल्गा कुशी फालः कुशो दर्भः कुशं जलम् । कुशो रामसुते द्वीपे कुशो यज्ञाङ्गबन्धनम् ॥ Dharaṇikośa 29.3.4
- धरणिकोश बर्हिस्बर्हिर्दर्भे हुताशे स्यादर्चिर्धाममयूखयोः । स्रोतोऽम्बुवेगेन्द्रिययो रोकश्चाश्रयसद्मनोः ॥ Dharaṇikośa 31.1.4
- कोषकल्पतरु पवित्रपवित्रं जले वर्षणे दर्भताम्रे भवेन्न स्त्रियां वाच्यवन्मेध्यवाचि । वृषाङ्के तु सावित्र एष स्त्रियां स्या- द्विशेषे तथा देवताया द्विजानाम् ॥ ७७ ॥ Koṣakalpataru 6.27.77
- कोषकल्पतरु चात्वालक्लीबे त्वसौ वाहसकुक्कुरार्थो वातूल उक्तो नरि वातसङ्घे । वातासहे तु त्रिषु यज्ञकुण्डे दर्भे च चात्वालमुशन्ति पुं[73a]सि ॥ ४८ ॥ Koṣakalpataru 6.28.48
- कोषकल्पतरु कुशस्त्रियां तु वन्ध्यासुतयोश्च नार्या- मिभ्यां सुरभ्यामपि संप्रदिष्टा द्वीपे तथा रामसुते च दर्भे योक्त्रे कुशः स्याच्चरमे जले च ॥ २ ॥ Koṣakalpataru 6.30.2
- कोषकल्पतरु तपस्पुमानदन्तोऽथ तपोऽपि धर्मे दर्भे च कृच्छ्रादिषु लोकभेदे । माघे तु न स्त्री शिशिरे तु पुंसि तपस्तथा ग्रीष्मऋतौ तु पुंसि ॥ ६ ॥ Koṣakalpataru 6.31.6
- नानार्थार्णवसंक्षेप कुथतथा जनपदे द्वे तु मार्जारेऽथ कुथा त्रयी । मतङ्गजपरिस्तोमे ना तु दर्भे कुशः पुनः ॥ २२७ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.227
- नानार्थार्णवसंक्षेप कुशअस्त्री दर्भे रामसुते ना क्ली ह्रीबेरवारिणोः । कुशा विष्टुतिकाष्ठे स्त्री वल्गारज्जौ च वाजिनः ॥ २२८ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.228
- नानार्थार्णवसंक्षेप कूर्चभ्रूमध्ये कत्थने दर्भे तन्तुवायपरिच्छदे । तथा यतिपवित्रे च पादाङ्गुष्ठान्तरेऽपि च ॥ २५५ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.255
- परमानन्दीयनाममाला कुशकुशो रामाङ्गजे दर्भे पापिष्ठेऽथ जले कुशम् । कश्यं मद्ये कशार्हे च सोमवल्लीरसे तथा ॥ ९३ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.7.93
- परमानन्दीयनाममाला कुथकुथो दर्भे तथा प्रातःस्नानासक्तद्विजे मतः । दम्भास्तरणयोर्हस्तिकम्बले कीटकान्तरे ॥ १०९ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.7.109
- परमानन्दीयनाममाला कुतपकुतपस्तु जले रूप्ये भागिनेये हुताशने । दौहित्रे समये दर्भेऽष्टमेंऽशे वासरस्य च ॥ १३२ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.7.132
- परमानन्दीयनाममाला जालमालत्यां छन्दसां भेदे ज्यायान् शस्ते गुरावपि । जालं तु क्षारकानायगणदर्भेषु जालके ॥ १९९ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.13.199
- शिवकोष यज्ञाङ्गमुरङ्ग्युपोदकाकाकामूर्वाशोभाञ्जनेषु च । यज्ञाङ्गः किंशुके दर्भे तिलोदुम्बरपिप्पले ॥ ९४ ॥ Śivakoṣa 3.2.94
- शिवकोष पवित्रपवित्रः खदिरे दर्भे पत्तूरे लोहमारके । रक्तकाष्टेऽपि पङ्कारः शैवले जलकुब्जके ॥ ४०३ ॥ Śivakoṣa 22.3.403
- शिवकोष कुशकुशं जलेऽस्त्रियां दर्भे निशा दार्वीहरिद्रयोः । पांशू रजसि सस्यार्थविरसञ्चितगोमये ॥ ५१२ ॥ Śivakoṣa 25.1.512
- शब्दरत्नावली बर्हिस्वर्चस्तेजोरूपविष्ठास्वपि क्लीबं बुधे पुमान् । बर्हिः पुमान् वीतिहोत्रे भवेद्दर्भेऽपि न स्त्रियाम् । वाहसोऽजगरे नीरनिर्याणे सुनिषण्णके ॥ Śabdaratnāvalī 7.32.32
- शब्दरत्नाकर कुशस्थालिकायां जलाधारविशेषे वह्निगर्तके । कुण्डं जारसुते कुण्डः कुशो दर्भे कुशं जले ॥ १८९६ ॥ Śabdaratnākara 4.1.1896
- त्रिकाण्डशेष याज्ञिकयाज्ञिको याजके दर्भे बिले रोकं रुचौ पुमान् । राका दृष्टरजःकन्या कच्छपूर्णेन्दुपूर्णिमाः ॥ ३९ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.39
- उत्पलिनी कुशकुशा वल्गा कुशी फालः कुशो दर्भः कुशं जलम् ॥ ६७ ॥ Utpalinī 67
- वैजयन्ती कुशदर्भे कुशोऽस्त्री तोये क्ली कुटिर्वक्रे गृहे नषण् । कृष्टिर्विलेखे प्राज्ञे ना खेटो ग्रामे कफेऽधमे ॥ २४ ॥ Vaijayantī 6.5.24
- वैजयन्ती कुतपअस्त्री त्वह्नोऽष्टमे भागे तिलेषु छागकंबले । दर्भे च केसरस्त्वस्त्री सिंहकेशाश्वकेशयोः ॥ ३० ॥ Vaijayantī 7.5.30