घर्म
gharmaपुं · masc.In 16 kośas: 19 synonym verses, 10 as a nānārtha head word, 10 as a meaning of another word.
स्तम्भो जाड्यं स्वेदो घर्मनिदाघौ पुलकः पुनः ।रोमाञ्चः कण्टको रोमविकारो रोमहर्षणम् ॥ ३०५ ॥रोमोद्गम उद्धुषणमुल्लुकसनमित्यपि ।
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 स्वे (wrong syllable)
genderपुंmasc.
genderपुंmasc.
तिग्मं तीक्ष्णं खरं तीव्रं चण्डमुष्णं पटु स्मृतम् ।आतपः कथ्यते रौद्रं निदाघो घर्म उच्यते ॥ ४० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
स्वेदो घर्मो निदाघः स्यात्कालिका तु विवर्णता ।रोमोद्गमो रोमहर्षो रोमाञ्चः कण्टकोऽपि च ॥ १३१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
घर्मस्तु स्वेदप्रस्वेदौ त्वक्पर्यायजलार्थकम् ।मूत्रं देहासवः पुंसि वस्तिपर्यायतो मलः ॥ २४६ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 द (wrong syllable)
genderपुंmasc.
स्तम्भो जाड्यं स्वेदघर्मौ निदघः पुलकोऽस्त्रियाम् ।कण्टकोञ्चश्च रोम्णः स्यादुद्गमो हर्ष इत्यपि ॥ १०९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
उष्णे धर्मस्तपो माघे हृदि वस्तो वरो भवेत् ।तुल्ये गोले च भक्ष्ये च वर्णः शुक्लादिकेषु च ॥ १३८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.doubtful
उद्यो[द्द्यो]तः प्रद्योतः प्रकाश आलोक आतपो घर्मः ।भर्गस्तेजो द्योत्रं छाया स्यादातपाभावः ॥ ४६ ॥
metre not recognised
genderपुंmasc.
ग्रीष्मो निदाघो दीर्घाहा ऊष्मा स्यादूष्म ऊष्मकः ।उष्णोपगम उष्णश्च घर्मा पुंसि तपश्च सः ॥ ८९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
विष्टम्भः प्रतिबन्धो नरि प्रतिष्टम्भ ईरितो जडिमा ।स्वेदः सिप्रोऽङ्गरसो निदाघ-घर्मौ स्वजोपि घर्मान्त्ये[63a] ॥ २०५ ॥
गीतिःmetre not read in every line
genderपुंmasc.
संक्रमोद्यमसंक्रामकुसुमक्षौमगुल्मवत् ।घर्म उष्णे कुङ्कुमोऽथ संपरायो रणार्थकः ॥ ५६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
सुमनस् अप्सरस् इत्येताभ्यां विरहितमुज्झितमित्यर्थः । अस् अन्ते यस्य तदिदमसन्तं पुंसि भवेदित्यर्थः । अयमङ्गिराः चन्द्रमाः स्थूलशिराः । पुरूरवाः उच्चैःश्रवाः दुर्वासाः पृथुयशा इत्यादयः । सुमनसोऽप्सरसश्च स्त्र्यधिकारात्स्त्रियां प्रवृत्तिः । इमाः सुमनसः कुसुमानि । इमा अप्सरसो देवस्त्रियः । द्व्यच्कमसन्तं नपुंसकं भवति । इदमोजः तेजः वर्चः शिरः यशः छन्दः श्रोतः चेतः पयः तपः अम्भः । जरस्शब्दस्यापि नपुंसकता स्यादित्यत आहान्यत्र वै जरसः । नपुंसकात्प्रकृताच्च पुंल्लिङ्गादन्यस्मिन् जरस् शब्दो भवति । स्त्रियाम् । इयं जरा वृद्धभावः ।पुंसि क्षुरखुरबिन्द्विक्षुपायुमणिकीलकेलिबलयः ।निघसङ्घोद्घोपघ्नौघविघ्नघर्मार्घवर्णाश्च ॥ २५ ॥
metre not recognisedimpossible sibilant cluster: जरस्शब्दस्यापि
अङ्गिरस्पुंचन्द्रमस्पुंस्थूलशिरस्पुंपुरूरवस्पुंउच्चैःश्रवस्पुंदुर्वासस्पुंपृथुयशस्पुंसुमनस्स्त्रीअप्सरस्स्त्रीओजस्क्लीतेजस्क्लीवर्चस्क्लीशिरस्क्लीयशस्क्लीछन्दस्क्लीस्रोतस्क्लीचेतस्क्लीपयस्क्लीतपस्क्लीअम्भस्क्लीजरस्स्त्रीजरास्त्रीक्षुरपुंखुरपुंबिन्दुपुंइक्षुपुंपायुपुंमणिपुंकीलपुंकेलिपुंबलिपुंनिघपुंसङ्घपुंउद्घपुंउपघ्नपुंओघपुंविघ्नपुंघर्मपुंअर्घपुंवर्णपुं
genderपुंmasc.
निघादयःशब्दाः पुंसि भवन्ति । अयं निघः पर्वतः । अयं सङ्घः समूहः । अयमुद्घः प्रशस्तः । अयमुपघ्न आश्रयः पर्वतश्च । अयमोघो नदीवेगः पुरुषारम्भश्च । विघ्नः कर्मनिघातः । घर्मो निदाघः । अर्घः पूजा मूल्यविशेषः । वर्णो हरितपीतादिः ब्राह्मणादिः अकारादीनि चाक्षराणि ।पणगुणगणकणशोणाः किणफणघुणशाणबाणचूर्णाश्च ।नित्यं हि पुंसि पन्था बाष्पोष्माध्वानश्च विज्ञेयाः ॥ २६ ॥
metre not recognised
genderपुंmasc.
तपो माघे तथा घर्म उष्णे वत्सो हृदि स्मृतः ।तुल्यतागोलभक्ष्येषु वटः स्यात्पुंनपुंसकः ॥ १२२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
सन्तापः सञ्ज्वरस्तापो मण्डलं चक्रवालकम् ।विस्फुलिङ्गो वह्निकणो घर्मोष्मोष्मातपाहिमाः ॥ ३१३ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 व (wrong syllable)
genderपुंmasc.
बाष्पो श्रमांशु (?) नेत्राम्बु घर्मः स्वेदः श्रमाम्बु च ।पुलकः कण्टको रोमहर्षो रोमाञ्च इत्यपि ॥ ९४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
पूर्वस्तु क्रीडापर्यायः स्त्रीपुंसोः क्रीडने स्मृतः ।घर्मो स्वेदो निदाघः स्यात् स प्रसवनमित्यपि ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 डा (wrong syllable); pāda 4, syllable 2 प्र (wrong syllable)
genderपुंmasc.
प्रस्त्रावो न द्वयोर्मूत्रं लाला त्वास्यभवं जलम् ।सृणिका स्यन्दिनी सैव स्वेदघर्मौ निदाघवत् ॥ १११९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
स्थायिसंचारिभेदेन द्विधा भावो व्यवस्थितः ।स्वेदो घर्मो निदाघः स्यात् कालिका तु विवर्णता ॥ ८१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
धर्मः स्वेदाम्भसि ग्रीष्मे उष्णे स्यादातपेऽपि च ।गुल्मः स्याद्विटपे घट्टे रोगसैन्यविशेषयोः ॥
अनुष्टुप्
doubtful
यज्ञे हविर्विशेषे च महावीरशृतेऽश्विनोः ।चयः समूहे प्राकारमूलके चयनेऽप्यथ ॥ ५० ॥
अनुष्टुप्
doubtful
घर्मो ग्रीष्मोष्मतापे स्यात्तापे स्वेदजले तथा ।घोषस्त्वाभीरपल्लौ स्यात्कांस्यघोषकयोरपि ॥ १७२ ॥
अनुष्टुप्
वस्त्रवेश्मामलक्येलावनीस्तम्बेषु च स्त्रियाम् ।घर्मो ग्रीष्मातपोष्णेषु स्वेदाम्भसि भवेत्पुमान् ॥
अनुष्टुप्
वारणापाङ्गदेशे स्यान्निर्याणं निर्गमे मृतौ ।निदाघ ऊष्मणि ग्रीष्मे स्वेदे तापे च घर्मवत् ॥ २११६ ॥
अनुष्टुप्
meanings
घर्म as a meaning in nānārtha verses
- धरणिकोश स्वेदछन्दावभिप्रायवशौ मृदू चातीक्ष्णकोमलौ । स्वेदः स्यात्स्वेदने घर्मे शादः कर्दमशष्पयोः ॥ Dharaṇikośa 17.1.2
- कोषकल्पतरु निदाघकाचिघः कनकमूषिकछमण्डे- षु * लावकखगे महार्घः । उष्णघर्मजलयोश्च निदाघो- ऽमोघ इत्यपरवत्फलभाजि ॥ ३७ ॥ Koṣakalpataru 6.4.37
- कोषकल्पतरु स्वेदअब्दः पयोदाचलमुस्तकेऽथा- स्त्री वत्सरे स्त्री तु न माध्यपुष्पे । चक्रभ्रमौ स्याच्च निघौ च कुन्दो विष्टौ च ना स्वेदनघर्मयोस्तु ॥ २४ ॥ Koṣakalpataru 6.19.24
- नानार्थार्णवसंक्षेप जत्रुचतुष्पाज्जातिभेदेऽथ जत्रुर्ना घर्ममेघयोः । क्लीबेऽवसानेंऽससन्धौ जन्युस्तु द्वे शरीरिणि ॥ ४६७ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.467
- नानार्थार्णवसंक्षेप शुक्रात्रि तु मेध्ये सिते चाथ घर्मसर्जनरश्मिषु । शतत्रये स्त्रियः शुक्राः शुक्रस्तु नरलिङ्गकः ॥ १३८३ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.1383
- नानार्थार्णवसंक्षेप तपनतमालो वरुणे खड्गे तापिञ्छे तिलकेऽपि च । तपनस्तु रवौ चन्द्रे घर्मेऽपि च पशावपि ॥ ९१ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 3.2.91
- शब्दरत्नावली स्वेदस्वादुर्मिष्टे मनोज्ञे च सूदो व्यञ्जने पाचके । स्वेदो घर्मस्वेदनयो हृत्क्लीबं चित्तबुक्कयोः ॥ Śabdaratnāvalī 7.18.8
- शब्दरत्नावली रौद्ररौद्रं धर्मे रसे क्लीबं चण्डायां स्त्री भीषणे त्रिषु । वज्रो योगान्तरे पुंसि क्लीबं धात्र्याञ्च बालके । वज्रा स्नुहीगुडुच्योस्तु वज्री स्रुह्यन्तरे स्त्रियाम् ॥ Śabdaratnāvalī 7.27.41
- त्रिकाण्डशेष स्वेदव्यञ्जने सूपकरे व सूदः सूपवदिष्यते । घर्मस्वेदनयोः स्वेदः सम्पल्लक्ष्म्यां समुच्चये ॥ २१३ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.213
- वैजयन्ती रजसानुमहाकालस्तु किंपाके हरे बाणासुरेऽपि च । रजसानू घर्ममेघौ रौहिणेयौ हलीन्दुजौ ॥ ३७ ॥ Vaijayantī 8.1.37