चक्रवाल
cakravālaक्ली · neut.In 17 kośas: 29 synonym verses, 5 as a nānārtha head word.
लोकालोकश्चक्रवालोऽथ मेरुः कर्णिकाचलः ॥ १०३१ ॥रत्नसानुः सुमेरुः स्वः स्वर्गिकाञ्चनतो गिरिः ।
metre not recognised
genderपुंmasc.
संघाते प्रकरौघवारनिकरव्यूहाः समूहश्चयःसंदोहः समुदायराशिविसरव्राताः कलापो व्रजः ।कूटं मण्डलचक्रवालपटलस्तोमा गणः पेटकंवृन्दं चक्रकदम्बके समुदयः पुञ्जोत्करौ संहतिः ॥ १४११ ॥समवायो निकुरम्बं जालं निवहसंचयौ ।जातं तिरश्चां तद्यूथं संघसार्थौ तु देहिनाम् ॥ १४१२ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 कु (wrong syllable)
genderक्लीneut.
genderक्लीneut.
genderपुंmasc.
पटलं पेटकं चक्रं चक्रवालं च मण्डलम् ।जालं जातं तथा व्यूहवारस्तोमाश्च ते स्मृताः ॥ ६८७ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
दिङ्मण्डलं चक्रवालं दिगन्तः करिशोलुकम् ।ऐरावतः पुण्डरीको वामनः कुमुदोऽञ्जनः ॥ ३६ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
लोकालोकश्चक्रवालो लोकान्ताद्रिः परापरः ।लोकसालो वार्धिसेतुराद्यन्तरहितोऽपि च ॥ ६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
लोकालोकश्चक्रवालश्चित्रकूटादयः परे ।कूटोऽस्त्री शिखरं शृङ्गं प्रपातस्त्वतटो भृगुः ॥ १७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
दिगैक्ये चक्रवालं तु चक्रवाडं च मण्डलम् ।यथापरेतरा पूर्वा तथा पूर्वेतरापरा ॥ ५६ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
आसन्नगमना भानोः सा भवेच्च प्रधूमिता ।रविणाधिष्ठिता दग्धा दिश्यं तु त्रिषु दिग्भवे ॥दिशोऽपत्ये[19a] तु दैशेयोऽन्यदाशान्या भवेत्ककुप् ।क्लीबाव्ययं त्वपदिशं विदिक्प्रदिगिमे समे ॥अन्तरालं विचालं च स्त्रियामभ्यन्तरान्तरे ।त्रिषु मध्ये चक्रवालं मण्डलं च त्रिलिङ्गकम् ॥ २० ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderविadj.
सुवेलस्तु त्रिमुकुटस्त्रिकूटस्त्रिककुच्च सः ।रौहणो मणिगर्भः स्याच्छ्रीशैलः स्कन्दपर्वतः ॥गोवर्धनो हरिच्छत्रं महेन्द्रस्त्विन्द्रपर्वतः ।लोकालोकश्चक्रवालश्चक्रवाडोऽपि कथ्यते ॥ ८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
निकुरम्बं वृन्द-जाल-जात-पेटकमन्तिमे ।चक्रमस्त्री चक्रवालं मण्डलं पटलं न ना ॥ २३ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
चक्रीवांश्चक्रवालश्च बालेयो रासभः खरः ।शङ्कुकर्णो[138a]थाश्वतरे स्तो वेगसर-वेसरौ ॥ ६४ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
ताम्बूलकेवल-दलामलयुक्तमालंस्युश्चक्रवालहरितालमहाबलानि ।नाभीलवद्बिदलजाङ्गुलजङ्गलोल-माभीलवद्दलशले च महाबलं च ॥ १३ ॥
वसन्ततिलका
genderक्लीneut.
परापरश्चक्रवालो लोकान्तो लोकवीक्षणः ।मलयस्त्रिकलाषाढौ विन्ध्यस्तु जलवालकः ॥ ३० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
समूहः प्रकरः संघो निकरौघव्रजा अपि ।संघातो मण्डलं चक्रवालं वृन्दकदम्बके ॥ ३०३ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
वर्तुलं चक्रवालं च चक्रछत्रं च मण्डलम् ।आर्यावर्त इलावर्तः पुण्यभूमिरितीर्यते ॥ २ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
genderपुंmasc.
चक्रवालश्चयश्चक्रं जातं जालं च मण्डलम् ।निवहो विसरो चारो व्रातो वृन्दं तथा व्रजेः ॥ २५६४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अभ्यन्तरञ्च सर्वासामन्तरालं तदुच्यते ।दिङ्मण्डलं चक्रवाडं चक्रवालमपीष्यते ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
क्रौञ्चे क्रुङ् तथा कौञ्जोऽपि, विन्ध्ये मेकल-मेखलौ ।उज्जयन्ते रैवतको रैवतश्चक्रवालवत् ॥ ७० ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 था (wrong syllable); pāda 3, syllable 5 रै (wrong syllable)
genderपुंmasc.
चक्रवाडो लोकालोकाचले, मेरूः सुमेरूवत् ।स्वर्णाद्रावथ कन्दर्यां कन्दरा कन्दरं दरिः ॥ ७१ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
चक्रवालं चक्रवाडं चक्रं च चय-संचयौ ।शण्ड-षण्डौ केदाराणां गणे कैदारकं मतम् ॥ २६ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 3, syllable 5 के (wrong syllable)
genderक्लीneut.
वलयं तु चक्रवालं हरितां युगलं तु मण्डपीठी स्यात् ।शक्राद्याः शंकरान्ताः स्युरष्टौ हरिदधीश्वराः ॥ १५६ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderक्लीneut.
चक्रवालस्तु चक्राद्रिर्लोकालोकः परावरः ।हिरण्यनाभो मैनाकः पारियात्रः सुदारुकः ॥ ४०९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
व्रजपुञ्जौ निकुरुम्बं जालं पटलं कदम्बकं चक्रम् ।वितानं मण्डलं चक्रवालं च वलयं कुलम् ॥ ८२८ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderक्लीneut.
ब्राह्मी तूर्ध्वाथ नागी स्यान्नारकी चाधरा ककुप् ।दिङ्मण्डलं चक्रवालं दिगन्तः करिशोलुकम् ॥ ६ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
लोकालोकश्चक्रवालो लोकांताद्रिः पराचलः ।मलये त्रिकलाषाढौ विन्ध्यस्तु जलवालकः ॥ ३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
बृन्दं जातं चक्रवालं जालकं पेटकं जटा ।धान्यादिबृन्दे कूटोऽस्त्री राशिपुंजोत्करा नरि ॥ ३ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
ऽथोवातखुडोऽस्त्री मरुत्संघे ।वामे च वातरक्तेस्फोटे स्यात्पिच्छिले परवत् ।वेण्यां तु देवताडोवह्नौ राहुग्रहे तद्वत् ।शैंले तु चक्रवाडो[गदि]तोऽप्यन्ते तु मण्डलार्थे द्वौ ॥ ९१ ॥
metre not recognised
meanings
गजे द्वे चक्रवालस्तु लोकालोकगिरौ पुमान् ।क्ली तु दिङ्मण्डलेऽथ क्ली चतुःसममिति ध्वनिः ॥ २२० ॥
अनुष्टुप्
गन्धफली तु गुन्द्रायां स्त्रियां चम्पककोरके ।चक्रवालो मण्डले स्याद्गिरिभेदे भवेत्पुमान् ॥जलाञ्चलं शैवले स्यात्स्वतोवारिविनिर्गमे ।जयपालो विधौ विष्णौ भूपाले वृक्षभिद्यपि ॥जम्बूमालाऽप्सरोभेदे कपिभूधरयोः पुमान् ।दलामलो मरुवके दमने मदनद्रुमे ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 3 फ (wrong syllable)