कोविद्यास्थानम् · कोशाःVidyāsthāna Kośa · kosha.sanskrit.site

कुष्ठ

kuṣṭhaक्ली · neut.

In 14 kośas: 18 synonym verses, 9 as a nānārtha head word, 25 as a meaning of another word.

नामलिङ्गानुशासनम् Amarakośa · अमरसिंह मनुष्यवर्गः Amarakośa 2.6.54
कोठो मण्डलकं कुष्ठश्वित्रे दुर्नामकार्शसी ॥ ५४ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
हलायुधकोशः (अभिधानरत्नमाला) Abhidhānaratnamālā (Halāyudha) · हलायुध भूमिकाण्डम् Abhidhānaratnamālā (Halāyudha) 2.604 · p. 68
पिटकः स्फोटको गण्डः श्वित्रं कुष्ठं च पाण्डुरम् ।श्लीपदं पादवल्मीकः पृष्ठग्रन्थिर्गडुः स्मृतः ॥ ६०४ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
कल्पद्रुकोशः Kalpadrukośa · केशव नरादिप्रकाण्डः Kalpadrukośa 1.4.337 · p. 57
लिङ्गोपदंशा लिङ्गार्शांस्यथ कुष्ठभिदाः क्रमात् ।कुष्ठं श्वित्रमुभे क्लीबे कोठो दुश्चर्मकं पुनः ॥ ३३७ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ वनौषधिवर्गः Koṣakalpataru 2.3.19 · p. 169
[48a] कुष्ठं रोगाभिधं वाप्यमुत्पलं पारिभव्यकम् ।पाकलं पाठकं पारिभद्रं च हरिभद्रकम् ॥ १९ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ पातालवर्गः Koṣakalpataru 3.1.34 · p. 305
आदीपनौ दारदश्च मकरश्च परे पुनः ।अहिच्छत्रो मेषशृङ्गो कुष्ठ-वालुक-नन्दनाः ॥ ३४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ आतङ्कवर्गः Koṣakalpataru 3.3.50 · p. 310
कुष्ठोऽस्त्री त्वग्गदोऽथ स्यात्किलासं श्वि[154b]त्रदारुणे ।अपरिस्रावि तद्भेदाः कापालं मण्डलादि च ॥ ५० ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंक्लीm. n.
कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ पुंनपुंसकलिङ्गाधिकारः Koṣakalpataru 4.5.10 · p. 112
वटस्तु गोलभक्ष्यादौ पिटिकावाचकः पिटः ।विटं च नि[232a] कटं कोट्टं कुष्ठं कमठमीरितम् ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंक्लीm. n.
परमानन्दीयनाममाला Paramānandīyanāmamālā · मकरन्ददास पुंनपुंसकलिङ्गसंग्रहः Paramānandīyanāmamālā 6.5.135 · p. 228
genderपुंक्लीm. n.
सुशीलनाममाला Suśīlanāmamālā · विजयसुशीलसूरि मर्त्यविभागः Suśīlanāmamālā 4.522 · p. 66
देवानांप्रियजाल्मौ वै जडोऽनेडश्च कथ्यते ।मन्दः क्रियासु कुष्ठः स्याद् दीर्घसूत्री चिरक्रियः ॥ ५२२ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
सुशीलनाममाला Suśīlanāmamālā · विजयसुशीलसूरि मर्त्यविभागः Suśīlanāmamālā 4.716 · p. 99
श्वेतं श्वित्रं तथा कुष्ठं पाण्डुरं चेति कुष्ठकम् ॥ ७१६ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
सुशीलनाममाला Suśīlanāmamālā · विजयसुशीलसूरि वनस्पतिकायनामानि Suśīlanāmamālā 5.5.2159 · p. 355
मकटो मुस्तकः कुष्ठो मेषशृङ्गश्च मूलकः ।गौरार्द्रकश्च कालिङ्गो कैराटकश्च गौतमः ॥ २१५९ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 ट (wrong syllable)
genderपुंmasc.
शब्दरत्नावली Śabdaratnāvalī · मथुरेश वनौषधिवर्गप्रकाशः Śabdaratnāvalī 3.4.229 · p. 75
तथोपकुञ्चिका तुत्था त्रिपुटा पूटिकापि च ।कुष्ठं व्याधिः पारिभाव्यं गदाह्वन्तु गदाह्वयम् ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
शब्दरत्नाकर Śabdaratnākara · वामनभट्ट-बाण वनाध्यायः Śabdaratnākara 2.3.612 · p. 79
व्याप्यं कुष्ठं पारिभाव्यमुत्पलं व्याधिरित्यपि ।वृषा तु वृषभः शृङ्गी पालक्यां कुन्दकुन्दुरू ॥ ६१२ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
शब्दरत्नाकर Śabdaratnākara · वामनभट्ट-बाण मनुष्याध्यायः Śabdaratnākara 3.1.1097 · p. 135
क्लीबे किलाससिध्मे द्वे श्वित्रं कुष्ठं पिचुः पुमान् ।कण्डूः खर्जूश्च कण्डूया पामा पामा विचर्चिका ॥ १०९७ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
त्रिकाण्डशेष Trikāṇḍaśeṣa · पुरुषोत्तमदेव वनौषधिवर्गः Trikāṇḍaśeṣa 2.4.29 · p. 40
कुष्ठं गदाह्वयं मूलं त्वस्य पुष्करमूलकम् ।वङ्गसेनस्त्वगस्तिद्रुः शुकनासो सुनिद्रुमः ॥ २९ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
वैजयन्ती Vaijayantī · यादवप्रकाश वैश्याध्यायः Vaijayantī 3.8.99 · p. 131
कुष्ठं वाप्यं पारिभाव्यं रोगाख्यं पाकलोत्पले ।व्यालायुधं व्याघ्रनखं करजं चक्रकारकम् ॥ ९९ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
वैजयन्ती Vaijayantī · यादवप्रकाश सरीसृपाध्यायः Vaijayantī 4.1.25 · p. 150
मुस्तः कुष्ठो मेषशृंग इत्याद्याश्चाथ वातिकः ।विषवैद्यो जांगलिको व्यालग्राह्याहितुण्डिकः ॥ २५ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 3, syllable 5 जां (wrong syllable)
genderपुंmasc.
वैजयन्ती Vaijayantī · यादवप्रकाश भूताध्यायः Vaijayantī 4.4.124 · p. 183
कण्डूकण्डूतिकण्डूयाः खर्जूः कण्डूयने स्त्रियः ।यक्ष्मा यक्ष्मः क्षयः शोषः कोठः कुष्ठं च मण्डलम् ॥ १२४ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
धरणिकोश Dharaṇikośa · धरणिदास ठपादः Dharaṇikośa 11.1.1 · p. 40
श्रेष्ठः कुबेरवरयोः कुष्ठं व्याधिसुगन्धयोः ।गोष्ठं व्रजः सभा गोष्ठी शठो धुस्तूरधूर्तयोः ॥
अनुष्टुप्
कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ ठान्ताः Koṣakalpataru 6.11.57 · p. 186
कुष्ठं तु रोगेऽपि सुगन्धभेदेगोष्ठी ********* ।संलापसंसत्सु चरमे तु गोस्थले-ऽथाधमेऽप्यसारे च दुष्टः स्यात् ।प्रष्ठः पुरोगामिनि च प्रशस्येचण्डालिकासंज्ञक औषधे स्त्री ।ज्येष्ठोऽतिवृद्धे त्रिषु च प्रशस्येमासे तु ना स्त्री तु भभिन्मुसल्योः ॥ ५७ ॥
इन्द्रवज्राmetre not read in every line
नानार्थार्णवसंक्षेप Nānārthārṇavasaṃkṣepa · केशवस्वामिन् नानालिङ्गाध्यायः Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.233 · p. 62
कुब्रं गृहे कर्मणि च फल्गुसङ्कटयोस्त्रिषु ।द्वे गजेऽथास्त्रियां कुष्ठं गन्धद्रव्यौषधान्तरे ॥ २३३ ॥
अनुष्टुप्
नानार्थार्णवसंक्षेप Nānārthārṇavasaṃkṣepa · केशवस्वामिन् नानालिङ्गाध्यायः Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.234 · p. 63
पारिभाव्याह्वये व्याधिभेदे त्रि तु भुवि स्थिते ।क्रुष्टः सामस्वराणां स्यात् सप्तानामादिमे पुमान् ॥ २३४ ॥
अनुष्टुप्
doubtful
परमानन्दीयनाममाला Paramānandīyanāmamālā · मकरन्ददास ककारादयः Paramānandīyanāmamālā 5.7.105 · p. 174
कारा बन्दिजनागारे कुष्ठं भेषजरोगयोः ।कायो देहे स्वभावे च लक्ष्ये संघे कदैवते ॥ १०५ ॥
अनुष्टुप्
शिवकोष Śivakoṣa · शिवदत्तमिश्र ठद्विः Śivakoṣa 9.1.141 · p. 13
कुष्ठं तु न द्वयोः पारिभाव्ये रामतृणे पुमान् ।शठस्तून्मत्ततगरशङ्खाह्वाकुङ्कुमेषु च ॥ १४१ ॥
अनुष्टुप्
शब्दरत्नावली Śabdaratnāvalī · मथुरेश ठान्ताः Śabdaratnāvalī 7.12.4 · p. 203
स्थानमात्रे दिशि स्त्री तु काष्ठं दारुणि न द्वयोः ।कुण्ठः स्यादलसे मूर्खे कुष्ठं पुष्कररोगयोः ॥
अनुष्टुप्
त्रिकाण्डशेष Trikāṇḍaśeṣa · पुरुषोत्तमदेव नानार्थवर्गः Trikāṇḍaśeṣa 3.3.106 · p. 127
काष्ठा कालेऽपि कोष्ठस्तु स्वकीयेऽप्यथ सुध्वनौ ।ग्रीवादेशेऽपि कण्ठः स्यात्कुष्ठं रोगौषधीभिदोः ॥ १०६ ॥
अनुष्टुप्
वैजयन्ती Vaijayantī · यादवप्रकाश नानालिङ्गाध्यायः Vaijayantī 6.5.23 · p. 231
क्रोडं क्ली कर्ष उत्सङ्गे सूकरे ना न नोरसि ।औषधे रुजि कुष्ठोऽस्त्री कुञ्जोऽस्त्री गह्वरे हनौ ॥ २३ ॥
अनुष्टुप्

कुष्ठ as a meaning in nānārtha verses

  • धरणिकोश रोगदुर्गमगम्यं दुर्गोमा रोगः कुष्ठे गदेऽपि च । त्यागो दाने परित्यागे पूगः क्रमुकवृन्दयोः ॥ Dharaṇikośa 3.1.2
  • धरणिकोश अरुणअरुणोऽस्फुटरागे स्यात्सूर्ये च सूर्यसारथौ । [32] सन्ध्यारागे च कुष्ठे च रक्ते चातिविषारुणा ॥ Dharaṇikośa 14.3.17
  • धरणिकोश व्याधिसिद्धिरोषधिसंपत्त्योर्ऋद्धिर्वर्धन ओषधौ । दोग्धा वत्से च गोपाले व्याधिः स्याद्गदकुष्ठयोः ॥ Dharaṇikośa 18.1.2
  • धरणिकोश उत्पलउत्पलः स्यात्कुव[82]लयं कुष्ठं चैव सुगन्धकम् । शृङ्खलं पुंस्कटीकाञ्च्यां शृङ्खलं बन्धनं विदुः ॥ Dharaṇikośa 27.2.30
  • कोषकल्पतरु नीरजसहजः शीले पुंसि त्रितये सहजन्मनि प्रोक्तः । नीरजमब्जे कुष्ठे जलजः शङ्खे सरोरुहे क्लीबे ॥ ३२ ॥ Koṣakalpataru 6.7.32
  • कोषकल्पतरु काश्मीरज[269a]ऽथार्केन्द्वोर्ग्रहराज इत्यथ भरद्वाजो मुनिद्रोणयोः । व्याघ्राटाह्वखगेऽहिभुक्तु गरुडे तार्क्ष्येऽथ काश्मीरजं प्रोक्तं पौष्करकुष्ठयोश्च घुसृणे माद्र्यौषधे तु स्त्रियाम् ॥ ४१ ॥ Koṣakalpataru 6.7.41
  • कोषकल्पतरु अरुणपुंसि स्यादरुणो रवौ च गरुडज्येष्ठे च रागेऽस्फुटे सांध्ये शब्दविवर्जिते च कपिले कुष्ठे भवेदन्तिमे ॥ १७ ॥ Koṣakalpataru 6.15.17
  • कोषकल्पतरु विषाणसुग्रीवे करमर्दके भिषजि च श्रीशे सुषेणः पुमा- ************* द्रोषणः कोपने । कुष्ठेऽन्त्ये पशुशृङ्गनागरदयोस्त्रय्यां विषाणं स्त्रियां काकोल्यामजशृङ्गिकास्वथ करेणुः स्याद्गरेणुस्तथा ॥ ३५ ॥ Koṣakalpataru 6.15.35
  • कोषकल्पतरु हैमवतीश्वेतवचायां कुष्टे हैमवती स्याद्धरीतक्याम् । भोगवती भुजगानां नगरे नद्यन्तरे च भवेत् ॥ ८० ॥ Koṣakalpataru 6.17.80
  • कोषकल्पतरु पाकलनिष्कलस्तु कलया विवर्जिते नष्टबीजकनरे तु वाच्यवत् । पाकलं भवति कुष्ठ औषधे कुञ्जरज्वरगतो नृलिङ्गकः ॥ २८ ॥ Koṣakalpataru 6.28.28
  • नानार्थार्णवसंक्षेप व्याधिसङ्ख्याभेदे तु शङ्खस्य शस्त्रस्यायसि लक्षयेत् । अपराधे तु रन्ध्रस्य व्याधेः कुष्ठाख्यभेषजे ॥ ८ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.8
  • नानार्थार्णवसंक्षेप उत्पलकुष्ठाख्यभेषजेऽथ स्यादुपरः पुंसि वारिदे । यूपस्य त्वक्षते मूले क्ली स्त्री स्यादुपरा दिशि ॥ २३९ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.239
  • शिवकोष नीरजनीरजं कमले कुष्टे वनजोऽन्धकमुस्तयोः । क्लीबं गदेऽम्बुजे स्त्री तु मुद्गपर्ण्यश्वगन्धयोः ॥ ११२ ॥ Śivakoṣa 7.2.112
  • शिवकोष काश्मीरजकाश्मीरजा विषायां क्लीबं कुष्टे च पुष्करे धीरे । तृणराजो गुडवृक्षे मोचायां कत्तृणे ताले ॥ ११४ ॥ Śivakoṣa 7.3.114
  • शिवकोष रिष्टवटो वराटे न्यग्रोधे यष्टी क्लीतकपद्मयोः । रिष्टः कुष्टे फेनिले च विटोऽब्जे लवणे रिमे ॥ १२२ ॥ Śivakoṣa 8.1.122
  • शिवकोष विषाणरोहणश्चन्दने कूटशाल्मलौ गोमयप्रिये । विषाणी मेदुरकूर्चपर्ण्योः कुष्टे तु न द्वयोः ॥ १६२ ॥ Śivakoṣa 11.2.162
  • शिवकोष रामभीमः कुम्भोलुखलके बकपुष्पे च वेतसे । रामा श्यामा हिङ्गुनाड्योः क्लीबं वास्तूककुष्ठयोः ॥ ३३० ॥ Śivakoṣa 20.1.330
  • शिवकोष उत्पलव्रीहिभेदे कोविदारे मधुभेदे च न द्वयोः । उत्पलं पुष्करे कुष्ठे कमलं जलजे जले ॥ ४४९ ॥ Śivakoṣa 23.2.449
  • शब्दरत्नावली रोगलङ्गः सङ्गे च षिङ्गे च रोगः स्याद्व्याधिकुष्ठयोः । लिङ्गं चिह्ने महादेवमूर्तिभेदेऽनुमानके । सांख्योक्तप्रकृतौ चापि मेहनेऽपि नपुंसकम् ॥ Śabdaratnāvalī 7.3.23
  • शब्दरत्नावली नीरजगिरिजा मातुलुङ्ग्यान्तु पार्वत्यामोषधीभिदि । नीरजं पद्मके कुष्ठे जलजं पद्मशङ्खयोः ॥ Śabdaratnāvalī 7.8.24
  • शब्दरत्नावली कश्मीरजकश्मीरजारुणायां स्त्री क्लीबे कुङ्कुमकुष्ठयोः ॥ Śabdaratnāvalī 7.8.31
  • शब्दरत्नावली रामरेणुकातनये पुंसि त्रिषु चारुसितासिते । वास्तूककुष्ठयोः क्लीबं नारी हिङ्गुलयोः स्त्रियाम् ॥ Śabdaratnāvalī 7.25.19
  • तन्त्राभिधान थत-कारो हरिराख्यात आपटी च वरानने! । थ-कारो देवदेवेशि! कुष्ठो दण्डी च कीर्त्तितः ॥ २० ॥ Tantrābhidhāna 1.20
  • त्रिकाण्डशेष नीरजनीरजं कमले कुष्ठे पिञ्जा हिंसाहरिद्रयोः । भारद्वाजो गुरोः पुत्रे व्याघ्राटाख्ये च पक्षिणि ॥ ८५ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.85
  • वैजयन्ती व्याधिवाट्यालकेऽस्य सान्नस्य शोणितस्य तु कुंकुमे । कुष्ठाख्यभेषजे व्याधेर्मातुर्गौर्यां दृषद्गवोः ॥ ८ ॥ Vaijayantī 8.6.8