ऋण
ṛṇaक्ली · neut.In 15 kośas: 16 synonym verses, 1 as a nānārtha head word, 9 as a meaning of another word.
वित्तं रिक्थं स्वापतेयं राः सारं विभवो वसु ॥ १९१ ॥द्युम्नं द्रव्यं पृक्थमृक्थं स्वमृणं द्रविणं धनम् ।हिरण्यार्थौ निधानं तु कुनाभिः शेवधिर्निधिः ॥ १९२ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
वृद्धिः कलान्तरमृणं तूद्धारः पर्युदञ्चनम् ।
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 या (wrong syllable)
genderक्लीneut.
सत्यानृतं वणिग्भावः स्यादृणं पर्युदञ्चनम् ॥ ३ ॥उद्धारोऽर्थप्रयोगस्तु कुसीदं वृद्धिजीविका ।
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 या (wrong syllable)
genderक्लीneut.
अपमित्यकमुद्धार ऋणं स्यात्पर्युदञ्चनम् ।वृद्धिः कलान्तरं प्रोक्तं कुसीदं वृद्धिजीवनम् ॥ ५७२ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
ऋणं प्रमात्यं क्लीबेथ कुसीदं वृद्धिजीविका ।कुमुदो वाच्यलिङ्गः स्यात् कुमुदं च नपुंसकम् ॥ ३ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
पिङ्गाणतीक्ष्णद्रविणपुराणानामृणस्य च ।घ्राणपर्याणहरिणलवणानां शणस्य च ॥ ९४ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
सत्यानृतमृणं तु स्यात्प्रामीत्यं पर्युदञ्चनम् ।कुसीदं च तथोद्धारो मुक्तौ विगणनं मतम् ॥ ४ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
पणादयः शब्दाः पुंसि भवन्ति । अयं पणो विंशतिगण्डकः । अयं गुणः सङ्ख्याख्यः शुक्लादिः[दि] पाटलादिश्च । अयं गणः सङ्घातः । अयं कणः परमाणुः । शोणो नदः । किणो निकषः । फणो भुजङ्गः । घुणः कीटविशेषः । शाणः पाषाणविकारः । बाणः शरः असुरः घृष्टिका च । अयं चूर्णः शकलः खण्ड इत्यर्थः । अयं पन्था मार्गः । अयं बाष्पोऽश्रु । अयमूष्मा घर्मः । अयमध्वा मार्गः । नित्यग्रहणं विभाषानिवृत्त्यर्थम् ।नपुंसके श्वभ्रतृणरणार्णानि ।वीणातूणाघोणाघृणास्तु नियतं स्त्रियां विद्यात् ॥ २७ ॥
metre not recognised
genderक्लीneut.
एते नपुंसकलिङ्गे भवन्ति । इदं श्वभ्रं गर्त्तः । इदं तृणं गृहच्छादनद्रव्यविशेषः । रणं युद्धम् । ऋणमुद्धारः अधमर्णश्च । एतान् शब्दान् स्त्रियां नियतं निश्चितं विद्यात् । इयं वीणा वाद्यविशेषः । तूणा इषुधिः । इयं घोणा नासिका । इयं घृणा दयाबुद्धिः । तुशब्दः पादपूरणे ।यदनान्तमकर्त्तरि तन्नपुंसके विद्ध्यनिः स्त्रियामेव ।यौ?भावेऽणापौ तौ पुंस्युक्तौ मन्युमृत्यू च ॥ २८ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderक्लीneut.
पुराणं हिरणं क्षूणं घोरणोष्णोर्णमित्यपि ।श्रीपर्णघ्राणपर्याणप्रादेशान्तान्यृणं शणम् ॥ ९० ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
वाणिज्यवृत्तावनृतं सत्यं सत्यानृतं तथा ।ऋणे त्वृणो महाकष्टमुद्धारः पर्युदञ्चनम् ॥ ४०९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
पर्युदञ्चनमुद्धार ऋणं नाम त्रयं भवेत् ।
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 3 त (wrong syllable)
genderक्लीneut.
ऋणमुद्धारधारौ च प्रामीत्यं पर्युदञ्चनम् ॥
genderक्लीneut.
परिवर्तेन निर्वृत्तं वस्तु स्यादापमित्यकम् ।पाशुपाल्यं जीववृत्तिः स्यादृणं पर्युदञ्चनम् ॥ १३९८ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
तृष्णा धनपिशाची स्याद्वार्धुष्यं धान्यवर्धने ।प्रामार्ज्यमृणमर्थानां प्रयोगः स्यान्मलाम्लिका ॥ १ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
पाशुपाल्यं जीववृत्तिः स्यादृणं पर्युदंचनम् ।तदवृद्धिकमुद्धारः कुसीदं तु सवृद्धिकम् ॥ ४ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
ऋण as a meaning in nānārtha verses
- धरणिकोश उद्धारभ्रामरं मधुनि गाव्णि मन्दिरं नगरे गृहे । तिमिरं ध्वान्ताक्षिरुजोरुद्धार उद्धृतावृणे ॥ Dharaṇikośa 26.1.20
- कोषकल्पतरु उद्-हृकृतावनोः सपानत्व उद ऊर्ध्वहृतावृणे । मूलितोन्मूलयोश्चाथ वि[212b]कृतौ दुष्यति स्मृतम् ॥ ४३ ॥ Koṣakalpataru 3.5.43
- कोषकल्पतरु धाराखड्गादिकानां निशिते मुखे च पुमान्घनासारकवर्षणर्णे । वीरस्तु शूरे चरमे तु शृङ्ग्यां नते स्त्रियां क्षीरविदारिकायाम् ॥ ७९ ॥ Koṣakalpataru 6.27.79
- कोषकल्पतरु उद्धारस्तम्बेऽथ द्विजभेदसूर्यगणयोर्व्यासे तथा माठरो ऽथोद्धारोऽपि समुद्धृतावपि ऋणे रोद्ध्रे पुनः शाबरः । पापे चाप्यपराधकेऽथ योषिति मतो ज्ञैः शूकशिम्ब्यामयं शारीरस्तु वृषे शरीरजनिते स्याद्वाच्यलिङ्गोपमम् ॥ ५४ ॥ Koṣakalpataru 6.27.54
- नानार्थार्णवसंक्षेप उद्धारउद्वाह ऊर्ध्ववहने पुत्रेऽप्युद्धावाक् पुनः । ऋणे चावृद्विके किञ्च भवेदुद्धरणेऽपि च ॥ ४९ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 3.2.49
- नानार्थार्णवसंक्षेप सानसिऋणे नखे हिरण्येऽथ स्त्रीवासो वामलूरके । स्त्रीणां वासे सुस्तरस्तु भवेच्छयनमानयोः ॥ २४५ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 3.2.245
- नानार्थार्णवसंक्षेप कुत्सितकुत्सितं स्यात् पर्युषिते त्रिष्वृणे तु नपुंसकम् । कुसीदं त्वृणवृद्धौ क्ली कश्चित् तु विवृणोति तत् ॥ ५४१ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.541
- नानार्थार्णवसंक्षेप सानसिऋणे नखे हिरण्येऽथ स्त्रीवासो वामलूरके । स्त्रीणां वासे सुस्तरस्तु भवेच्छयनमानयोः ॥ २४५ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 6.245
- शब्दरत्नावली धारअतिवृष्टौ समूहे च तुरङ्गगतिपञ्चके । धारः प्रान्ते ग्रावभेदे ऋणगम्भीरयोः पुमान् ॥ Śabdaratnāvalī 7.27.18