कुमुद
kumudaक्ली · neut.In 24 kośas: 46 synonym verses, 12 as a nānārtha head word, 9 as a meaning of another word.
ऐरावतः पुण्डरीको वामनः कुमुदोऽञ्जनः ।पुष्पदन्तः सार्वभौमः सुप्रतीकश्च दिग्गजाः ॥ १७० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
स्याद्रूप्यं कलधौतताररजतश्वेतानि दुर्वर्णकंखर्जूरं च हिमांशुहंसकुमुदाभिख्यं सुवर्णं पुनः ।स्वर्णं हेमहिरण्यहाटकवसून्यष्टापदं काञ्चनंकल्याणं कनकं महारजनरैगाङ्गेयरुक्माण्यपि ॥ १०४३ ॥कलधौतलोहोत्तमवह्निबीजान्यपि गारुडं गैरिकजातरूपे ।तपनीयचामीकरचन्द्रभर्मार्जुननिष्ककार्तस्वरकर्बुराणि ॥ १०४४ ॥जाम्बूनदं शातकुम्भं रजतं भूरि भूत्तमम् ।
metre not recognised
रूप्यक्लीकलधौतक्लीतारक्लीरजतक्लीश्वेतक्लीदुर्वर्णकक्लीखर्जूरक्लीहिमांशुक्लीहंसक्लीकुमुदक्लीसुवर्णक्लीस्वर्णक्लीहेमन्क्लीहिरण्यक्लीहाटकक्लीवसुक्लीअष्टापदक्लीकाञ्चनक्लीकल्याणक्लीकनकक्लीमहारजनक्लीरैपुंगाङ्गेयक्लीरुक्मक्लीलोहोत्तमक्लीवह्निबीजक्लीगारुडक्लीगैरिकक्लीजातरूपक्लीतपनीयक्लीचामीकरक्लीचन्द्रक्लीभर्मन्क्लीअर्जुनक्लीनिष्कक्लीकार्तस्वरक्लीकर्बुरक्लीजाम्बूनदक्लीशातकुम्भक्लीभूरिक्लीभूत्तमक्ली
genderक्लीneut.
श्वेते तु तत्र कुमुदं कैरवं गर्दभाह्वयम् ।
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 न्दी (wrong syllable)
genderक्लीneut.
ऐरावतः पुण्डरीको वामनः कुमुदोऽञ्जनः ॥ ३ ॥पुष्पदन्तः सार्वभौमः सुप्रतीकश्च दिग्गजाः ।करिण्योऽभ्रमुकपिलापिङ्गलानुपमाः क्रमात् ॥ ४ ॥ताम्रकर्णी शुभ्रदन्ती चाङ्गना चाञ्जनावती ।
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 3, syllable 4 भ्र (wrong syllable)
genderपुंmasc.
स्यादुत्पलं कुवलयमथ नीलाम्बुजन्म च ।इन्दीवरं च नीलेऽस्मिन्सिते कुमुदकैरवे ॥ ३७ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
ऐरावतः पुण्डरीकः कुमुदाञ्जनवामनाः ।पुष्पदन्तः सार्वभौमः सुप्रतीकश्च दिग्गजाः ॥ १०४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
सौगन्धिकं च कह्लारं स्यादिन्दीवरमुत्पलम् ।नीलोत्पलं कुवलयं कैरवं कुमुदं विदुः ॥ ६८१ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
दिङ्मण्डलं चक्रवालं दिगन्तः करिशोलुकम् ।ऐरावतः पुण्डरीको वामनः कुमुदोऽञ्जनः ॥ ३६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कुवेलयं कुवलयं कैरवं कुमुदं मतम् ।नालन्तु नालिका नालः कणिका बिस इत्यपि ॥ १७३ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
स्थाघमस्थाघमस्ताघमप्यगाधे प्रयुज्यते ।सरसी तु सरश्चाहुः कुमुच्च कुमुदं समे ॥ ६४ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
इन्दीवरं च नीलेस्मिन् सिते कुमुदकैरवे ।जलनीली तु शैवालं शिवालं शेमवल्लिका ॥ १२० ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
गोशीर्षस्तैलपर्णः स्यात्ताराभ्रः कुमुदः शिला ।मिहकाप्यथ तद्भेदाः पोताभो भीमसेनकः ॥ ३८७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
ऋणं प्रमात्यं क्लीबेथ कुसीदं वृद्धिजीविका ।कुमुदो वाच्यलिङ्गः स्यात् कुमुदं च नपुंसकम् ॥ ३ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
गौरो महान् कुरवकः प्रमोदोसनपुष्पकः ।कुमुदः कालकः पीतः केदारस्तूर्णकाङ्गुभौ ॥ २२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
शतात्सहस्रात्पत्रार्थं कमलं कुमुदं तु तत् ।कुमुच्च शारदं पुण्डरीकं कैरवमित्यपि ॥ १४१ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
प्रद्युम्नो विद्युतः श्वेतो वज्रपक्षो बलाहकः ।शतजिह्वो हिरण्याक्षः कुमुदो विजयाकृतिः ॥ १९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
पर्यायतोऽपि तस्येदमीबन्ताः स्युः क्रमादिमाः ।ऐरावतः पुण्डरीको वामनः कुमुदोञ्जनः ॥ ५१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
पट्टदोहदयोर्नादमुदयोः छादकुन्दयोः ।कुमुदायुधोत्सेधानां कवन्धश्रामयोरपि ॥ १६२ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 धो (wrong syllable)
genderपुंक्लीm. n.
पीलुमूलेनैकदिग्यात्राव्ययं पीलुमूलतः ।ऐरावतः पुण्डरीको वामनः कुमु[19b]दोऽञ्जनः ।पुष्पदन्तः सार्वभौमः सुप्रतीकश्च दिग्गजाः ॥ २६ ॥
metre not recognised
genderपुंmasc.
स्त्री नोत्पलं कुवलयं कुवलं कुवं चश्वेतं तु कैरवमिदं [कुमुदं] कुमुच्च ।स्याद्गन्धकान्तमपि गर्दभ-गन्धसोमेइन्दीवरं त्वसितमुत्पलमामनन्ति ॥ १० ॥
वसन्ततिलका
genderक्लीneut.
रूप्यं च कलधौतं च तारं श्वेतं हिमांशु च ।खर्जुरं च भवेद्धंसाह्वयं च कुमुदाह्वयम् ॥ ५७ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
हिरण्यः कुमुदः पद्मो महिषाक्षो महासितिः ।स्वनामवर्णाः सर्वे स्युः सल्लकी तु महेरणा ॥ ५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
ककुदं कुकुदं च दोहदंकुमुदाष्टापदकुन्दमर्बुदम् ।छदकन्दगुदान्यलिन्दव-त्प्रवदन्त्यब्दमिहापि हायने ॥ ४९ ॥
वियोगिनी
genderपुंक्लीm. n.
उत्पले स्यात् कुवलयं कुवेलं कवलं कुवम् ।श्वेते तु तत्र कुमुदं कैरवं गर्दभाह्वयम् ॥ ३३१ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
स्यादुत्पलं कुवलयम् अथ नीलाम्बुजन्म च ।इन्दीवरं च नीलेऽस्मिन् सिते कुमुदकैरवे ॥ २२ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
कुररस्तु द्वयोरुत्क्रोशाख्यपक्षिणि सा पुनः ।कुररी स्त्री भवेन्मेष्यां कुमुदं तु नपुंसकम् ॥ ५१० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
वरुणः पवनश्रीदावीशानोऽथ दिशां गजाः ।ऐरावतः पुण्डरीको वामनः कुमुदोऽञ्ज[नः] ॥ १६१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
रूप्यं च रजतं तारं श्वेतं दुर्वर्णकं पुनः ।हिमांशुहंसकुमुदाभिख्यं खर्जूरमप्यथ ॥ ३२२ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
मृणालिनी कुमुद्वत्यामथ कैरविणी स्मृता ।इन्दीवरं नीलपद्मे श्वेते च कुमुदं समम् ॥ ८३ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
तस्य भार्या सुशीला स्यात्तद्वाहः कासरः स्मृतः ।तत्पुत्रः कुमुदः प्रोक्तस्तत्पुरी चित्रिताकरी ॥ ९४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कुण्डे तु पिठरः स्थाली पिठरी चाप्युखा सुखा ।घटे तु कुमुदः कुण्डी निपातः(वः?) कुट इत्यपि ॥ ४४७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
सौगन्धिकं तु कह्लारे श्वेते कुमुदकैरवौ(वे?) ।रक्ते तु हल्लकं रक्तसन्ध्यकं कमलं तथा ॥ ८१ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
ब्रह्मा शेष इति प्रोक्ताः पूर्वाचार्यैर्दिगीश्वराः ।ऐरावतः पुण्डरीको वामनः कुमुदोऽञ्जनः ॥ ३३९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अम्भोजिनी नीरजिनी पङ्कजिन्यब्जिनी स्मृता ।अथोत्पलं कुवलयं कुमुदं कैरवं सितम् ॥ १३१ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
कुमुदश्वाऽञ्जनश्चैव पुष्पदन्तस्तदन्तरम् ।सप्तमः सार्वभौमोऽस्ति सुप्रतीकोऽष्टमस्तथा ॥ १८१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
उत्पलं चेति नामानि कुवलस्य हि सन्ति वै ।श्वेते तु तत्र कैरवं कुमुदं गर्दभाह्वयम् ॥ २०९७ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 7 र (wrong syllable)
genderक्लीneut.
धनेश ईशः पूर्वादिक्रमादष्टौ दिगीश्वराः ।ऐरावत-पुण्डरीक-वामन-कुमुदाञ्जनाः ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
इन्दीवरं कुवलयमिन्दिरावरमित्यपि ।अथ शुक्लोत्पले गन्धसोमं कुमुदकैरवे ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
कुमुदिन्यथोत्पले तु कुवेलं कुवलं कुवम् ।कुवलयं कैरवे तु कुमुदं कुमुदुत्पले ॥ २४६ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 न्य (wrong syllable); pāda 3, syllable 3 ल (wrong syllable)
genderक्लीneut.
ऐरावतः पुण्डरीको वामनः कुमुदोऽञ्जनः ।पुष्पदन्तः सार्वभौमः सुप्रतीकश्च दिग्गजाः ॥ १५७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
वैशालेयमहान्तकपद्ममहापद्मनहुषधृतराष्ट्राः ।कुञ्जरकुमुदैरावतकुण्डोदरपुण्डरीकबहुकुण्डाः ॥ ३०१ ॥
गीतिः
genderपुंmasc.
सौगन्धिके तु कल्हारं रक्तसंध्यकहल्लके ।कुमुदं कैरवं पद्मप्रभृतीनां कदम्बके ॥ ३६१ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
तद्बन्धवस्तु कुमुदकम्बलाश्वतरादयः ।पुरी भोगवती चैषां भोगिन्यो नागकन्यकाः ॥ ८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
गोमयकुमुदबिम्बशङ्खाश्रमशैलसुवर्णतोरणाः ।नूपुरशिखरतूर्यनिर्य्यासगृहाङ्कुशबर्हिपल्लवाः ॥ ९ ॥
metre not recognised
genderपुंक्लीm. n.
ऐरावतः पुण्डरीको वामनः कुमुदोऽञ्जनः ।पुष्पदन्तः सार्वभौमः सुप्रतीकश्च दिग्गजाः ॥ ८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
श्रीपुष्पं स्वर्णराजञ्च कुमुदं गर्दभाह्वयम् ।गन्धसोमं कुमुच्चन्द्रं कैरवञ्चाथ लोहिते ॥ ४१ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
अर्धेन्दुर्गलहस्त इन्दुशकले प्रौढाङ्गनानां भगेप्रोक्तश्चाङ्गुलियो[6a]जनेऽथ गदिता कर्णान्दुरुत्क्षिप्तिका ।पाली च श्रवसोऽथ चूत उदितो माकन्द एष स्त्रियांस्याद्धात्रीफलनामकोऽथ कुमुदो न स्त्रीभवेत्कैरवे ॥ ३७ ॥
शार्दूलविक्रीडितम्metre not read in every line
meaningsकैरव
रक्ताम्भोरुहि ना तु दिग्गजभिदीभे दैत्यभेदे कपौकुम्भ्यां काश्मरिकौषधौ च कुमुदाथो कैरवेऽन्त्ये कुमुद् ।वाच्याभं कृपणेऽथ रक्षसि पुमान् क्रव्याच्च मांसाशिनिस्यादूर्जे नरि कौमुदो निगदितः स्त्री चन्द्रिकायामयम् ॥ ३८ ॥
शार्दूलविक्रीडितम्
अथ क्लीबेऽभिधानानि सर्वाणि कुमुदस्य हि ।रजतेऽतिदिशन्त्यार्या रुधिरस्य तु कुङ्कुमे ॥ १ ॥
अनुष्टुप्
meaningsरजत
पुंस्यप्यन्ये कैरव स्याद् रक्ताब्जेऽप्यथ ना स्मृतः ।स्याद्दिग्गजविशेषे च कपिभेदे च विश्रुते ॥ ५११ ॥
अनुष्टुप्
doubtful
कपर्दाः स्यात्पशुपतिजटाजूटे वराटके ।कर्णान्दु कर्णयाक्ष्यान्तु स्त्रियामुत्क्षिप्तिकासु च ॥कामदा स्त्री कामधेनौ वाच्यवत्कामदातरि ।कुमुदं कैरषे रक्तपद्मे पुंसि तु दिग्गजे ॥नागे वानरभेदे स्त्रीगर्भ्भायां कुम्भिकौषधौ ।गोष्पदं गोपदच्छिद्रे तथा गोगतिगोचरे ॥गोविन्दस्तु गवाध्यक्षे केशवे च बृहस्पतौ ॥
अनुष्टुप्
विवरे शैलदर्यां च कृपीटमुदरेऽम्भसि ।दिग्गजे कुमुदः शाखामृगपन्नगमुख्ययोः ॥ २०६७ ॥
अनुष्टुप्
कैरवे कुमुदं क्लीबे कदली मृगरम्भयोः ।कूर्चिका क्षीरविकृतौ सूचीतूलिकयोरपि ॥ २०६८ ॥
अनुष्टुप्
meaningsकैरव
वायसस्य च पर्यायाः क्रमात् पूर्वादिवेश्मसु ।हंसेन्दुकुमुदां रूप्ये कुमुदेऽपि खरस्य षण् ॥ ६ ॥
अनुष्टुप्
meanings
कुमुद as a meaning in nānārtha verses
- धरणिकोश कैरवदिवं च त्रिदिवं चैव स्वर्गान्तरिक्षयोः स्मृतम् । कैरवी चन्द्रिका प्रोक्ता कैरवं कुमुदद्विषोः ॥ Dharaṇikośa 28.2.10
- कोषकल्पतरु कैरवस्यात्कैरवो हंससपत्नधूर्ते- ऽथो कैरवं स्यात्कुमुदे स्त्रियां तु । ज्योत्स्नाभिधानेऽप्यथ भैरवः स्या- च्छंभौ त्रये भीषणभन्न( ? )योश्च ॥ २० ॥ Koṣakalpataru 6.29.20
- नानार्थार्णवसंक्षेप खरइन्दोः सर्वेऽपि पर्याया हंसस्यापि नपुंसके । रजते स्युः खरस्यापि कुमुदे मूर्धजस्य तु ॥ २ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.2
- नानार्थार्णवसंक्षेप कुमुद्शाकभेदे कुमुत् तु त्रिर्गर्ह्यहर्षयुते स तु । गर्ह्ये हर्षे स्त्रियां क्ली तु कुमुदे स्त्री तु कुम्भिनी ॥ २५० ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.250
- नानार्थार्णवसंक्षेप चन्द्रसुन्दरे तु त्रिषु ज्ञेयं क्ली त्वारण्यकसामनि । अत्र हेत्यृक्समुद्भूते कुमुदे रजतेऽप्यथ ॥ ३९५ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.395
- नानार्थार्णवसंक्षेप गर्दभकुमुदे रभसस्त्वाह श्वेते कुमुद इत्यदः । रूप्ये च गरलं तु क्ली विषे पुंसि तु पादपे ॥ ६५० ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.650
- शिवकोष कैरवकारवी रामचीघोषाजमोदाकृष्णजीरके । कितवश्चोरके धूर्ते कैरवं कुमुदेऽम्बुजे ॥ ५०४ ॥ Śivakoṣa 24.2.504
- शब्दरत्नावली कैरवकुटुम्बोऽस्त्री जनज्ञातिबान्धवेषु च सन्ततौ । कैरवं कुमुदे धूर्ते चन्द्रिकायान्तु कैरवी ॥ गाण्डीवगाण्डिवौ चापे पार्थचापेऽपि न स्त्रियौ । गालवो मुनिभेदे स्यात्तथा लोध्रमहीरुहे ॥ ताण्डवोऽस्त्री तृणभिदि ख्याते नृत्ये समुद्धते । त्रिदिवा तु नदीभेदे स्वर्लोके तु भवेत्पुमान् ॥ Śabdaratnāvalī 7.29.29
- तन्त्राभिधान झअङ्गुलीमूलगः खण्डः कुमुदः स्वस्तिकः स्मृतः । विख्यातकः स्थिराकारो झङ्कारो झा-र्णको मतः ॥ २६ ॥ Tantrābhidhāna 6.26