उक्षन्
ukṣanपुं · masc.In 18 kośas: 19 synonym verses, 3 as a nānārtha head word, 11 as a meaning of another word.
गर्दभस्तु चिरमेही वालेयो रासभः खरः ।चक्रीवाञ्शङ्कुकर्णोऽथ ऋषभो वृषभो वृषः ॥ १२५६ ॥वाडवेयः सौरभैयो भद्रः शक्वरशाक्वरौ ।उक्षानड्वान्ककुद्मान्गौर्बलीवर्दश्च शांकरः ॥ १२५७ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 र (wrong syllable)
genderपुंmasc.
त्रिष्वाशितङ्गवीनं तद्गावो यत्राशिताः पुरा ।उक्षा भद्रो बलीवर्द ऋषभो वृषभो वृषः ॥ ५९ ॥अनड्वान्सौरभेयो गौरुक्ष्णां संहतिरौक्षकम् ।
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
उक्षानड्वान्वलीवर्दः ककुद्मान्वृषभो वृषः ।ऋषभः सौरभेयो गौर्वाडवेयोऽथ शाक्वरः ॥ २६३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
उक्षा गौर्वृषलोऽनड्वान्वाह्यः स्कन्धवहो वसी ।गोमहिष्यादिकं जीवधनं स्यात्पादबन्धनम् ।छागो रङ्गस्तु छगणो लम्बकर्णः स्तबः पशुः ॥ ३२६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
इभराजस्तु भद्रः स्यादुक्षोनड्वानितीर्यते ।गजे तु शुण्डसारः स्यात्पद्मवर्णः सुखाशनः ॥ ६१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
गौरनड्वान् सौरभेयः ककुद्मान् पुंगवो वृषा ।उक्षा भद्रो वलीवर्दः शष्करिर्गन्धमैथुनः ॥ ४३९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
वृषः ककुद्मानृषभोऽप्यनड्वान्स्याद्वाडवेयो वृषभश्च भद्रः ।गौः सौरभेयो वहतुश्च धाको-ऽप्युक्षा बलीवर्द इहापि शक्वा ॥ २८ ॥
उपजातिः
genderपुंmasc.
स्रगादयः शब्दाः स्त्रियां भवन्ति । तद्यथा । इयं स्रक् माला । इयं स्रुक् यज्ञोपकरणभाण्डम् । इयं स्फिक् कटिप्रदेशः । इयं त्वक् बहिश्चर्म । इयं वाक् वाणी । इयं योषित् बाला । द्यौश्च नौश्च द्युनावौ च स्त्रियां भवतः इयं द्यौः स्वर्गः । इयं नौः जलतरणिः । हिशब्दः पादपूरणे । दीधितिमेकां वर्ज्जयित्वा रश्मिवाचकाः शब्दाः पर्यायाश्च ये ते पुंसि भवन्ति । तद्यथा इमे रश्मयः प्रग्रहाः किरणाः अंशवः पादाः मयूखाः अभीषवः गभस्तयः घृणय इत्येवमादयः । तुशब्दः पादपूरणे ।मूर्द्ध्नोऽक्षतक्षमज्जश्लेष्मात्माश्मयु[यू]वपूषराजभी रहितम् ।सर्वं द्व्यच्कं नान्तं नपुंसकं पुंसि वा भवेद्ब्रह्मा ॥ १९ ॥
metre not recognised
genderपुंmasc.
मूर्द्धन् उक्षन् तक्षन् मज्जन् श्लेष्मन् आत्मन् अश्मन् युवन् पूषन् इत्येतैः शब्दै रहितं वर्जितं यदन्यत् द्व्यच्कं द्विस्व[श्व]रं च नान्तं प्रातिपदिकं तत्सर्वं नपुंसकं भवति । यथा इदं चर्म वर्म शर्म भस्म सद्म लोम इत्येवमादयः । मूर्द्धादयोऽपि नान्तत्वात् द्व्यच्का अतस्तेषामपि नपुंसकता प्राप्नोति । तदर्थमिति प्रतिषेधः कृतः मूर्द्धोऽक्षतक्षेत्यादि पुंल्लिङ्गाधिकारात्पुंसि भवन्ति । यथा अयं मूर्द्धा शिरः । उक्षा वृषभः । मज्जा सारः । तक्षा वर्द्धकिः । श्लेष्मा धातुविकारः । आत्मा शरीरस्थः । अश्मा नीलः । युवा तरुणः । पूषादित्यः पुंसि वा भवेद्ब्रह्मेति । द्वच्कत्वान्नान्तत्वाच्च ब्रह्मशब्दस्य नपुंसकत्वे प्राप्ते पुंस्त्वं वा विधीयते ब्रह्मशब्दो वा नपुंसकलिङ्गो भवति । इदं ब्रह्मा वेदाध्ययनमीश्वरश्च । अयं ब्रह्मा प्रजापतिः । यद्येवं यत् द्व्यच्कं नान्तं तन्नपुंसकम् । एवं सति राजन् शब्दस्यापि नपुंसकता स्यात् पुंस्यन्तर्भावो द्रष्टव्यः ।त्रुटिसीमसन्ध्यारात्रयः स्त्रियां धूलिवेणिखार्यश्च ।पुंसि निशीथो ज्योत्स्नादयाशलाका स्त्रियां नित्यम् ॥ २० ॥
metre not recognised
genderपुंmasc.
आपीनमूधो वृन्तस्तु स्तनो वत्सस्तु तर्णकः ।उक्षा गौर्वृषलोऽनड्वान्वाह्यः स्कन्धवहो वशी ॥ ९० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अनङ्वान्वाडवेयोऽपि उक्षा शक्करशाक्करौ ।सौरभेयः ककुद्मांश्च भद्रो गौः शाङ्करस्तथा ॥ १६६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
बलीवर्दोऽथ जातोक्षे उक्षा स्यात्स्कन्धिकस्तथा ।अथोक्षतरमहोक्षौ वृद्धोक्षतु जरद्गवे ॥ १६७ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 म (wrong syllable)
genderपुंmasc.
गवीनं चाथ वृषभे तूक्षा गौः सौरभेयकः ।गव्या गोत्रा चौक्षकं च गोवृन्दे वात्सकं त्विह ॥ ४८७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
उक्षा वृषो बलीवर्द्दो वृषभो गौर्विषाणभृत् ।धेनुर्गौः सुरभिर्गृष्टिर्वत्सकस्तर्णकोऽर्णकः ॥ १२९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अयनं सरणिः पथ्या रथ्या वीथी च संचरः ।उक्षा गौर्वृषभोऽनड्वान्भद्रः शार्करशर्करौ ॥ १६० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
ऋषभो वृषभोऽनड्वान् भद्रो बलीवर्दो वृषः ।शक्करः शाक्वर उक्षा सौरभेयश्च शाङ्करः ॥ २२६९ ॥
metre not recognised
genderपुंmasc.
गोमान् गोमी गोपतौ तद्व्रजे गोधनगोकुले ।स्यादाशितं गवीनं तत् तृप्तिस्थानं गवां पुरा ॥गोवृषो वृषभः शृङ्गी वलीवर्दर्षभौ वृषः ।उक्षाऽनड्वान् सौरभेयः ककुद्मान् भद्र इत्यपि ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
ऋषभस्तु बलीवर्दः पुंगवो वृषभो वृषः ।उक्षा भद्रः ककुद्मान् गौः सौरभेयश्च शाक्वरः ॥ ७५८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
विषाणी वृषभः शृंगी वाहो गौरक्षधूर्तिलः ।उक्षा गौर्वृषलोऽनड्वान्वाह्यः स्कन्धवहो वही ॥ ५२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
धनुर्मकरकुम्भानां क्रमाद्द्वादशराशिनि ।ध्वजधूममृगेन्द्राणां श्वोक्षरासभहस्तिनाम् ॥ १० ॥
अनुष्टुप्
meanings
शर्वर्यास्तु हरिद्रायां प्रियंगुव्रततौ स्त्रियाः ।ध्वजधूममृगेन्द्राणां श्वोक्षरासभहस्तिनाम् ॥ ५ ॥
अनुष्टुप्
meanings
उक्षन् as a meaning in nānārtha verses
- कोषकल्पतरु शाक्वरहिंस्रे वाच्यसमोऽन्तिमे तु विपिने स्याद्दूरशून्येऽध्वनि क्लीबे प्रान्तरमत्र कोटरगतं दुग्धस्य फेने तु ना । देशे शर्करयान्विते तु परवत्प्रोक्तो बुधैः शार्करो- ऽथोक्ष्णि स्यान्नरि शाक्वरो निगदितं छन्दोविशेषेऽन्तिमे ॥ ३७ ॥ Koṣakalpataru 6.27.37
- नानार्थार्णवसंक्षेप भद्रभङ्गस्तु ना तरङ्गे स्याद् भञ्जने च स्त्रियां पुनः । मातुलान्याह्वये धान्ये भङ्गा भद्रस्तु नोक्षणि ॥ ८७९ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.879
- नानार्थार्णवसंक्षेप वह्निअह्नि च त्रिस्तु कुटिले शल्यके तु द्वयोरयम् । वह्निस्त्वग्नौ पुमानक्ष्णि द्वे त्वश्वे वहिवाक् तु ना ॥ ११९८ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.1198
- नानार्थार्णवसंक्षेप वहिअग्नावुक्ष्णि द्वयोस्त्वश्वे वनिस्त्वग्नौ च सानुनि । याच्ञायां वनतौ धातौ वनोतौ च पुमानथ ॥ ११९९ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.1199
- नानार्थार्णवसंक्षेप वृषभवीकाशस्तु रहस्युक्तः प्रकाशे वृषभः पुनः । उक्ष्णि श्रेष्ठेऽथ वृत्तान्तः प्रकारे कात्म्यवार्तयोः ॥ २०६ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 3.2.206
- शब्दरत्नाकर वृषवाले च वक्षसि त्वस्त्री वृषोक्ष्णि सुरनायके । वासो गन्धे निवासे च वारः पर्यायसंघयोः ॥ २००५ ॥ Śabdaratnākara 4.1.2005
- वैजयन्ती वहिनासोर्ध्वास्थ्नीक्षुभेदे च वहिरुक्ष्णि हयेऽनले । वलो धान्येऽसुरे काके गवां श्वासेऽनिले वहः ॥ ५३ ॥ Vaijayantī 6.1.53
- वैजयन्ती वृषबृन्दविन्यासयोर्व्यूहो वृषोक्ष्ण्यऽग्र्ये पुमिन्द्रयोः । वृत्राः शत्रुतमोदैत्या वेगः किंपाकरंहसोः ॥ ५६ ॥ Vaijayantī 6.1.56
- वैजयन्ती वृषत्रिष्वतीतदृढाधीतवर्तुलेष्वथ गीष्पतौ । श्रेष्ठोक्षाश्वाखुरेतःसु पुन्धर्मेन्द्रबले वृषः ॥ ७७ ॥ Vaijayantī 6.5.77
- वैजयन्ती पुङ्गवरुग्भङ्गबाणाः प्रदराः श्रेष्ठोक्षाणौ तु पुङ्गवौ । पिशाचौ सत्त्वमार्जारौ पिचण्डः कुक्षिशय्ययोः ॥ ५७ ॥ Vaijayantī 7.1.57
- वैजयन्ती विषाणिन्त्रिषु शून्ये च मन्दे च विषाण्युक्षेभशृंगिषु । भेक्यां पुनर्नवायां स्त्री वर्षाभूर्दर्दुरे न षण् ॥ ७७ ॥ Vaijayantī 7.5.77