उत्पल
utpalaक्ली · neut.In 18 kośas: 30 synonym verses, 6 as a nānārtha head word, 13 as a meaning of another word.
genderक्लीneut.
स्यादुत्पलं कुवलयमथ नीलाम्बुजन्म च ।इन्दीवरं च नीलेऽस्मिन्सिते कुमुदकैरवे ॥ ३७ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
व्याधिः कुष्टं पारिभाव्यं वाप्यं पाकलमुत्पलम् ।
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
सौगन्धिकं च कह्लारं स्यादिन्दीवरमुत्पलम् ।नीलोत्पलं कुवलयं कैरवं कुमुदं विदुः ॥ ६८१ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
बिसः कण्टकितो नालशतकीति निगद्यते ।स्यादुत्पलं कुत्रलयं रक्ते तस्य तु साध्यकम् ॥ ११९ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
रक्ते तु स्यात् कुवलयं कुवेलं कुवलं कुवम् ।स्यादुत्पलं कोकनदमरविन्दमथापरम् ॥ १४२ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
स्यात्पद्मं किंचिदारक्तमीषन्नीलं तथोत्पलम् ।एषां तु वल्ली नलिनी विसिनी पुटकिन्यपि ॥ १४४ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
जलालूकं सूरणो ना करहाटः शिफा स्त्रियाम् ।अनुष्णमुत्पलं क्लीबे नलपर्यायनामकम् ॥ १४८ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
कपालशैलकवलप्रवालानां चलस्य च ।शवलोत्पलयोः शीलोपलयोर्मुसलस्य च ॥ १८४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
स्त्री नोत्पलं तामरसं च सारसंबिसप्रसूनं सरसीरुहं च ।प्रोक्तं तु पद्मं नलिनं च न स्त्रियांश्रीवासमत्राम्बुजमस्त्रियां च ॥ ९ ॥
upajati mixed
genderपुंक्लीm. n.
स्त्री नोत्पलं कुवलयं कुवलं कुवं चश्वेतं तु कैरवमिदं [कुमुदं] कुमुच्च ।स्याद्गन्धकान्तमपि गर्दभ-गन्धसोमेइन्दीवरं त्वसितमुत्पलमामनन्ति ॥ १० ॥
वसन्ततिलका
genderपुंक्लीm. n.
[48a] कुष्ठं रोगाभिधं वाप्यमुत्पलं पारिभव्यकम् ।पाकलं पाठकं पारिभद्रं च हरिभद्रकम् ॥ १९ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
अङ्गुलीः कर्णिका कर्णमूलं स्याच्चूलिका स्त्रियाम् ।गुल्फः प्रौहः स्कन्धदेशस्त्वासनं पद्मकं पुनः ॥बिन्दवः पक्षभागस्तु पार्श्वतोऽप्यथ योऽग्रतः ।दन्तभागो न ना गात्रं जङ्घादिप्राक्प्रदेशकः ॥पश्चाद्भागोऽपरो नाह्यो वारी स्त्री रज्जुरङ्घ्रिगा ।त्रिपदी गात्रयोर्बन्ध एकस्मिन्नपरेऽपि च ॥उत्पलं कर्णमांसं स्याल्लालिका कर्णवेधिनी ।अपाङ्गदेशो निर्याणं पुच्छमूलं तु पेचकः ॥शृङ्खलस्त्रिषु चान्दूः स्त्री न स्त्रियौ निगडान्दुकौ ॥ २०० ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
गवां मले गोमयोऽस्त्री भूमिलेपनमित्यपि ।साढो गोग्रन्थिरुपलोत्पले न स्त्री करीषवत् ॥पिष्टकं छगणं छाणं शुष्के गोमूत्र-गोजले ।आपीनोऽस्त्री क्लीबमूधः कीलः पुष्पलकः शिवः ॥तिष्ठद्गु त्वव्ययं दोहसमयः क[137a]थितो गवाम् ।स्यादायतीगवं तद्वद्यत्रागच्छन्ति धेनवः ॥ ५० ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंक्लीm. n.
कुष्ठे तु पाकलं रामं वानीरं वाप्यमुत्पलम् ।वानीरजं पारिभव्यं कौरवं व्याधिनामकम् ॥ २३० ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
उत्पले स्यात् कुवलयं कुवेलं कवलं कुवम् ।श्वेते तु तत्र कुमुदं कैरवं गर्दभाह्वयम् ॥ ३३१ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
स्यादुत्पलं कुवलयम् अथ नीलाम्बुजन्म च ।इन्दीवरं च नीलेऽस्मिन् सिते कुमुदकैरवे ॥ २२ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
उत्पलं च कुवलयं कुवेलं कुवलं कुवम् ।कमलिन्यां तु नलिनी पङ्कजिन्यपि दृश्यते ॥ ८२ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 च (wrong syllable)
genderक्लीneut.
अम्भोजिनी नीरजिनी पङ्कजिन्यब्जिनी स्मृता ।अथोत्पलं कुवलयं कुमुदं कैरवं सितम् ॥ १३१ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
उत्पलं चेति नामानि कुवलस्य हि सन्ति वै ।श्वेते तु तत्र कैरवं कुमुदं गर्दभाह्वयम् ॥ २०९७ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 7 र (wrong syllable)
genderक्लीneut.
कुरण्टः परिभद्रादिरग्रबीजेषु गण्यते ।उत्पलः सुरणादिश्च मूलजेषु च मन्यते ॥ २१६३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
उत्पलं स्यात् कुवलयं कुवेलं कुर्वलं तथा ।नीलोत्पलञ्च नीलाम्बुजन्म कन्दोट्टमित्यपि ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
प्रस्तरग्रावपाषाणोत्पलाश्मानो दृशत् दृषत् ।परारुकः पारटीटो मृन्मरुः काठकः शिला ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कौवेरं भासुरं वाप्यमाप्यं पाकलमुत्पलम् ।चोरपुष्पी शङ्खिनी च केशिनी चोरपुष्पिका ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
रक्ते तस्मिन् कोकनदं रक्तोत्पलमिति द्वयम् ।स्यादुत्पलं कुवलयं नीलाब्जेन्दीवरे समे ॥ ३६० ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
व्याप्यं कुष्ठं पारिभाव्यमुत्पलं व्याधिरित्यपि ।वृषा तु वृषभः शृङ्गी पालक्यां कुन्दकुन्दुरू ॥ ६१२ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
सप्तगोदावरं तत्र कुवलं तूत्पलं कुवम् ।कैरवं गन्धसोमं स्यात्कन्दोटश्च निशाहसः ॥ २६ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
कुष्ठं वाप्यं पारिभाव्यं रोगाख्यं पाकलोत्पले ।व्यालायुधं व्याघ्रनखं करजं चक्रकारकम् ॥ ९९ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
उद्दण्डपालनदलद्रेकराजीवकोत्पलाः ।कुलीरः कर्कटः पृष्ठचक्षुः पार्श्वोदरप्रियः ॥ ४६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
उत्पलं स्यात्कुवलयं कुवेलं कुवलं कुवम् ।नीलोत्पलन्तु कन्दोष्ठं कन्दोब्जे कर्णभूषणम् ॥ ३४ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
नृशण्डलिङ्गमुच्छ्राये शरीरे तु नपुंसकम् ।उत्पलं त्वस्त्रियां केचिद् विदुः कुवलयेऽथ नप् ॥ २३८ ॥
अनुष्टुप्
meaningsकुवलय
कुष्ठाख्यभेषजेऽथ स्यादुपरः पुंसि वारिदे ।यूपस्य त्वक्षते मूले क्ली स्त्री स्यादुपरा दिशि ॥ २३९ ॥
अनुष्टुप्
meaningsकुष्ठ
doubtful
उत्पल as a meaning in nānārtha verses
- कोषकल्पतरु सृकस्याद्ग्रन्थिपर्णे च शुकं शिरीषे द्विकस्तु काकेऽपि च कोकनाम्नि । ईहामृगे स्यात्करटे वृकोऽथ सृकः समीरोत्पलसायकेषु ॥ ४ ॥ Koṣakalpataru 6.1.4
- कोषकल्पतरु कर्णिकारस्यात्पीतमौलावथ चोपमादौ भवेदलंकार इह स्रगादौ । द्रुमोत्पलारग्वधयोस्तथैव स्यात्कर्णिकारोऽप्यथ चर्मकारः ॥ १० ॥ Koṣakalpataru 6.27.10
- कोषकल्पतरु कुवलसितवर्णे तद्वति तु त्रितये तद्वत्स सुन्दरेऽपि स्यात् । योषिति तु सौरभेय्यां कुवलं त्रिषु चोत्पले बदरे ॥ ३ ॥ Koṣakalpataru 6.28.3
- नानार्थार्णवसंक्षेप कुवअयोविकारे च कुशी केचित् त्वन्ये प्रचक्षते । लाङ्गलस्य मुखे फालसंज्ञे क्ली तूत्पले कुवम् ॥ २२९ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.229
- नानार्थार्णवसंक्षेप कुवलीबदर्यां कुवली क्ली तु तत्फलेऽप्युत्पलेऽप्यथ । कुवेलमुत्पले क्लीबं त्रिस्तु कुत्सितवेलके ॥ ५०६ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.506
- नानार्थार्णवसंक्षेप कर्णपूरनपुंसकं तु विज्ञेयं स्यात् सौगन्धिक उत्पले । ना तु कङ्कमुखो ज्ञेयः सन्दंशे लोहकारिणाम् ॥ १४० ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 6.140
- नानार्थार्णवसंक्षेप कुवलयअथोत्पले कुवलयं क्ली समासादि पूर्ववत् । कुशेशयं तु पद्मे क्ली वासुदेवे तु पुंस्ययम् ॥ १८३ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 6.183
- परमानन्दीयनाममाला कर्णिकारद्रुमोत्पले कर्णिकारः कृतमालेऽपि सम्मतः । मृगमेदे कृष्णसारः स्नुहीशिंशपयोस्तथा ॥ १३९ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.7.139
- शिवकोष कुवलकुवलं तूत्पले मुक्ताफलेऽपि कुवलीफले । कुण्डल्यारग्वधे कन्दरोहिण्यामप्यथ द्वयोः ॥ ४५४ ॥ Śivakoṣa 23.2.454
- शब्दरत्नावली कुवलकिहालस्ताम्रकलसे तथा लोहमलेऽस्त्रियाम् । कीलालं रुधिरे तोये पीयूषे च मधुन्यपि ॥ कुशलं शिक्षिते क्षेमे पर्याप्तौ सुकृते त्रिषु । कुवलं तूत्पले मुक्ताफले च बदरीफले ॥ Śabdaratnāvalī 7.28.53
- त्रिकाण्डशेष कर्णपूरसिद्धस्थानेऽपि च क्षेत्रं कर्करौ दृढदर्पणौ । शिंशपायां कृष्णसारः स्नुह्याञ्चाऽथोत्पलेऽपि च ॥ ३३९ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.339
- त्रिकाण्डशेष कमलमृगे जले च कमलं कुवले बदरोत्पले । कल्लोलौ शात्रवोल्लोलौ पर्कट्याञ्च कमण्डलुः ॥ ३८८ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.388
- वैजयन्ती कर्णपूरकर्णपूरो वतंसे ना क्ली सौगन्धिक उत्पले । काण्डपृष्ठः क्रीतसुते दत्ते शूद्रासुतांभसोः ॥ ६ ॥ Vaijayantī 8.5.6