शिग्रु
śigruपुं · masc.In 12 kośas: 15 synonym verses, 4 as a nānārtha head word, 9 as a meaning of another word.
शिग्रुः शोभाञ्जनोऽक्षीवतीक्ष्णगन्धकमोचकाः ।
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
शोभाञ्जने शिग्रुतीक्ष्णगन्धकाक्षीवमोचकाः ।
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
genderपुंmasc.
सौभाञ्जनोऽस्त्रियां शिग्ररक्षिबो मोचकस्तथा ।विद्रधिद्विट् सालनोऽर्होऽप्यवदंशो घनच्छदः ॥ ७१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
मूले पत्रे करीराग्रफलकाण्डे विरूढकाः ।त्वक्पुष्पं कवकं चेति शाकं शिग्रु च न स्त्रियाम् ॥ ४३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
वज्राङ्गारविहारचीरसमरा ? केदारमाडम्बरंवप्रोशीरकुलीरदार्दु[233b]र-रिवत्कुस्तुंबरुर्गह्वरः ।नेत्रोपह्वरशेखरातिखरवत्स्याच्छिग्रुरार्द्रं शुनी-रः स्याद्वासर-तूबरौ सतुबरौ तद्वत्सहस्रं भवेत् ॥ ६२ ॥
शार्दूलविक्रीडितम्metre not read in every line
genderपुंक्लीm. n.doubtful
ब्रह्म कर्म धनुर्नामाष्ठीवत्पक्ष्मविहायसी ।शिग्रुर्भूममहिम्नी चेत्यादयः पुंनपुंसकाः ॥ १६६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
शाकमात्रे तु शिग्रुः स्याच्छाकं हरितकं तथा ।कडम्बश्च कलम्बश्च कपोतक्यादिनालके ॥ ४५२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
शिग्रुः सोभाञ्जनो नाम सौभाञ्जनः शौभाञ्जनः ।पुनर्नाम्नोऽत्र भेदे श्वेतमरिचः उच्यते ॥ १९९४ ॥
metre not recognised
genderपुंmasc.
वेतसः शीत-वानीर-वञ्जुला विदुलो रथः ।अभ्रपुष्पो गन्धपुष्पो रथाभ्रो वेतसीत्यपि ॥परिव्याधश्च विदुलो नादेयी जलवेतसे ।शोभाञ्जनः शिग्रूतीक्ष्नौ गन्धगन्धकमोचकाः ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अस्त्री शाकन्तु शिग्रुर्ना क्लीबे हरितकं भवेत् ।वास्तूकादिशाके तु त्रयमस्य तु नाडिका ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 1 वा (syllables merged)
genderपुंmasc.
उल्लेखनीयो लक्ष्मीवान् स्रावणश्च सरश्च सः ।शिग्रुर्मोचकतीक्ष्णगन्धवृषदा अक्षीभशोभाञ्जनौरक्तोऽसौ मधुशिग्रुरेव वनजः स्यात् फेनिलोऽरिष्टकः ।शल्यः स्यात् करहाटको मरुवकः पिण्डीतकश्छर्दन-स्तस्मिन् गारवराटकौ च मदनश्चाङ्गारकस्त्विङ्गुदी ॥ ४८४ ॥
अनुष्टुप्two metres in one verse
genderपुंmasc.
साजाजीडाडिमव्योषं पटे घट्टं (घृष्टं?) च सट्टकम् ।शाकोऽस्त्रियां हरितकं शिग्रुः पुंस्यस्य नालिका ॥ १४४७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
शोभाञ्जने तीक्ष्णगन्धः शिग्रुः काक्षीवमोचकौ ।उष्णो मुरुंगी रक्तेऽस्मिन् मधुशिग्रुः सुभञ्जनः ॥ ५६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
शाकोऽस्त्री हरितं शिग्रुः स्त्री तन्नाले कडंबकः ।कन्दमस्त्री मूलसस्यं वेशवार उपस्करः ॥ ९० ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
शिशुः पुंस्यृषिभेदे च स्कन्दे च द्वे तु बालके ।शिग्रुर्भोजनशाके स्त्री ना तु शोभाञ्जनद्रुमे ॥ १३७० ॥
अनुष्टुप्
शारीऽनिलाक्षोपकृत्योः शवलेऽपि च वाच्यवत् ।शिग्रुः पुंसि शाकमात्रे तथा शोभाञ्जनद्रुमे ॥शिरा नाड्यां स्त्रियामेव पिप्पलीमूलके पुमान् ।शीघ्रं नलद चक्राङ्ग(?) क्लीबं द्रुते गतौ(?) त्रिषु ॥शुभमम्रे क्लीबलिङ्गमुद्दीप्तशुक्लयोस्त्रिषु ।शुक्रो मासि भृगौ वह्नौ ना क्लीबे रोगरेतयोः ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 3, syllable 4 सि (wrong syllable)nearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 द्रु (wrong syllable)nearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 प्त (wrong syllable)
शिग्रु as a meaning in nānārtha verses
- धरणिकोश मोचकनन्दको हर्षकः प्रोक्तो हरिखड्गे च नन्दकः । मोचको मुष्कके शिग्रौ मोचकः कदलीदलम् ॥ Dharaṇikośa 1.2.19
- कोषकल्पतरु मोचकलिम्पाकं निम्बूके [लिपिका] लिम्पौ स्त्रियां कदल्यां तु । शिग्रौ विरागिणि तथा प्रोक्तो निर्मोचके च मोचकः ॥ ६१ ॥ Koṣakalpataru 6.1.61
- कोषकल्पतरु मोचचन्द्रे चौरे चोऽथ वागीशपुत्रे बन्धे शुष्कस्यारुषः स्यात्कचो ना । स्त्रीभ्यां काचः शिक्यमृद्दृष्टिरुक्षु मोचः शिग्रौ शाल्मलीरम्भयोः स्त्री ॥ २ ॥ Koṣakalpataru 6.5.2
- कोषकल्पतरु कटुकन्दअभिवृद्धावास्रावे दृग्रोगे स्यादभिष्यन्दः । कटुकन्दो नरि शिग्रौ लशुने क्लीबे तु शृङ्गबेरे स्यात् ॥ ४७ ॥ Koṣakalpataru 6.19.47
- नानार्थार्णवसंक्षेप मोचाशिग्रौ तु कश्चित् पाटल्यां पुनः स्त्रीपुंसयोरपि । मोकस्तु मोचने शिष्ये ना चतुष्पदि तु द्वयोः ॥ १०३७ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.1037
- नानार्थार्णवसंक्षेप गृञ्जनना मद्दलध्वनौ क्ली तु वनेऽथो गृञ्जनः पुमान् । मधुशिग्रुसमाख्ये स्याच्छिग्रुवृक्षान्तरे तथा ॥ ६७९ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.679
- नानार्थार्णवसंक्षेप तीक्ष्णगन्धतीक्ष्णगन्धस्तु ना शिग्रौ तथा श्वेतकठिञ्जरे । अत्रापि पूर्ववत् सादि तुलाकोटिस्तु नूपुरे ॥ २६१ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 6.261
- शिवकोष मोचकदेवदाल्यां द्रवन्त्यां च मोचकः शिग्रुपिच्छयोः । रम्भायां यवको ह्रस्वयवशालिप्रभेदयोः ॥ ४३ ॥ Śivakoṣa 1.3.43
- शब्दरत्नावली मोचकमोचकं शिग्रू कदली विरागिमोक्षकेषु च ॥ Śabdaratnāvalī 7.1.124