तमस्
tamasक्ली · neut.In 23 kośas: 49 synonym verses, 12 as a nānārtha head word, 15 as a meaning of another word.
शुक्रो मघाभवः काव्य उशना भार्गवः कविः ॥ ११९ ॥षोडशार्चिर्दैत्यगुरुर्धिष्ण्यः शनैश्चरः शनिः ।छायासुतोऽसितः सौरिः सप्तार्ची रेवतीभवः ॥ १२० ॥मन्दः क्रोडो नीलवासाः स्वर्भाणुस्तु विधुंतुदः ।तमो राहुः सैंहिकेयो भरणीभूरथाहिकः ॥ १२१ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderक्लीneut.
उच्चन्द्रस्त्वपररात्रस्तमिस्रं तिमिरं तमः ॥ १४५ ॥ध्वान्तं भूछायान्धकारं तमसं समवान्धतः ।
metre not recognised
genderक्लीneut.
अलक्ष्मीर्निरृतिः कालकर्णिका स्यादथाशुभम् ।दुष्कृतं दुरितं पापमेनः पाप्मा च पातकम् ॥ १३८० ॥किल्बिषं कलुषं किण्वं कल्मषं वृजिनं तमः ।अंहः कल्कमघं पङ्क उपाधिर्धर्मचिन्तनम् ॥ १३८१ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
तमस्तु राहुः स्वर्भानुः सैंहिकेयो विधुन्तुदः ॥ २६ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
विशेषः कालिकोऽवस्था गुणाः सत्त्वं रजस्तमः ॥ २९ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
अन्धकारोऽस्त्रियां ध्वान्तं तमिस्रं तिमिरं तमः ।ध्वान्ते गाढेऽन्धतमसं क्षीणोऽन्धतमसं तमः ॥ ३ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
स्वर्भानुः सैंहिकेयश्च तमो राहुर्विधुन्तुदः ।केतवः शिखिनः प्रोक्ता आर्द्रालुब्धक उच्यते ॥ ४९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अवतमसमन्धतमसं संतमसं ध्वान्तमन्धकारं च ।तिमिरं तमस्तमिस्रां तमिस्रमिच्छन्ति भूछायाम् ॥ ११० ॥
आर्या
genderक्लीneut.
वृजिनं दुरितं दुष्कृतमघमंहः किल्विषं तमः कल्कम् ।एनः कल्मषमशुभं पापं स्यात्पातकं पाप्मा ॥ ६२७ ॥
आर्या
genderक्लीneut.
रजनी यामिनी याम्या त्रियामा क्षणदा क्षपा ।तमी तमस्विनी रात्रिः शर्वरी च विभावरी ।आद्यक्तं तिमिरं ध्वान्तं तामिस्रं शार्वरं तमः ॥ ५१ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
स्त्रीपुष्पे गुणधूल्योश्च रजोऽयं रजसा सह ।गुणेऽदन्तं तमः सान्तं तमश्चाहुर्मनीषिणः ॥ २६८ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
अन्धकारे तमः प्रोक्तं तमसेन समं बुधैः ।तपं च तपसा सार्धं महसा च महं वदेत् ॥ २६९ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
राहुर्विधुन्तुदोऽब्जारिः सिंहिकेयस्तथातमः ।स्वर्भानुश्चंद्रमाशत्रुकेतवः शिखिनो मतः ॥ ७५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
ध्वान्तं तिमिरमासक्तं तामिस्रं शार्वरं तमः ।आततिश्वान्धकारश्च गाढं सन्तमसं तमम् ॥ १४ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
महारसाभ्यां च तलं पातालं स्युरमूनि षण् ।तत्र स्युस्त्रिषु सत्त्वेऽमी स्यात्क्लीबे तमसं तमः ॥ ४ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
दैत्यग्रहः शीर्षदेहः सूर्याचन्द्रमसोररिः ।तमोऽस्त्री ग्रहकल्लोलो भरणीभूर्विधुंतुदः ॥ २१० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
क्षेत्रं तमः प्रसूनं स्यात् पुंसि सत्त्वं रजः पुमान् ।रजस् क्लीबे तमः पुंसि तमस् क्लीबेऽथ जन्म षण् ॥ ९६ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
अकारादौ संपरायो रणे लोणे तु सैन्धवः ।भूतः प्रेते तमो राहौ शुक्रः स्यादग्निमासयोः ॥ १३९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
तमं तमः प्रमोहीति त्रयो मायोदिता गुणाः ।निमित्तं कारणं बीजमुपादानं निबन्धनम् ॥ २० ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
दुरितमशुभमंहः किल्बिषं पापमङ्घःकुकृत-कलुष-किण्वान्यत्र कृष्णैनसी स्तः ।अपि वृजिनतमोघं कल्मषं न्यङ्ककण्वा-णकमपि मलपङ्कौ पातकं कल्कमस्त्री ॥ ३७ ॥
मालिनी
genderक्लीneut.
छायाङ्गोऽपि तमो मुण्डः कृष्णवर्त्मा तमोऽस्त्रियाम् ।केतुः शिखी च विशिरा उत्प्लवो विकचोऽहिकः ॥ ५२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
तमो निशाचर्म खचर्म वृत्रो-पकुञ्चकं स्यात्तमसं तमं च ।वृत्रोऽत्र ना ना न तमिस्रमुर्वी-छाया षडस्त्री तिमिरान्धकारौ ॥ ७ ॥
उपजातिः
genderक्लीneut.
शारीरा मनसस्तु स्याद्द्वौ दोषौ हि रजस्तमः ।संसर्गः संनिपातश्च तद्द्वित्रिक्षयकोपतः ।रसाद्याः समला दूष्याश्चयो वृद्धिः स्वधाम्नि या ॥ ४ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
बर्हिर्दर्भेऽथ तमो राहौ वीर्ये सहो धनुश्चापे ।स्नेहो गेहो लोहो *हो बर्हो गृहं पटहः ॥ ७४ ॥
metre not recognised
genderपुंक्लीm. n.
छायायां तस्य तिमिरं तमिस्रं भ्रमरं तमः ।पुंस्यन्धकारो मलिनो लोकान्धकर ईर्यते ॥ २ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
कृष्णं नीलासितं कालं धूमं धूम्रमलिप्रभः ।तमोऽन्धकारं तिमिरं ध्वान्तं संतमसं तमम् ॥ १४८ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
भरणीभूस्तमोऽथ स्याच्छिखी केतुस्तथाहिकः ।अश्लेषाभूरथोत्तानपादजो ध्रुव इत्यपि ॥ ११९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अन्धकारस्तमो ध्वान्तं भूच्छाया तिमिरं त्वथ ।तमिस्र[13]मन्धतमसं तथा संतमसं स्मृतम् ॥ १३४ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
अंहो दुष्कृतमेनश्चाघं कल्कं तमसा सह ।दुरितं किल्बषं चापि पङ्कः कलुषमेव च ॥ २७० ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
गुणाः सत्त्वं रजश्चैव तमः सांख्यमतानुगाः ।स्पर्धा द्रोहस्तथा बन्ध्यं निष्फलं मोघमित्यपि ॥ ३८८ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
रत्नाङ्गणनभोगूथशुक्तान्नतमसामपि ।हृषीकशुभपिच्छादिधनदारुमनोहृदाम् ॥ ७२ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
तुषानले कुकूलोऽथ वर्षेऽब्दः पुंनपुंसकः ।दरस्त्रासे परीवादे जन्यो राहौ तमस्तथा ॥ १२१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
पङ्गुमन्दौ शनेर्नाम्नि छायेयोऽसित इत्यपि ।तमस्तु राहुः स्वर्भानुः सैंहिकेयो विधुंतुदः ॥ १३१ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
दुर्गं कोटो गढो वप्री परिखा गर्त्तमालिका ।अश्मक्षेपणिका गोफ्णा तमिस्रं तिमिरं तमः ॥ २५४ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
राहुस्तमः सैंहिकेयः स्वर्भाणु[नु]स्तु विधुंतुदः ।केतुः शिखी चाहिकः स्याद्ध्रुवस्तूत्तानपादजः ॥ ७६ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
निशीथिनी क्षपा दोषा क्षणदा च विभावरी ।अन्धकारं च तिमिरं ध्वान्तं संतमसं तमः ॥ ८० ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
उपरागस्तु स्वर्भाणुः सैहिकेयो विधुन्तुदः ।उपप्लवस्तमो राहुर्भरणीभूरथाऽहिकः ॥ ११२ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 स्तु (wrong syllable)
genderक्लीneut.
उच्चन्द्रस्त्वपररात्रस्त्वन्धकारं रजोबलम् ।तमिस्त्रं तिमिरं ध्वान्तं तथाऽन्धतमसं तमः ॥ १३६ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 र (wrong syllable)
genderक्लीneut.
पापं च पातकं पाप्मा पङ्कः किण्वं च किल्विषम् ।कल्मषं कलुषं कल्कं दुष्कृतं दुरितं तमः ॥ २५०९ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
उपप्लवः सैंहिकेयस्तमः स्वर्भानु-शीर्षकौ ॥
genderक्लीneut.
genderक्लीneut.
अस्त्रियामन्धकारः स्यात्तिमिरन्तु तमस्तमम् ।नीलपङ्कं निशाचर्म तमिस्रञ्च रजो रजम् ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
राहौ स्वर्भाणु-स्वर्भानू तमास्तमस्तमोऽपि च ।द्वौ सन्तौ तृतीयोऽदन्तो, ध्रुव उत्तानपादकः ॥ २३ ॥
metre not recognised
genderपुंmasc.
ध्वान्ते तमं तमोऽदन्तौ, तमसं तमसस्तमः ।सान्तं, तमिस्रा तमिस्रं सदन्त्यौ तिमिरं तथा ॥ ३८ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
नीलवस्त्रोऽसितः कालस्तमो राहुर्विधुंतुदः ।स्वर्भानुः सैंहिकेयश्च स एवाभ्रपिशाचकः ॥ १८७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
प्रणिधानं प्रसंख्यानं ध्यानं सत्त्वं रजस्तमः ।गुणास्तत्त्वं प्रकृत्याद्यमविद्या स्यादहंमतिः ॥ २७७ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
तिमिरं तमस्तमिस्रं ध्वान्तं क्लीबेऽपि चान्धकारः स्यात् ।अवतमसमन्धतमसं संतमसं क्षयिणि भूयसि ततेऽस्मिन् ॥ २९७ ॥
गीतिः
genderक्लीneut.
ध्वान्तन्तिमिरमासक्तं तामिस्रं शार्वरं तमः ।आततिश्चान्धकारोऽस्त्री तत्तु सन्तमसं यदि ॥ ६२ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
असदक्षरमव्यक्तं तमः सदसदात्मकम् ।अलिंगं गुणसामान्यं गुणाः सत्त्वं रजस्तमः ॥ १६२ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
माघमासे तमस्तु क्ली पापे नरकशोकयोः ।गुणत्रयस्यान्यतमे साङ्ख्यानां प्रकृतौ बले ॥ ५१९ ॥
अनुष्टुप्
राहौ गुणान्तरे चाथ तोकं संतानपुत्रयोः ।तापः कष्टे च संतापे तेजो मोक्षप्रभावयोः ॥ २२२ ॥
अनुष्टुप्
doubtful
ध्वान्ते पापे गुणेऽज्ञाने मोहे तीक्ष्णं तु शस्त्रके ।त्रिषु क्रूरोष्णशातेषु तिग्मस्तीव्रोष्णयोस्त्रिषु ॥ १९३४ ॥
अनुष्टुप्
doubtful
तमः शोकेऽप्यथ हिमर्त्तौ ना धर्म्मे व्रते तपः ।पद्मे स्वर्णे तामरसं निशा दुर्गा च तामसी ॥ ४४६ ॥
अनुष्टुप्
meaningsशोक
तमस् as a meaning in nānārtha verses
- नामलिङ्गानुशासनम् अन्धमधु मद्ये पुष्परसे क्षौद्रेऽप्यन्धं तमस्यपि । Amarakośa 3.3.198
- हलायुधकोशः (अभिधानरत्नमाला) वृत्रत्वाष्ट्रे तमसि शत्रौ च वृत्रशब्दस्त्रिषु स्मृतः । मन्युर्दैन्ये क्रतौ कोपे नाडीस्वर्गक्षितिष्विडा ॥ ८४६ ॥ Abhidhānaratnamālā (Halāyudha) 5.846
- धरणिकोश अन्धराधो वैशाखमासे स्याद्राधा च कृष्णगोपिका । अन्धो दर्शननिर्मुक्तो जन्तुरन्धं तमो मतम् ॥ Dharaṇikośa 18.2.5
- कोषकल्पतरु मेचकसंपाको नृपतरुधृष्टतर्ककेषु पुंलिङ्गः पुनरपि पेचकोऽस्त्युलूके । स्यान्नीले तमसि मले च बर्हिचन्द्रे स्त्रीलिङ्गं न भजति जातु मेचकोऽपि ॥ ६२ ॥ Koṣakalpataru 6.1.62
- कोषकल्पतरु आकल्पकशृङ्गाटकं वारिजकन्दभेदे चतुष्पथे गोक्षुरके पुनः स्यात् । गोकण्टकः स्यात्स्थपुटे ग[257b]वां च शफेऽथ मोहोत्कलिकातमःसु ॥ ३० ॥ Koṣakalpataru 6.1.30
- कोषकल्पतरु अन्धधीरे च सौम्ये बुधिते पराभो- ऽथार्धं समेंऽशे शकले तु पुंसि । अन्धं तमस्यप्सु विदृक्षु भेद्ये बन्धस्तु चेतोरुजि बन्धने च ॥ ५६ ॥ Koṣakalpataru 6.20.56
- कोषकल्पतरु तमिस्रतमिस्रं तमःकोपयोः पुंसि हीनं स्त्रियां तत्ततौ कृष्णपक्षस्य रात्रौ । कलत्रं पुनर्दुर्गभूमौ नृपाणां गृहिण्यां करौ पण्डितैरुक्तमेतत् ॥ ७६ ॥ Koṣakalpataru 6.27.76
- नानार्थार्णवसंक्षेप अक्षरक्ली तु वाचि विधौ धर्मे वर्णेऽम्बुतमसो क्रतौ । अक्षराख्ये सामभेदे खे मोक्षे मूलकारणे ॥ ६ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.6
- नानार्थार्णवसंक्षेप मुहिरमुहिरः पूष्णि कन्दर्पे क्लीबं तु तमसि स्मृतम् । मुखरस्तु त्रिषु ज्ञेयो दुर्मुखे स्त्री तु पक्षिणि ॥ १४२९ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1429
- नानार्थार्णवसंक्षेप शर्वरकाकुत्स्थस्य सुमित्राजे त्रिस्तु शत्रोर्निहन्तरि । शर्वरो ना महादेवे चन्द्रे च तमसि त्वदः ॥ १७९२ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1792
- शारदीयाख्यनाममाला सारङ्गवीणावारणवाजिसिंहहरिणानङ्गप्रवालाचलाः चन्द्रश्चातकचञ्चरीकजलमुक्चापासिवज्राहयः । हंसः कोकिलकेकिकीरगरुडः स्वर्णानिलार्कास्तमो गुञ्जा श्रीफलपद्मदीपखटीकाः सारङ्गशब्दा इमे ॥ १२७ ॥ Śāradīyākhyanāmamālā 3.5.127
- शब्दरत्नावली आकल्पकप्रीत्युत्कण्ठा तमोमोहग्रन्थिष्वाकल्पको मतः । वायुव्याधौ व्याधनिन्दाकरेष्वाक्षेपको भवेत् ॥ Śabdaratnāvalī 7.1.158
- शब्दरत्नावली दिगम्बरदिगम्बरः शिवे नग्ने क्षपणे च तमस्यपि । दुरोदरो द्यूतभेदे द्यूतकारे पणेऽपि च ॥ Śabdaratnāvalī 7.27.126
- वैजयन्ती वृत्रबृन्दविन्यासयोर्व्यूहो वृषोक्ष्ण्यऽग्र्ये पुमिन्द्रयोः । वृत्राः शत्रुतमोदैत्या वेगः किंपाकरंहसोः ॥ ५६ ॥ Vaijayantī 6.1.56
- वैजयन्ती अन्धअर्हन्तौ जिनसम्मान्यावर्वन्तौ हयकुत्सितौ । अन्धोऽचक्षुस्तमोऽप्यन्धमर्चिर्भाज्वालयोर्न ना ॥ ६ ॥ Vaijayantī 6.5.6