क्षेत्रज्ञ
kṣetrajñaपुं · masc.In 14 kośas: 15 synonym verses, 7 as a nānārtha head word, 6 as a meaning of another word.
क्षेत्रज्ञ आत्मा पुरुषश्चेतनः स पुनर्भवी ।जीवः स्यादसुमान्सत्वं देहभृज्जन्युजन्तवः ॥ १३६६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
भृङ्गी तु चर्मी ब्रह्मा तु क्षेत्रज्ञः पुरुषः सनत् ॥ ६२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
क्षेत्रज्ञ आत्मा पुरुषः प्रधानं प्रकृतिः स्त्रियाम् ।
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
असवो जीवितं प्राणा जीवो जीवा च कथ्यते ।क्षेत्रज्ञः पुरुषो ह्यात्मा संसारी चेतनो मतः ॥ १३४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
चतुरः स्यात्क्षेत्रज्ञः कृतहस्तः कृतमुखश्च कृतकर्मा ।दक्षः कुशलोऽभिज्ञो निष्णातः शिक्षितः प्रवीणश्च ॥ ३३५ ॥
गीतिः
genderविadj.
क्षेत्रज्ञ आत्मा पुरुषः पूरुषश्चाक्षरः कविः ।अन्तर्यामीश्वरो देही जीवोऽजो बहुलोऽतनुः ॥ ९४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अविद्यासंवृते स्वात्मा क्षेत्रज्ञः पुरुषोऽतसः ।इन्द्रश्च चेतनोऽध्यात्मं त्वव्ययं क्लीबमत्र तु ॥ १७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
विष्टपं भुवनं विश्वं जगल्लोको जगत्यपि ।जीवः स्यात्पुरुषः क्षेत्रज्ञात्मानावसुमानथ ॥ २५५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
ब्राह्मणो मुखजो विप्रो गीर्वाणो वेदपालकः ।क्षेत्रज्ञो ब्रह्मकुलजो भूदेवो मुखवर्णजः ॥ ३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
क्षेत्रज्ञश्चापि लोकेशः सुरज्येष्ठस्तथैव च ।अजोऽष्टश्रवणश्चेति सन्ति नामानि ब्रह्मणः ॥ २७५ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 5 नि (wrong syllable)
genderपुंmasc.
विज्ञो वैज्ञानिकोऽभिज्ञः चतुरः कृशलस्तथा ।क्षेत्रज्ञः कृतकृत्यश्च कृतहक्तः कृती तथा ॥ ५०६ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
क्षेत्रज्ञः पुरुष आत्मा चेतनः कथ्यते तथा ।
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 ष (wrong syllable)
genderपुंmasc.
आदिकारणमित्येतन्निदानं तत् प्रकीर्तितम् ।आत्मा स्वो जीवः पुरूषः क्षेत्रज्ञः पुरुषोऽपि च ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
आत्मा क्षेत्रज्ञपुरुषौ निदानं त्वादिकारणम् ।निमित्तं कारणं बीजं हेतुरर्थ उपधिवत् ॥ २७६ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 6 प (wrong syllable)
genderपुंmasc.
परमात्मा परो ब्रह्म जीवः क्षेत्रज्ञ आविशः ।शक्तिस्तु माया प्रकृतिर्व्योमाख्यं मूलकारणम् ॥ १६१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
ज्ञाने तु पूर्णे क्लीबं स्यात् केचिदन्येऽवधारणे ।निर्णीते त्वपरेऽथ स्यात् क्षेत्रज्ञो निपुणे त्रिषु ॥ ५७९ ॥
अनुष्टुप्
meaningsनिपुण
क्षेत्रस्य विज्ञातरि च ना त्वात्मन्यथ सा स्त्रियाम् ।क्षेत्रिया क्षुद्रधान्ये स्याद् गवीथुरिनि विश्रुते ॥ ५८० ॥
अनुष्टुप्
doubtful
क्षेत्रज्ञ as a meaning in nānārtha verses
- धरणिकोश सर्वतोमुखसर्वतोमुखमम्बु स्यात्क्षेत्रज्ञः सर्वतोमुखः । शीतमयूखशब्दोऽयं चन्द्रकर्पूरयोः स्मृतः ॥ Dharaṇikośa 2.2.10
- कोषकल्पतरु पुरुषस्यात्सूक्ष्मकाले परुषं तु रूक्षे चित्रेऽन्यवन्निष्ठुरभाषके च । स्यात्पूरुषाभः पुरुषो नरे च क्षेत्रज्ञपुंनागकवृक्षयोश्च ॥ ४७ ॥ Koṣakalpataru 6.30.47
- नानार्थार्णवसंक्षेप जीवजीवो ना गीष्पतौ जन्तौ क्षेत्रज्ञे त्रि तु जीवति । त्रये प्राणे स्त्री तु मौर्व्यां जीवन्त्याख्यलतान्तरे ॥ ४८२ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.482
- नानार्थार्णवसंक्षेप पुरुषपुरुषस्तु द्वयोर्मर्त्ये ना तु जन्तौ सशेफके । पुन्नागवृक्षे द्रुहिणे क्षेत्रज्ञे साङ्ख्यवेदिनि ॥ ११९५ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1195
- नानार्थार्णवसंक्षेप अव्यथिषक्षेत्रज्ञेऽव्यथिषी तु स्त्री पृथिव्यां रजनावपि । द्वयोस्त्वनिमिषो देवे मत्स्ये त्रिस्त्वनिमेषके ॥ ७ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 6.7
- शब्दरत्नावली सर्वतोमुखसर्वतोमुख उग्रे च ब्रह्मब्राह्मणयोः पुमान् । क्लीबं वियति पानीये क्षेत्रज्ञे च पुमानयम् ॥ Śabdaratnāvalī 7.2.20