क्षेम
kṣemaक्ली · neut.In 17 kośas: 17 synonym verses, 11 as a nānārtha head word, 18 as a meaning of another word.
श्वःश्रेयसं शुभशिवे कल्याणं श्वोवसीयसं श्रेयः ।क्षेमं भावुकभविककुशलमङ्गलभद्रमद्रशस्तानि ॥ ८६ ॥
गीतिः
genderक्लीneut.
श्वःश्रेयसं शिवं भद्रं कल्याणं मङ्गलं शुभम् ॥ २५ ॥भावुकं भविकं भव्यं कुशलं क्षेममस्त्रियाम् ।शस्तं चाथ त्रिषु द्रव्ये पापं पुण्यं सुखादि च ॥ २६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
प्रपौण्डरीकं पौण्डर्यमथ तुन्नः कुबेरकः ॥ १२७ ॥कुणिः कच्छः कान्तलको नन्दिवृक्षोऽथ राक्षसी ।चण्डा धनहरी क्षेमदुष्पत्रगणहासकाः ॥ १२८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
दावो दवश्चोपतापे विपिने विपिनानले ।क्षेमं क्षौमं च निर्दिष्टं कोविदैरष्ट(?)वस्त्रयोः ॥ २७१ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
शस्तं प्रशस्तं कुशलं कुषलं क्षेममस्त्रियाम् ।श्रेयः श्वःश्रेयसं रिष्टं निःश्रेयसमरिष्टवत् ॥ ९० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
धर्मः स्वभावे कमले तु पद्मःसंख्याविशेषेऽप्यथ कामलेऽसौ ।अर्माश्र[233a]मोद्यामललामहेमंक्षेमं हिमं कुट्टिमसंगमाश्च ॥ ५५ ॥
इन्द्रवज्राmetre not read in every line
genderपुंक्लीm. n.
ध्वाङ्क्षे दण्डधरे यमोऽपि यमजे स्यात्संयमे तादृशः ।शारीरेऽपि च नित्यकर्मणि भवेत्स्यादानुपूर्व्यां क्रमः ।शक्तौ कल्पपदक्षिपो(?)रथ भवेत्क्षौमं दुकूलेऽस्त्रिया-मट्टे स्यादतसीकृते च वसने क्षेमं पुनर्न स्त्रियाम् ॥ ५८ ॥
शार्दूलविक्रीडितम्
genderपुंक्लीm. n.
क्षेमं कल्याणमुभयं श्रेयो भद्रं च मङ्गलम् ।भावुकं भविकं भव्यं श्वोवसीयं शिवं तथा ॥ १९८ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
भावुकं भविकं भव्यं भद्रमदे समे उभे ।मङ्गलं कुशलं श्रेयः क्षेमोऽस्त्री श्वोवसीयसम् ॥ २७१ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 म (wrong syllable)
genderपुंक्लीm. n.
कुट्टिमः कुसुमः क्षेमक्षौमौ संगम इत्यपि ।कषायाः प्रमयो वाजपेयतूर्यौ च गोमयम् ॥ १५० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
भावुकं कुशलं क्षेमं भव्यं भाव्यं शिवं शुभम् ।शस्तं चाथ जनुर्जन्म जनिर्जनन इष्यते ॥ १४६ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
कुशलं मङ्गलं भद्रं कल्याणं भावुकं शुभम् ।क्षेमं भव्यं शिवं श्रेयः शस्तं स्वःश्रेयसं स्मृतम् ॥ १४९ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
श्रेयः श्वःश्रेयसं क्षेमं कुशलं श्वोवसीयसम् ।भावुकं भविकं भव्यं भद्रं मद्रं तथा शुभम् ॥ ६३ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
मङ्गलं भावुकं भव्यं कल्याणं भविकं शुभम् ।अस्त्री क्षेमं प्रशस्तञ्च भद्रं श्वश्रेयसं शिवम् ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
स च क्षीरमयोऽश्वत्थसदृशस्तु सरित्तटे ।चण्डा धनहरी क्षेमो राक्षसी गणहासकः ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
मङ्गलं भावुकं भव्यं भविकं भद्रमद्रके ।कुशलं शोभनं श्रेयः शस्तं च क्षेममस्त्रियाम् ॥ २८२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
चण्डातको हरिक्षेमौ गणहासश्च राक्षसी ।बहुला चन्द्रबालैला पृथ्वीका निष्कुटी तुटिः ॥ ५३१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
हि[68]मं चन्दनमाख्यातं हिमं शीततुषारयोः ।क्षेमं शुभे च गोरक्षे गन्धे लब्धानुरक्षणे ॥
अनुष्टुप्
मङ्गले प्राप्तरक्षायां मोक्षे त्रिषु तु निर्भये ।ना चण्डासंज्ञभैषज्ये केशी तु स्त्रीत्यभाषत ॥ २८० ॥
अनुष्टुप्
रोहितायाः फले पुष्पे क्षमा क्षान्तिर्धरित्र्यपि ।क्षमः क्षमायुते शक्ते क्षेमो लब्धस्य रक्षणे ॥ ३८० ॥
अनुष्टुप्
meaningsरक्षण
अस्त्रियान्तु शुभे वल्ये क्षेमा गौर्य्यामपि स्त्रियाम् ।क्षौमं स्याद्दुकूले चाट्टे पुनपुंसकयोरिह ॥क्षौमन्तु शणजेऽपि स्यादतसीजे नपुंसकम् ।खर्मश्च पौरुषेऽपि स्यात्कोषजांशुक इत्यपि ॥गमो नाक्षविवर्ते स्यादपर्यालोचिते पथि ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 कू (wrong syllable)
क्षेमो ना प्राप्तरक्षायां मोक्षेऽप्यस्त्री तु मङ्गले ।स्वीयेऽन्तःकुक्षि कोष्ठोऽस्त्री कुसूलेऽन्तर्गृहे पदे ॥ २२ ॥
अनुष्टुप्
क्षेम as a meaning in nānārtha verses
- नामलिङ्गानुशासनम् रिष्टरिष्टं क्षेमाशुभाभावेष्वरिष्टे तु शुभाशुभे । Amarakośa 3.3.72
- नामलिङ्गानुशासनम् कुशलपर्याप्तिक्षेमपुण्येषु कुशलं शिक्षिते त्रिषु ॥ २०४ ॥ Amarakośa 3.3.204
- नामलिङ्गानुशासनम् स्वस्तिस्वस्त्याशीः क्षेमपुण्यादौ प्रकर्षे लङ्घनेऽप्यति ॥ २४२ ॥ Amarakośa 3.3.242
- धरणिकोश शुभशुभो योगे शुभं क्षेमे डिम्भः शिशौ च बालिशे । शम्भुरर्हच्छिवो ब्रह्मा स्तम्भः स्थूणाजडत्वयोः ॥ Dharaṇikośa 23.1.2
- धरणिकोश कुशलकुशलं सुकृतौ क्षेमे कुशलौ शक्त[91]शिक्षितौ । धवलः सुन्दरे श्वेते महोक्षे धवला च गौः ॥ Dharaṇikośa 27.2.17
- धरणिकोश स्वस्तिस्वस्त्याशीःक्षेमपुण्यादौ शश्वत्पुनःसदार्थयोः । किमुतातिशये प्रश्ने यद्वत्प्रश्नवितर्कयोः ॥ Dharaṇikośa 34.7.2
- कोषकल्पतरु रिष्टआशंसिते प्रियतमे पूज्ये संकीर्तितः परवत् । रिष्टं क्षेमे च शुभे भाविनि चिह्ने विनाशस्य ॥ ११ ॥ Koṣakalpataru 6.10.11
- कोषकल्पतरु शस्तक्षेमेऽन्तिमे शस्तमथ प्रशस्ते त्रयेऽथ वित्तं धनवाचि षण्ढे । ज्ञाने प्रतीते तु विचारिते च त्रयेऽथ वृत्तौ चरितेऽपि वृत्तम् ॥ २९ ॥ Koṣakalpataru 6.16.29
- कोषकल्पतरु कुशलपर्याप्तिक्षेमपुण्येषु कुशलं शिक्षितेऽन्यवत् । दन्ततालव्यमूर्धन्यमध्यं मुसलमस्त्रियाम् ॥ ४ ॥ Koṣakalpataru 6.28.4
- नानार्थार्णवसंक्षेप कुशलदेहल्यां चाथ कुशलं निपुणे त्रिः क्षमेऽपि च । क्षेमे मङ्गलयुक्ते च दीक्षितेऽप्यजयोऽथ नप् ॥ ४९७ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.497
- परमानन्दीयनाममाला अरिष्टअभीषुः किरणे दीप्तावरिष्टः काकनिम्बयोः । कङ्कते लशुने दैत्येऽथारिष्टं क्षेमतक्रयोः ॥ २५ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.1.25
- परमानन्दीयनाममाला कुशलभेषजे पङ्कजे शीर्षे कमला मेखलाश्रियोः । कुशलः सुजन आख्यातः कुशलं क्षेमपुण्ययोः ॥ ११८ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.7.118
- शब्दरत्नावली शुभदम्भः स्यात्कैतवे कल्के साटोपाहङ्कृतावपि । दृन्भूश्चवज्रचक्राहिमुख्यभूतिषु च स्त्रियाम् ॥ नाभिर्ना चक्रमध्ये च क्षत्रिये मुख्यभूपतौ । द्वयोः प्राण्यङ्गमध्ये तु स्त्रियां कस्तूरिकामदे ॥ निभो व्याजे तु पुंलिङ्गः प्रकाशे सदृशे त्रिषु । रम्भः कपौ च वंशे ना कदल्यप्सरसोः स्त्रियाम् ॥ विभुर्वृद्धे प्रभौ राज्ञि ब्रह्मशङ्करयोः पुमान् । शम्भुर्महेश्वरे सिद्धे सुगते परमेष्ठिने ॥ शुभं क्षेमे शुभोयोगे शुभा कान्तीच्छयोः स्त्रियाम् । सभाद्यूते मन्दिरे च गोष्ट्यां सामाजिके स्त्रियाम् ॥ स्वभूर्विष्णौ विधौ पुंसि स्तम्भः स्थूनाजडत्वयोः । Śabdaratnāvalī 7.24.7
- शब्दरत्नावली कुशलकिहालस्ताम्रकलसे तथा लोहमलेऽस्त्रियाम् । कीलालं रुधिरे तोये पीयूषे च मधुन्यपि ॥ कुशलं शिक्षिते क्षेमे पर्याप्तौ सुकृते त्रिषु । कुवलं तूत्पले मुक्ताफले च बदरीफले ॥ Śabdaratnāvalī 7.28.53
- शब्दरत्नावली भवभवः प्राप्तौ हरे क्षेमसत्तासंसारजन्मसु । भावोऽभिप्रायचेष्टात्मसत्तास्वभावजन्मसु ॥ Śabdaratnāvalī 7.29.16
- शब्दरत्नाकर स्वस्तिसकृत् सहैकवारे च सामि स्यादर्धनिन्दयोः । स्वस्ति मङ्गलनिष्पापक्षेमेष्वाशीर्वचस्यपि ॥ २२७७ ॥ Śabdaratnākara 5.2.2277
- त्रिकाण्डशेष शिवसुखं क्षेमं शिवं शम्यामलकी चाभया शिवा । षाडवस्तु रसे रागे सैन्धको लवणाश्वयोः ॥ ४२४ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.424
- वैजयन्ती स्वस्तिसकृत् सदैकवारे च सामि स्यादर्धनिन्दयोः । स्वस्ति मङ्गलनिष्पापक्षेमेष्वाशीर्वचस्यपि ॥ २९ ॥ Vaijayantī 8.7.29