हिम
himaक्ली · neut.In 21 kośas: 36 synonym verses, 7 as a nānārtha head word, 9 as a meaning of another word.
अवश्यायस्तु तुहिनं प्रालेयं मिहिका हिमम् ।स्थान्नीहारस्तुषारश्च हिमानी तु महद्धिमम् ॥ १०७२ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
शीते तुषारः शिशिरः सुशीमः शीतलो जडः ।हिमोऽथोष्णे तिग्मस्तीक्ष्णस्तीव्रश्चण्डः खरः पटुः ॥ १३८५ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 ति (wrong syllable)
genderविadj.
अवश्यायस्तु नीहारस्तुषारस्तुहिनं हिमम् ।प्रालेयं मिहिका चाथ हिमानी हिमसंहतिः ॥ १८ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
शीतं गुणे तद्वदर्थाः सुषीमः शिशिरो जडः ।तुषारः शीतलः शीतो हिमः सप्तान्यलिङ्गकाः ॥ १९ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
प्रालेयमवश्यायस्तुहिनं शिशिरं हिमं तुषारं च ।मिहिका स्यान्नीहारो हिमसंघातो हिमानी च ॥ ६५० ॥
आर्या
genderक्लीneut.
अवश्यायस्तु नीहारस्तुषारस्तुहिनं हिमम् ।प्रालेयं तु परालेयं हिमानी हिमसंहतम् ॥ ५८ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
चन्द्रपादास्तु संवालास्तुषारा वालका अपि ।अवश्यायस्तु नीहारस्तुषारस्तुहिनं हिमम् ॥ १० ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
अथ रक्तार्कक्षुद्रेभ्यश्चन्दनं रक्तसारकम् ।कुचन्दनं हिमं चाय? वर्वरं श्वेतवर्वरम् ॥ ३७६ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 र्क (wrong syllable)
genderक्लीneut.
चन्द्रमष्टापदं जाम्बूनदमेते नवास्त्रियाम् ।तपनीयं शातकुम्भं च द्वयोर्हिमहेमनी ॥ ५३३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंस्त्रीm. f.
श्वेताद्रिरथ नीहारस्तुषारस्तुहिनं हिमम् ।प्रालेयं मिहिका चाथ हिमानी हिमसंहतिः ॥ ७ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
शीतं गुणे तद्वदर्थं सुषीमः शिशिरो जडः ।तुषारः शीतलः शीतो हिमः सप्तान्यलिङ्गकाः ॥ ८ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
ककुभस्यार्मघस्रामसंक्रमाणां हिमस्य च ।कामहेमललामानामुद्यामोद्यमयोरपि ॥ १७१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
अवश्या मिहिका च स्त्री प्रालेयं तुहिनं हिमम् ।**न स्त्री हिमानी तु धूमिका तु कुहेलिका ॥ ६९ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderक्लीneut.
धूमरी धूममहिषी कुहरिर्दिग्वगुण्ठनम् ।शिशिरं शीतलं शीतं सुशीतमहिमास्त्रियाम् ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
तुषारं च जडं क्लीबे गुणे तद्वति भेद्यवत् ।अस्ति यत्र[23a] हिमं तत्र हिमं हिम्यं भवेत्त्रिषु ॥ ७१ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderविadj.
श्वेतपुष्पः साधुवृक्षस्तिक्तशाकः कुमारकः ।पाश्चात्त्य उरुमानोऽसावथ श्लेष्मातको हिमः ॥ ४२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
हिमं महार्हं मलयं श्वेतं स्याच्चन्द्रकान्तकः ।हरिचन्दनमस्त्री स्याद्गोशीर्षं तैलपर्णिकः ॥ ९ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
पाण्डुकं नवकं तुल्यलोहचूर्णं नवायसम् ।रसस्तु स्वरसोऽथासौ स्थितो रात्रिंदि( द्र )वे हिमः ॥ ९३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
धर्मः स्वभावे कमले तु पद्मःसंख्याविशेषेऽप्यथ कामलेऽसौ ।अर्माश्र[233a]मोद्यामललामहेमंक्षेमं हिमं कुट्टिमसंगमाश्च ॥ ५५ ॥
इन्द्रवज्राmetre not read in every line
genderपुंक्लीm. n.
प्राग्वंशशब्दः पुंसि भवति । अयं प्राग्वंशो यज्ञकुटी । शृङ्खलं त्रिषु लिङ्गेषु जानीहि । अयं शृङ्खलः इयं शृङ्खला इदं शृङ्खलम् । एते पुंसि कथिताः । अयं चमसः सोमपात्रम् । अयं स्तम्भः । निदाघो घर्मः । पशुर्गवादिः ।शूको धान्यादीनाम् । विटकः पिण्डकृतपरिमाणद्रव्यं शौण्डो वा ।वल्कलकुण्डलहिमचिह्नखलीनककुदगुह्यशुल्कशकलानि ।तीरोलूखलकवचानि च विद्यादितरजातौ ॥ ७७ ॥
metre not recognised
genderक्लीneut.
कर्पूरं घनसारं च हिमं सेवेत पुण्यवान् ।समालम्भोऽङ्गरागश्च प्रसाधनविलेपनम् ॥ ११८ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
अवश्यायं तुषारं च प्रालेयं तुहिनं हिमम् ।नीहारं तत्करं विद्धि मृगाङ्कं रोहिणीपतिम् ॥ १७९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
नीहारश्च तुषारश्च हिमं च मिहिका स्त्रियाम् ।घनोपलस्तु करको हिमानी तु हिमोच्चयः ॥ ३५० ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
तुषारः शीतलः शीतो हिमोऽपि कथितो बुधैः ।उष्णस्तीव्रः खरस्तीक्ष्णः पटुतिग्मौ मनागथ ॥ २७८ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
जम्भः कुसुम्भसंक्रामसंक्रमार्महिमान्यथ ।ललामहेमगुल्माश्चोद्यामकामोद्यमाश्रमाः ॥ १४९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
हिमं तुषारो मिहिका प्रालेयं रजनीजलम् ।घनोपलो मेघकफः करका वारिशर्करः ॥ ३२९ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
निर्घोषो गर्जनं गर्जा घनघोष इतीर्यते ।हिमस्तुषारः पृषतः संवालज इतीयते ॥ १५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
शोचिर्दीप्तिर्महो वर्चो रोचिर्भा रुग्रुचिर्वसुः ।शिशिरः शीतलः शीतस्तुषारश्च हिमो जडः ॥ ७२ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
अवश्यायस्तु प्रालेयं तुषारस्तुहिनं हिमम् ॥ १८६३ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderक्लीneut.
genderविadj.
श्रीर्भासाभाश्च सान्तोऽयमादन्तोऽपि च कुत्रचित् ।निहारोऽपि च नीहारः प्रालेयं तुहिनं हिमम् ।अवश्यायस्तुषारः स्यान्मिहिका महिकापि च ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
शीतं गुणे तद्वदर्थाः सन्त्येते वाच्यलिङ्गकाः ।सुषीमः शीतलः शीतस्तुषारः शिशिरो हिमम् ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
अथावश्यायनीहारतुषारास्तुहिनं हिमम् ।प्रालेयं मिहिकाथ स्यात्कुहेली हिमधूमिका ॥ १८० ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
हिमानी हिमसंघाते शिशिरः शीतलो जडः ।हिमः शीतस्तुषारश्च षडमी तद्वदर्थकाः ॥ १८१ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
अवश्यायस्तु नीहारस्तुषारस्तुहिनं हिमम् ।प्रालेयं मिहिका चाथ हिमानी हिमसंहतिः ॥ ९ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
तुषारः शिशिरः स्फीतः सेभ्यः सीमो हिमोऽपि च ।उष्णं ज्वलः खरः क्रूरो बालस्तिग्मः कृशश्चुपः ॥ ७ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
सोमा ब्राह्मीसोमराजाकुण्डलीषु पुमाञ्जले ।कर्पूरसोमलतयोर्हिमं कर्पूरशीतयोः ॥ ३३४ ॥
अनुष्टुप्
meaningsशीत
हिम as a meaning in nānārtha verses
- धरणिकोश अवश्यायअवश्यायो हिमे गर्वे रौहिणेयो बुधे बले । वृषाकपायी श्रीगौर्योः समुदायो रणे गणे ॥ Dharaṇikośa 25.1.14
- धरणिकोश तुषारविस्तारौ विततस्तम्बौ तुषारौ हिमशीकरौ । भास्करौ वह्निमार्तण्डौ विकारौ रोगवैकृतौ ॥ Dharaṇikośa 26.1.13
- कोषकल्पतरु शीतस्याज्जानकीलाङ्गलरेखयोः स्त्री हिमेऽन्तिमे तद्वति तु त्रिलिङ्गः । मन्दक्रिये चाथ चितं त्रिषु स्या- देकीकृतं संहतिचित्ययोस्तु ॥ ४५ ॥ Koṣakalpataru 6.16.45
- कोषकल्पतरु ववाते प्रचेतस्यपि वोऽन्यवत्स्या- द्धिमेऽव्ययं स्यादिवतुल्यकार्थे । षष्ठ्यादिकान्तस्य च युष्मदः स्या- त्तथा बहुत्वेऽप्यथ विः खगे स्यात् ॥ ८७ ॥ Koṣakalpataru 6.29.87
- नानार्थार्णवसंक्षेप घट्टनघट्टनं तु हिमे क्लीबं द्वे तुरङ्गोपजीविनि । अना संवरणे चापि चलने चापि घट्टना ॥ ७०१ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.701
- नानार्थार्णवसंक्षेप पिण्डिलमेघे हिमे तु क्ली त्रिस्तु गणके पिण्डितस्तु ना । तुरुष्कसंज्ञनिर्यासे त्रिस्तु स्याद्गणिते घने ॥ ११६६ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1166
- शब्दरत्नावली अवश्यायपश्चात्तापेऽनुबन्धे च द्वेषेऽप्यनुशयः पुमान् । अथाहङ्कारहिमयोरवश्यायः पुमान् भवेत् ॥ Śabdaratnāvalī 7.26.53
- शब्दरत्नावली भस्मतूलभवेद्बहुफलो नीपे मलप्वां बहुफल्यपि । भस्मतूलो ग्रामकूटे पांशुवर्षे हिमेऽपि च ॥ Śabdaratnāvalī 7.28.111
- त्रिकाण्डशेष तुषारधान्याके तुम्बरी शुन्यां ताम्रं शुल्वेऽरुणे त्रिषु । पेटके नावि च तरी तुषारः शीकरे हिमे ॥ ३५४ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.354