गण्डक
gaṇḍakaपुं · masc.In 17 kośas: 22 synonym verses, 7 as a nānārtha head word, 12 as a meaning of another word.
खड्गी वाध्रीणसः खड्गो गण्डकोऽथ किरः किरिः ।भूदारः सूकरः कोलो वराहः क्रोडपोत्रिणौ ॥ १२८७ ॥घोणी घृष्टिः स्तब्धरोमा दंष्ट्री किट्यास्यलाङ्गलौ ।आखनिकः शिरोमर्मा स्थूलनासो बहुप्रजः ॥ १२८८ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 3, syllable 3 नि (wrong syllable)
genderपुंmasc.
कपिप्लवङ्गप्लवगशाखामृगवलीमुखाः ।मर्कटो वानरः कीशो वनौका अथ भल्लुके ॥ ३ ॥ऋक्षाच्छभल्लभल्लूका गण्डके खड्गखड्गिनौ ।
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
महिषः सैरिभ उक्तो रक्ताक्षः कासरो लुलायश्च ।वाध्रीणसश्च खड्गी गण्डक इति कथ्यते सद्भिः ॥ २२७ ॥
आर्या
genderपुंmasc.
भल्लूके दीर्घरोमा स्याद्भल्लूवासः सिताननः ।गण्डके खड्गपादः स्यात् कोके त्वीहायनो वृकः ॥ ३०९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अपराधे त्वपादाङोऽनुत्थानेऽनुगमे त्वनोः ।प्रतिसंभ्यां तु संहारे प्रत्यूहे विघ्नगण्डकौ ॥ १०५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
गन्धपर्यायमार्जारः खट्टाशोऽथ विलम्बिताः ।गज उक्तो गणोत्साहो वज्रचर्मा च गण्डकः ॥ २१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
खड्गी वाध्रीणसोऽपि स्याद्गण्डको महिषः पुनः ।कृष्णशृङ्गो दंशभीरुः शृङ्गी च यमवाहनः ॥ १३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
स्मृतो वनगवश्चाश्ववारणोऽप्यथ गण्डकः ।वाध्रीणसः खड्गिखड्गौ भूदारः कोलसूकरौ ॥ १९२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
नडमीनस्तिली(चिलि?)चीमः प्रेत्यहारी बहुप्रियः ।पोतेऽप्युलुपिः शिशुको गण्डदः(कः?) शकुलार्भके ॥ ५७ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 लु (wrong syllable)
genderपुंmasc.
गण्डकः खड्गकः खड्गी सैरिभो महिषोऽश्वहा ।ईहामृगो वृकः कोकः श्वा कौलेयकुक्कुरौ ॥ १३१ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
खड्गी गण्डी गण्डकः स्यादृक्षभालूकभल्लुकाः ॥ १७ ॥
genderपुंmasc.
genderपुंmasc.
ऋक्षोऽच्छभल्लभाल्लुको भीलुको भील्लुकोऽपि च ।खड्गः खड्गी गणोत्साहो गण्डो गण्डक इत्यपि ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 7 ल्लु (wrong syllable)
genderपुंmasc.
तिमिस्तिमिंगिलः शृङ्गी वीरल्लश्च महाझषाः ।शफरः शफरी प्रोष्ठी गण्ड(ड?)कः शकुलार्भकः ॥ ३३४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
भौरिकाः स्युः समतटा महाराष्ट्रास्तु गण्डकाः ।कुमालकास्तु सौवीरा विदेहास्तीरभुक्तयः ॥ ३८४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
गिरेरुपत्यकाधोभूरूर्ध्वभूमिरधित्यका ।स्थूलोपला गिरेर्भ्रष्टा गण्डशैलाश्च गण्डकाः ॥ ४१४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
ऋक्षोऽच्छभल्लो भल्लूको भल्लुकोऽप्यथ गण्डकः ।खड्गी वाध्रीणसः खड्गस्तच्छृङ्गे खड्गमस्त्रियाम् ॥ ६७९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
दन्तालिका कुशा वल्गा ग्रीवाभूषा तु गण्डकम् ।चर्मदण्डः कशा वक्त्रपट्टके तलसारकम् ॥ ७३८ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
अपस्करो रथाङ्गं स्यात्तद्भेदे गण्डकोऽस्त्रियाम् ।प्रवाहिर्ना वृत्तमध्ये रथे कूबरवर्जिते ॥ १३१७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
अथ हिंस्रपशुर्व्याडः श्वापदः शिबिरित्यपि ।बाघ्नीणसस्त्वेकचरो गणोत्साहश्च गण्डकः ॥ ३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
आयानं स्यादलंकारो ग्रीवाभूषा तु गण्डकः ।लवणस्य प्रदानाय कृता लवणलायिका ॥ ११६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
नलमीनश्चिलिचिमो गण्डकाः शकुलार्भकाः ।क्षुद्राण्डो मत्स्यसंघातः पोताधानं नपुंसकम् ॥ ४५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
गण्डको ना खड्गजन्तौ विद्यासंख्याप्रभेदयोः ।अन्तरायेऽप्यवच्छेदे नदीभेदे तु गण्डकी ॥
अनुष्टुप्
खगे नग्ने च गोरङ्कुः सङ्ख्याभेदेऽपि गण्डकः ।शृङ्ग्यां च ग्रामयुद्धे च ग्राममद्गुरिका स्त्रियाम् ॥ १८ ॥
अनुष्टुप्
meaningsसङ्ख्याभेद
गण्डक as a meaning in nānārtha verses
- धरणिकोश खड्गिन्खड्गी च गण्डके ख्यातः सेवकोऽसिधरश्च यः । पाशी चाखेटकः प्रोक्तः पाशी स्याद्वरुणे यमे ॥ Dharaṇikośa 19.2.13
- कोषकल्पतरु खड्गखड्गस्तु बुद्धासिषु खड्गिशृङ्गे स्याद्गण्डकेऽथ त्रिषु दुर्गमे स्यात् । दुर्गः शिवानीलिकयोः स्त्रियां स्या- च्चापेऽपि शार्ङ्गं समुदीरयन्ति ॥ ६ ॥ Koṣakalpataru 6.3.6
- कोषकल्पतरु खड्गिन्शाखी तरौ वेदतुरुष्कलोके खड्गी तु खड्गान्वितशृङ्गिणि स्यात् । नागद्रुमादावपि गण्डके स्यात् स्युः सादिनोऽश्वेभरथाधिरोहाः ॥ ७५ ॥ Koṣakalpataru 6.21.75
- कोषकल्पतरु तैतिल[71b]तथा स्याच्छृङ्खलाचार्ये कोहलस्तु सुराभिदि । मुनिभेदे तैतिलो ना गण्डके करणेऽन्तिमे ॥ ३१ ॥ Koṣakalpataru 6.28.31
- नानार्थार्णवसंक्षेप खड्गचातके पक्षिमात्रे च द्वे त्रिर्व्योमादिगामिनि । खड्गो ना सायके द्वे तु गण्डकाख्यमृगान्तरे ॥ ३०१ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.301
- नानार्थार्णवसंक्षेप ऌअड्गिन्खड्गी खड्गवति त्रि स्याद् गण्डकाख्यमृगे द्वयोः । खण्डी खण्डवति त्रिः स्याद् वनमुद्गे तु पुंस्ययम् ॥ ३१७ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.317
- नानार्थार्णवसंक्षेप तैतिलएकस्मिन् करणे क्लीबं गण्डके तिलपिर्जडे (१) । नीवृद्भेदे तु पुम्भूम्नि कलिङ्गाख्ये हि तैतिला ॥ ८९१ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.891
- परमानन्दीयनाममाला गण्डकपोले गण्डके गण्डश्चिह्ने योगे खनावथ । गोपस्तु वल्लवे भूपे ग्रामयुक्ते मुनीश्वरे ॥ १५२ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.9.152
- शब्दरत्नावली खङ्गखगो विहङ्गे देवे च ग्रहे सूर्ये च मङ्गले । खङ्गो गण्डशृङ्गेऽसिबुद्धभिद्गण्डकेषु च ॥ Śabdaratnāvalī 7.3.5
- शब्दरत्नावली तैतिलताम्बुली नागवल्ल्यां स्त्री क्लीबं पूगविशेषके । तैतिलो गण्डके पुंस्सि क्लीबञ्च करणान्तरे ॥ Śabdaratnāvalī 7.28.68
- त्रिकाण्डशेष खड्गत्रिषु दक्षे विदग्धे च खड्गौ निस्त्रिंशगण्डकौ । स्वर्गे वज्रे च रश्मौ च बलिवर्दे च गौः पुमान् ॥ ५९ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.59
- त्रिकाण्डशेष गण्डखण्डोऽस्त्री शकले नेक्षुविकारमणिदोषयोः । गण्डः कपोले पिटके श्रेष्ठे गण्डकयोगयोः ॥ ११२ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.112