विघ्न
vighnaपुं · masc.In 14 kośas: 15 synonym verses, 2 as a nānārtha head word, 10 as a meaning of another word.
विघ्नेऽन्तरायप्रत्यूहव्यवायाः समये क्षणः ।वेला वाराववसरः प्रस्तावः प्रक्रमान्तरम् ॥ १५०९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
विघ्नोऽन्तरायः प्रत्यूहः स्यादुपघ्नोऽन्तिकाश्रये ॥ १९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
विघ्नोऽन्तरायः प्रत्यूहो व्यवायश्च प्रकीर्तितः ।साकल्यवचनं प्राज्ञैः पारायणमुदाहृतम् ॥ ४०१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
विनायकः पृश्निशृङ्गो गस्त्रिधातुश्च तुन्दिलः ।द्वैमातुरः स्याद्धेरम्बो विघ्नो लम्बोदरार्थकः ॥ १० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
विघ्नोऽन्तरायः प्रत्यूह उपघ्नस्त्वन्तिकाश्रये ।स्यातां निवेशनिर्वेशावुपभोगः परिक्रिया ॥ ६२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अपराधे त्वपादाङोऽनुत्थानेऽनुगमे त्वनोः ।प्रतिसंभ्यां तु संहारे प्रत्यूहे विघ्नगण्डकौ ॥ १०५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
[178a]अभिचारोऽथान्तरायो व्यवायो विघ्न इत्यपि ।प्रत्यूहः प्रतिबन्धस्तु प्रतिष्टम्भोऽप्यथाग्रहः ॥निर्बन्धोऽभिनिवेशः स्यात्पर्यवस्था विरोधनम् ।निग्रहस्तु निरोधः स्यादभियोगस्त्वभिग्रहः ॥ ६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
सुमनस् अप्सरस् इत्येताभ्यां विरहितमुज्झितमित्यर्थः । अस् अन्ते यस्य तदिदमसन्तं पुंसि भवेदित्यर्थः । अयमङ्गिराः चन्द्रमाः स्थूलशिराः । पुरूरवाः उच्चैःश्रवाः दुर्वासाः पृथुयशा इत्यादयः । सुमनसोऽप्सरसश्च स्त्र्यधिकारात्स्त्रियां प्रवृत्तिः । इमाः सुमनसः कुसुमानि । इमा अप्सरसो देवस्त्रियः । द्व्यच्कमसन्तं नपुंसकं भवति । इदमोजः तेजः वर्चः शिरः यशः छन्दः श्रोतः चेतः पयः तपः अम्भः । जरस्शब्दस्यापि नपुंसकता स्यादित्यत आहान्यत्र वै जरसः । नपुंसकात्प्रकृताच्च पुंल्लिङ्गादन्यस्मिन् जरस् शब्दो भवति । स्त्रियाम् । इयं जरा वृद्धभावः ।पुंसि क्षुरखुरबिन्द्विक्षुपायुमणिकीलकेलिबलयः ।निघसङ्घोद्घोपघ्नौघविघ्नघर्मार्घवर्णाश्च ॥ २५ ॥
metre not recognisedimpossible sibilant cluster: जरस्शब्दस्यापि
अङ्गिरस्पुंचन्द्रमस्पुंस्थूलशिरस्पुंपुरूरवस्पुंउच्चैःश्रवस्पुंदुर्वासस्पुंपृथुयशस्पुंसुमनस्स्त्रीअप्सरस्स्त्रीओजस्क्लीतेजस्क्लीवर्चस्क्लीशिरस्क्लीयशस्क्लीछन्दस्क्लीस्रोतस्क्लीचेतस्क्लीपयस्क्लीतपस्क्लीअम्भस्क्लीजरस्स्त्रीजरास्त्रीक्षुरपुंखुरपुंबिन्दुपुंइक्षुपुंपायुपुंमणिपुंकीलपुंकेलिपुंबलिपुंनिघपुंसङ्घपुंउद्घपुंउपघ्नपुंओघपुंविघ्नपुंघर्मपुंअर्घपुंवर्णपुं
genderपुंmasc.
निघादयःशब्दाः पुंसि भवन्ति । अयं निघः पर्वतः । अयं सङ्घः समूहः । अयमुद्घः प्रशस्तः । अयमुपघ्न आश्रयः पर्वतश्च । अयमोघो नदीवेगः पुरुषारम्भश्च । विघ्नः कर्मनिघातः । घर्मो निदाघः । अर्घः पूजा मूल्यविशेषः । वर्णो हरितपीतादिः ब्राह्मणादिः अकारादीनि चाक्षराणि ।पणगुणगणकणशोणाः किणफणघुणशाणबाणचूर्णाश्च ।नित्यं हि पुंसि पन्था बाष्पोष्माध्वानश्च विज्ञेयाः ॥ २६ ॥
metre not recognised
genderपुंmasc.
विघ्नो व्यवायसंज्ञोऽसौ प्रत्यूहश्चान्तरायवत् ।प्रस्तावोऽवसरो वेला वारो प्रक्रमनाम च ॥ ३८२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
वैरं विरोधो विद्वेषः शृङ्खलो निगडोऽन्दुकः ।विघ्नोऽन्तरायः प्रत्यूहो रोगातङ्कगदामयाः ॥ ७६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अन्तरायश्च प्रत्यूहो व्यवायो विघ्न इत्यपि ॥ २७४७ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
अक्षोटकन्दरालौ द्वौ सुषेणः करमर्दकः ।कृष्णपाकफलौ विघ्नः पाककृष्णफलोऽपि सः ॥ ५०६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
प्रतिबन्धः प्रतिष्टम्भः प्रस्तावावसरौ समौ ।विघ्नोऽन्तरायः प्रत्यूहः प्रणयस्त्वभियाचने ॥ १७२० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अनायासार्थकं फाण्टं दौर्मत्यं तु कररैकम् ।विघ्नोऽन्तरायः प्रत्यूहो रोषे त्वादीनवाश्रवौ ॥ ४ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
अनुज्ञास्पृहयोर्गत्यामुपात्स्मृत्यामुप[210b]द्रवे ।उत्पाते रुजि च प्रादो भेदे विघ्ने प्रधानके ॥ १७ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
meanings
प्रतेर्विघ्ने समो जन्म-संहत्योः संग्रहेऽपि सः ।अपाद्व्यावृत्तावयं स्यादूहतिस्तूपसर्गतः ॥ ५०० ॥
अनुष्टुप्
meaningsप्रत्यूहति
विघ्न as a meaning in nānārtha verses
- कोषकल्पतरु गडगुडस्तु संनाह इभस्य गोले । इक्षोश्च पाके गुडिकासु तु स्त्री स्नुह्यां गडो विघ्नझषार्थकः स्यात् ॥ ६८ ॥ Koṣakalpataru 6.12.68
- कोषकल्पतरु व्याघातस्याद्व्यायतं दीर्घदृढाधिकेषु व्यासक्तचेतस्यपि योगभेदे । व्याघात उक्तः प्रहृतौ च विघ्ने संघे तु घाते नरकान्तरे च ॥ १० ॥ Koṣakalpataru 6.16.10
- नानार्थार्णवसंक्षेप ऌइद्रना तु ख्यारूपयोर्धात्वोः खिद्रो ना शशलाञ्छने । क्ली तु विघ्ने परे त्वेनमुपतापे प्रचक्षते ॥ ३१९ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.319
- परमानन्दीयनाममाला कान्तारकच्छपे भाण्डभेदेऽथ कदली न्यङ्कुमोचयोः । कान्तारं विपिने विघ्ने दुर्गमार्गेक्षुभेदयोः ॥ १३१ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.7.131
- परमानन्दीयनाममाला गण्डकविडङ्गे ग्रन्थिपर्णेऽपि गण्डको विघ्नखड्गिनोः । गण्डकी तु नदीभेदे गोरङ्कुः खगनग्नयोः ॥ १६२ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.9.162
- शब्दरत्नावली विनायकहेरम्बगरुडे विघ्ने जिने पूज्ये विनायकः । मयूरकेऽप्यज्झटायां धन्याके च वितुन्नकम् ॥ Śabdaratnāvalī 7.1.196
- शब्दरत्नावली विहननभवेद्विहननं विघ्ने तूलपिञ्जलहिंसयोः । विषयित्पिन्द्रिये क्लीबं विषयासङ्गतेऽन्यवत् ॥ Śabdaratnāvalī 7.20.122
- शब्दरत्नावली मारस्वल्पवर्णान्तयोः स्त्री तु मात्रं कार्त्स्न्येऽवधारणे । मारः स्मरे विघ्नमृत्योर्मारिः स्त्री मृतिवर्षयोः ॥ Śabdaratnāvalī 7.27.29
- त्रिकाण्डशेष विनायकगुरावनाथे गरुडे जिने विघ्ने विनायकः । वृषाङ्कौ शिवभल्लातौ वञ्चकौ धूर्तफेरवौ ॥ ४१ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.41
- त्रिकाण्डशेष मारमहेन्द्रो भूधरे शक्रे मन्दे वक्रे च मन्थरः । विघ्नमन्मथयोर्मारो मकरो राशिथादसोः ॥ ३६८ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.368