पाटलि
pāṭaliपुंस्त्री · m. f.In 16 kośas: 19 synonym verses, 2 as a nānārtha head word, 2 as a meaning of another word.
पाटलिः पाटला भूर्जो बहुत्वक्को मृदुच्छदः ॥ ११४४ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
पाटलिः पाटला मोघा काचस्थाली फलेरुहा ॥ ५४ ॥कृष्णवृन्ता कुबेराक्षी श्यामा तु महिलाह्वया ।लता गोवन्दनी गुन्द्रा प्रियङ्गुः फलिनी फली ॥ ५५ ॥विष्वक्सेना गन्धफली कारम्भा प्रियकश्च सा ।
अनुष्टुप्
genderपुंस्त्रीm. f.
पाटला स्यात् पाटलिश्च अमोघा मोघया सह ।मलपूर्मलयूश्च स्यात् कुटजः कोटजो भवेत् ॥ ११४ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
पाटलः पाटलिर्धान्ये सतीनः स्यात् सतीनकः ।सर्षपः सरिषपो यावो यावको यवको भवेत् ॥ २२२ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
दीर्घसस्यः पाटला तु पाटलिर्विषवल्लभा ।स्थिरगन्धा तालवृन्ती रक्तपुष्पाम्बुवास्यपि ॥ २४१ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
विघसस्य वृत्तिकुटिवितस्तीनां कुटेरपि ।ऊमीशमीमेथिमेधिमसीनां पाटलेरपि ॥ १२२ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्
genderपुंस्त्रीm. f.
कुम्भीका ताम्रकुसुमाऽमोघा कालाम्बुवासिनी ।काचस्थाली तथास्थाली पाटला पाटलिर्द्वयोः ॥ ६५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंस्त्रीm. f.
[231a] ********भे चित्र कील-पाटली ।जाटलिः शाल्मलिर्मौलिर्हलिः केलिः शली बलिः ॥ २९ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंस्त्रीm. f.
रुशब्दान्तास्तुशब्दान्तास्तु कशेरुदारुजतुवस्तुमस्तुभिस्त्यक्ता रहिताः । सग्रन्थिप्रस्था पुंसि भवेयुरित्यर्थः । यथाऽयं त्सरुः खड्गमुष्टिः । भरुर्भर्त्ता । मरुर्निर्जलो देशः । चरुर्मन्त्रतप्तपाकः । शत्रुः रिपुः । तरुर्वृक्षः । मरुर्मृगः । मेरुः पर्वत इत्यादिः । अयं केतुरुत्पातः । सेतुः बन्धः । हेतुः कारणम् । तन्तुः षट्प्रकृतिः । धातुः श्लेष्मादिः । कशेरुप्रभृतयो नपुंसके भवन्ति । इदं कशेरु भूसम्भवम् । इदं दारु काष्ठम् । जतु लाक्षा । वस्तु वाक्यप्रबन्धहेतुः । मस्तु दधिसम्भवम् । ग्रन्थिप्रस्थौ च पुंसि भवतः । अयं ग्रन्थिः गाण्ठिरिति प्रसिद्धः । प्रस्थः परिमाणम् । इसन्तानामुसन्तानां च घ्यञन्तानां च नपुंसकता स्यात् । इदं सर्पिः घृतम् । हविर्देवान्नम् । बर्हिः पवित्रमित्यादि । इदं वपुः शरीरम् । आयुः जीवितपरिमाणम् । धनुः शस्त्रमित्यादिः । ष्य[घ्य]ञ्ग्रहणेन "वर्णदृढादिभ्यः ष्य[घ्य]ञि"ति गृह्यते । न ब्राह्मणादिभ्यः । सौकुमार्य्यं शौक्ल्यं[क्यं] कार्ष्ण्यं[र्त्स्न्यं] दाक्ष्यमित्यादि ।पुंसि स्त्रियां च पाटलिगोमुष्ट्यशनिबाहुसिन्धुमणयः ।आशीर्धूःपूक्षुत्तृ[तृ]ड्गिरः स्त्रियां मुद्रुषौ च ॥ ४६ ॥
metre not recognised
त्सरुपुंभरुपुंमरुपुंचरुपुंशत्रुपुंतरुपुंमेरुपुंकेतुपुंसेतुपुंहेतुपुंतन्तुपुंधातुपुंकशेरुक्लीदारुक्लीजतुक्लीवस्तुक्लीमस्तुक्लीग्रन्थिपुंप्रस्थपुंसर्पिस्क्लीहविस्क्लीबर्हिस्क्लीवपुस्क्लीआयुस्क्लीधनुस्क्लीसौकुमार्यक्लीशौक्ल्यक्लीकार्ष्ण्यक्लीदाक्ष्यक्लीपाटलिपुंस्त्रीगोपुंस्त्रीमुष्टिपुंस्त्रीअशनिपुंस्त्रीबाहुपुंस्त्रीसिन्धुपुंस्त्रीमणिपुंस्त्रीआशिस्स्त्रीधुर्स्त्रीपुर्स्त्रीक्षुध्स्त्रीतृष्स्त्रीगिर्स्त्रीमुद्स्त्रीरुष्स्त्री
genderपुंस्त्रीm. f.
एते शब्दाः पुंसि स्त्रियां भवन्ति । अयं पाटलिः इयं पाटलिः वृक्षविशेषः । अयं गौः इयं गौः । अयं मुष्टिरियं मुष्टिः । अयमशनिरियमशनिः । अयं बाहुरियं बाहुः । अयं सिन्धुरियं सिन्धुः । अयं मणिरियं मणिः । एते शब्दाः स्त्रियां भवन्ति । इयमाशी इष्टाशं[सं]सा । इयं धूः भारः कीलश्च । इयं पूः पुरी । इयं क्षुद्बुभुक्षा । इयं तृट् पिपासा । इयं गीर्वाणी । इयं मुत् हर्षः । इयं रुट् रोषः ।
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंस्त्रीm. f.
मुष्कके मूषको घण्टा झातलो मोक्षमुञ्चकौ ।पाटलिर्गोलिहः क्षारश्रेष्ठः, कृष्णः सितश्च सः ॥ १६४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
लव्यवीची शलिर्यष्टिमुष्टी शाल्मलिपाटली ।जाटलिर्मेथिमेधी च श्रोण्यरण्यौ सृणिर्मणिः ॥ ११४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंस्त्रीm. f.
पाटला पाटलिश्चैव मोघाऽमोघा फलेरुहा ॥ २०३० ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderस्त्रीfem.
पाटलिः पाटली घण्टा घण्टापाटलिरित्यपि ।घण्टाको झाटलो झाटो गोलीटमोक्षमूष्ककाः ।तिलकं क्षुरकं श्रीमान् त्रयं तिलकभूरुहे ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 ट (wrong syllable)
genderस्त्रीfem.
काचस्थाली कुवेराक्षी कृष्णवृन्ता फलेरुहा ।स्थापन्यमोघा मोघा च पाटला पाटलिर्द्वयोः ॥
अनुष्टुप्
genderपुंस्त्रीm. f.
बीजके त्वासनः प्रोक्ताऽसनोऽशनवदाशनः ।पाटला पाटलिः स्त्रीन्रोर्बहुत्वके भवेद्भुजः ॥ १६८ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 त्व (wrong syllable)
genderपुंस्त्रीm. f.
समानाः स्युः परिव्याधकर्णिकारद्रुमोत्पलाः ।घण्टा तु पाटलिर्मोक्षमुष्कगोलीढझाटलाः ॥ ४८८ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
स्त्रियां फलेरुहामोघो काचस्थाली च पाटला ।द्वयोस्तु पाटलिस्तुल्यौ बुर्बुरश्वेतकण्टकौ ॥ ४८९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंस्त्रीm. f.
अलिप्रिया विशालाग्राप्यमोघा पाटलिर्द्वयोः ॥ १०३ ॥
genderपुंस्त्रीm. f.
पाटलिः पाटलासंज्ञपुष्पवृक्षे नरस्त्रियोः ।विवाहार्थे पुनः शङ्खपात्रे स्यात् पाटली स्त्रियाम् ॥ ११५२ ॥
अनुष्टुप्
meaningsपाटलासंज्ञपुष्पवृक्ष
पाटलि as a meaning in nānārtha verses
- धरणिकोश कुम्भीकुम्भौ समाध्यन्तरराशिभेदौ कुम्भो घटे वारणगण्डपिण्डे । कुम्भं स्मृतं गुग्गुलकेऽथ कुम्भी स्यात्कट्फले पाटलिवारिपर्ण्योः ॥ Dharaṇikośa 23.3.1
- शिवकोष रक्तपुष्पीरक्तपुष्पी वृद्धदारजपापाटलिपर्पटे । वृत्तपुष्पी नागदन्त्यां पुंसि मल्लीकदम्बयोः ॥ ३०३ ॥ Śivakoṣa 17.3.303