मुष्टि
muṣṭiपुं · masc.In 13 kośas: 26 synonym verses, 5 as a nānārtha head word, 7 as a meaning of another word.
संपिण्डिताङ्गुलिः पाणिर्मुष्टिर्मुस्तुर्मुचुट्यपि ।संग्राहश्चार्धमुष्टिः स्यात्खटकः कुब्जितः पुनः ॥ ५९७ ॥पाणिः प्रसृतः प्रसृतिस्तौ युतावञ्जलिः पुनः ।
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 सृ (wrong syllable)
genderपुंmasc.
कोशः प्रत्याकारः खड्गपिधानं त्सरुर्भवेन्मुष्टिः ।असिपुत्रिकासिधेनुः क्षुरिका पत्त्रं च शस्त्रिका ज्ञेया ॥ ४७३ ॥
गीतिः
genderपुंmasc.
मुष्कोऽण्डं वृषणः कोशः सङ्ग्राहो मुष्टिरुच्यते ।जत्रु वक्षोंऽसयोः सन्धिरूरुसन्धिश्च वङ्क्षणः ॥ ५२३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
सम्पिण्डिताङ्गुलिर्मुष्टिः प्रसृतिः कुञ्चिताङ्गुलिः ।प्रसारिताङ्गुलिः पाणिः कथ्यते प्रतलस्तलः ॥ ५३७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कराग्रजः करशूकोनखोऽस्त्री नखरस्त्रिषु ।संपिण्डिताङ्गुलिः पाणिर्मुष्टिर्ना मुचुटिः स्त्रियाम् ॥ १७८ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 र (wrong syllable)
genderपुंmasc.
करवाल्यथ मुष्टी स्त्री द्वयोर्मुष्टिर्ग्रहस्थले ।त्सरुश्च पुंसि ग्राहोऽपि प्रत्याकारस्तु पुंसि च ॥ ३०५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंस्त्रीm. f.
अस्त्री हेम्नः सुवर्णं तच्चतुर्भिस्तैः पलं तु षण् ।द्वयोर्मुष्टिः स्त्रियां मुष्टी सृपाटं पुंसि वा स्त्रियाम् ॥ ५१९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंस्त्रीm. f.
पालिश्रोण्यरणीनां च विष्टिमुष्ट्योर्मुनेरपि ।स्वातिशाल्मलियोनीनामाणिवस्त्योस्ततोऽपि च ॥ १२५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंस्त्रीm. f.
कलिङ्गकः शक्रनामा स्यादथो मोक्ष-मुष्ककौ ।गोलीढो गोलिहो मुष्टिर्मुञ्चकः सूर्यकस्तथा ॥ २८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अर्द्धचन्द्रं कर्करेटं विदुरङ्गुलितोरणम् ।द्वौ संहतौ सिंहतलौ स्तः संहततलौ करौ ।प्रतलौ मुचुटी मुष्टिर्द्वयोः संग्राह-मुस्तुकौ ॥ ८९ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंस्त्रीm. f.
सुवर्णको विस्तो[142a] हेम्नोक्षे कर्षाभ्यां शुक्तिरष्टमी ।शुक्तिद्वयं पलं मुष्टिश्चतुर्थी षोडशी वशा (?) ॥ ८ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंस्त्रीm. f.
रुशब्दान्तास्तुशब्दान्तास्तु कशेरुदारुजतुवस्तुमस्तुभिस्त्यक्ता रहिताः । सग्रन्थिप्रस्था पुंसि भवेयुरित्यर्थः । यथाऽयं त्सरुः खड्गमुष्टिः । भरुर्भर्त्ता । मरुर्निर्जलो देशः । चरुर्मन्त्रतप्तपाकः । शत्रुः रिपुः । तरुर्वृक्षः । मरुर्मृगः । मेरुः पर्वत इत्यादिः । अयं केतुरुत्पातः । सेतुः बन्धः । हेतुः कारणम् । तन्तुः षट्प्रकृतिः । धातुः श्लेष्मादिः । कशेरुप्रभृतयो नपुंसके भवन्ति । इदं कशेरु भूसम्भवम् । इदं दारु काष्ठम् । जतु लाक्षा । वस्तु वाक्यप्रबन्धहेतुः । मस्तु दधिसम्भवम् । ग्रन्थिप्रस्थौ च पुंसि भवतः । अयं ग्रन्थिः गाण्ठिरिति प्रसिद्धः । प्रस्थः परिमाणम् । इसन्तानामुसन्तानां च घ्यञन्तानां च नपुंसकता स्यात् । इदं सर्पिः घृतम् । हविर्देवान्नम् । बर्हिः पवित्रमित्यादि । इदं वपुः शरीरम् । आयुः जीवितपरिमाणम् । धनुः शस्त्रमित्यादिः । ष्य[घ्य]ञ्ग्रहणेन "वर्णदृढादिभ्यः ष्य[घ्य]ञि"ति गृह्यते । न ब्राह्मणादिभ्यः । सौकुमार्य्यं शौक्ल्यं[क्यं] कार्ष्ण्यं[र्त्स्न्यं] दाक्ष्यमित्यादि ।पुंसि स्त्रियां च पाटलिगोमुष्ट्यशनिबाहुसिन्धुमणयः ।आशीर्धूःपूक्षुत्तृ[तृ]ड्गिरः स्त्रियां मुद्रुषौ च ॥ ४६ ॥
metre not recognised
त्सरुपुंभरुपुंमरुपुंचरुपुंशत्रुपुंतरुपुंमेरुपुंकेतुपुंसेतुपुंहेतुपुंतन्तुपुंधातुपुंकशेरुक्लीदारुक्लीजतुक्लीवस्तुक्लीमस्तुक्लीग्रन्थिपुंप्रस्थपुंसर्पिस्क्लीहविस्क्लीबर्हिस्क्लीवपुस्क्लीआयुस्क्लीधनुस्क्लीसौकुमार्यक्लीशौक्ल्यक्लीकार्ष्ण्यक्लीदाक्ष्यक्लीपाटलिपुंस्त्रीगोपुंस्त्रीमुष्टिपुंस्त्रीअशनिपुंस्त्रीबाहुपुंस्त्रीसिन्धुपुंस्त्रीमणिपुंस्त्रीआशिस्स्त्रीधुर्स्त्रीपुर्स्त्रीक्षुध्स्त्रीतृष्स्त्रीगिर्स्त्रीमुद्स्त्रीरुष्स्त्री
genderपुंस्त्रीm. f.
एते शब्दाः पुंसि स्त्रियां भवन्ति । अयं पाटलिः इयं पाटलिः वृक्षविशेषः । अयं गौः इयं गौः । अयं मुष्टिरियं मुष्टिः । अयमशनिरियमशनिः । अयं बाहुरियं बाहुः । अयं सिन्धुरियं सिन्धुः । अयं मणिरियं मणिः । एते शब्दाः स्त्रियां भवन्ति । इयमाशी इष्टाशं[सं]सा । इयं धूः भारः कीलश्च । इयं पूः पुरी । इयं क्षुद्बुभुक्षा । इयं तृट् पिपासा । इयं गीर्वाणी । इयं मुत् हर्षः । इयं रुट् रोषः ।
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंस्त्रीm. f.
अगस्त्यसंज्ञवृक्षे च मण्डूके तु द्वयोस्त्रि तु ।वाचंयमेऽथ मुष्टिः स्त्रीपुंसयोः फलकादिनः ॥ १०१० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंस्त्रीm. f.
संग्राहस्त्वस्य मुष्टिः स्याद्भिन्दिपा[82]लः सृगोऽपि सः ।प्रासकुन्तावथो दण्डो यष्टिः स्याल्लगुडोऽपि च ॥ ३८९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
लव्यवीची शलिर्यष्टिमुष्टी शाल्मलिपाटली ।जाटलिर्मेथिमेधी च श्रोण्यरण्यौ सृणिर्मणिः ॥ ११४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंस्त्रीm. f.
मुष्टिर्मुस्तुश्च सङ्ग्राहोऽर्द्धमुष्टिः खटकस्तु वै ।प्रसृतः प्रसृतिः पाणिः कुब्जितः कथ्यते किल ॥ ९६१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कणिष्ठानामिकामध्यातर्जनीतलसंयुता ।तासामुपरिवृद्धा चेत् स च मुष्टिरिह द्वयोः ॥
अनुष्टुप्
genderपुंस्त्रीm. f.
कटीतलोऽनुच्चखड्गो वक्रखड्गो निगद्यते ।खड्गादिशस्त्रमुष्ट्यान्तु द्वयोर्मुष्टित्सरुः पुमान् ॥
अनुष्टुप्
genderपुंस्त्रीm. f.
पलं चतुष्कं स्यान्मुष्टिः… मृपाटिकेत्यपि ।हेम्नः कर्षे सुवर्णस्तु स एव विस्त इत्यपि ॥
metre not recognised
genderपुंmasc.
मुष्टिः स्यात् कटकं बन्धः खनित्रमवदारणम् ।व्रीहयः स्तम्बकरयः शालयः सिततण्डुलाः ॥ १४१३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अथ स्त्रीपुंसयोः केलिर्मणिर्योनिर्मसिर्मुनिः ।मरीचिः शाल्मलिः स्वातिः श्रेणिर्मुष्टिस्तिथिः सृणिः ॥ १५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंस्त्रीm. f.
अड्डनं सैव वेत्राद्यैः संग्राहो मुष्टिरेषु या ।लोहाभिहार उद्योगे राज्ञां नीराजनाविधिः ॥ २०० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
पताकः कुंचितांगुष्ठे संश्लिष्टप्रसृतांगुलौ ।अक्लीबौ मुष्टिमुस्तू द्वौ संग्राहो मुचुटिः स्त्रियाम् ॥ ७९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंस्त्रीm. f.
ते द्वे चतुर्थिका वा क्ली निकुंच्याज्यपलानि च ।बिल्वः प्रकुंचं मुष्टिश्च हेम्नोऽक्षे विस्तवारटौ ॥ ५१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
माषशाणस्तलं मुष्टिरंजलिः प्रस्थ आढकः ।द्रोणो गोणी च खारी च क्रमादेतच्चतुर्गुणम् ॥ ६३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
पुष्टिः स्यात्पोषणे वृद्धौ दिष्टिरानन्दमानयोः ।मुष्टिर्बद्धकरे माने रिष्टिः समृद्धिखड्गयोः ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 स (wrong syllable)
meaningsबद्धकर
खड्गादिनश्च ग्रहणप्रदेशे पलसंज्ञके ।उन्मानभेदे सुदृढपिण्डिताङ्गुलिसंहतौ ॥ १०११ ॥
अनुष्टुप्
doubtful
धानुष्कहस्तविन्यासभेदे ग्राह्ये च मुष्टिना ।द्रव्ये मूलं तु नप्यन्ये पुंस्यप्यादिसमीपयोः ॥ १०१२ ॥
अनुष्टुप्
मुष्टि as a meaning in nānārtha verses
- धरणिकोश संग्रहसंग्रहो बृहदुत्तुङ्गे मुष्टिसंक्षेपयोरपि । निग्रहो भर्त्सनाभिख्यो मर्यादां निग्रहं विदुः ॥ Dharaṇikośa 32.2.6
- कोषकल्पतरु संग्रहउद्रङ्गसंक्षेपकमुष्टिषु स्या- न्ना संग्रहोऽथाग्रह आक्रमेऽपि । आसञ्जनानुग्रहणग्रहेषु प्रग्राह उक्तश्च धटस्य सूत्रे ॥ ४७ ॥ Koṣakalpataru 6.32.47
- नानार्थार्णवसंक्षेप काशिशिलायां चाथ काशिः स्यान्मुष्टौ काशाह्वये तृणे । धातौ च काशतौ भूम्नि त्वेष स्यान्नीवृदन्तरे ॥ २९ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.2.29
- नानार्थार्णवसंक्षेप मस्तुस्यात् पारधैनुके चापि यस्याघोषणवृत्तिता । मस्तुस्तु नृस्त्रियोर्मुष्टौ पिण्डिताङ्गुलिरूपके ॥ ९६५ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.965
- नानार्थार्णवसंक्षेप मगधमुष्टौ च फलकादीनां मारिषस्तु निरूपितः । जीवशाकाह्वये शाकस्तम्बे नाट्योक्तिगोचरे ॥ १७४ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 3.2.174
- शब्दरत्नावली ताडजडो मूकहिमग्रस्तमूर्खेषु शिखिषु स्त्रियाम् । ताडी पत्रद्रुमे ना तु ताडने मुष्टिशब्दयोः ॥ Śabdaratnāvalī 7.13.15
- शब्दरत्नाकर पणपणस्तु कार्षिके द्यूते ग्लहे मूल्ये भृतौ धने । स्यान्मानव्यवहाराक्षविक्रयद्रव्यमुष्टिषु ॥ १९५१ ॥ Śabdaratnākara 4.1.1951