मेरु
meruपुं · masc.In 20 kośas: 21 synonym verses, 7 as a meaning of another word.
लोकालोकश्चक्रवालोऽथ मेरुः कर्णिकाचलः ॥ १०३१ ॥रत्नसानुः सुमेरुः स्वः स्वर्गिकाञ्चनतो गिरिः ।
metre not recognised
genderपुंmasc.
मेरुः सुमेरुर्हेमाद्री रत्नसानुः सुरालयः ॥ ४९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
मन्दारपारिजातकहरिचन्दनकल्पवृक्षसन्तानाः ।पञ्चैते सुरतरवो मेरुः सुरपर्वतो ज्ञेयः ॥ १३५ ॥
आर्या
genderपुंmasc.
शक्रक्रीडाचलो मेरुः सुमेरुर्हेमपर्वतः ।रत्नसानुरिति ख्यातो हेमाद्रिस्त्रिदशालयः ॥ १३६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
आदित्य-मेरु-चन्द्र-प्रासादा दीप-दण्ड-कलशाश्च ।खड्ग-हरनेत्र-शेष-स्वर्दण्डा-ङ्गुष्ठ-हस्तिकराः ॥ १ ॥
आर्या
genderपुंmasc.
मेरुः स्यादुत्तराद्रिस्तु गिरिपर्यायराडपि ।हिमपर्यायतः प्रस्थालयवान्मेनकापतिः ॥ ५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
महीमस्तको रत्नसानुः सुराद्रिःसुवर्णाचलः कर्णिकाभूधरश्च ।द्युशैलः सुमेरुस्तथैवात्र मेरुःसुधर्मा मघा चेन्द्रसंसत्प्रदिष्टा ॥ ११५ ॥
भुजङ्गप्रयातम्
genderपुंmasc.
हिमवान्हेमकूटश्च निषधो मेरुरेव च ।चैत्रः शृङ्गी च कर्णी च सप्तैते वर्षपर्वताः ॥ १० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
रुशब्दान्तास्तुशब्दान्तास्तु कशेरुदारुजतुवस्तुमस्तुभिस्त्यक्ता रहिताः । सग्रन्थिप्रस्था पुंसि भवेयुरित्यर्थः । यथाऽयं त्सरुः खड्गमुष्टिः । भरुर्भर्त्ता । मरुर्निर्जलो देशः । चरुर्मन्त्रतप्तपाकः । शत्रुः रिपुः । तरुर्वृक्षः । मरुर्मृगः । मेरुः पर्वत इत्यादिः । अयं केतुरुत्पातः । सेतुः बन्धः । हेतुः कारणम् । तन्तुः षट्प्रकृतिः । धातुः श्लेष्मादिः । कशेरुप्रभृतयो नपुंसके भवन्ति । इदं कशेरु भूसम्भवम् । इदं दारु काष्ठम् । जतु लाक्षा । वस्तु वाक्यप्रबन्धहेतुः । मस्तु दधिसम्भवम् । ग्रन्थिप्रस्थौ च पुंसि भवतः । अयं ग्रन्थिः गाण्ठिरिति प्रसिद्धः । प्रस्थः परिमाणम् । इसन्तानामुसन्तानां च घ्यञन्तानां च नपुंसकता स्यात् । इदं सर्पिः घृतम् । हविर्देवान्नम् । बर्हिः पवित्रमित्यादि । इदं वपुः शरीरम् । आयुः जीवितपरिमाणम् । धनुः शस्त्रमित्यादिः । ष्य[घ्य]ञ्ग्रहणेन "वर्णदृढादिभ्यः ष्य[घ्य]ञि"ति गृह्यते । न ब्राह्मणादिभ्यः । सौकुमार्य्यं शौक्ल्यं[क्यं] कार्ष्ण्यं[र्त्स्न्यं] दाक्ष्यमित्यादि ।पुंसि स्त्रियां च पाटलिगोमुष्ट्यशनिबाहुसिन्धुमणयः ।आशीर्धूःपूक्षुत्तृ[तृ]ड्गिरः स्त्रियां मुद्रुषौ च ॥ ४६ ॥
metre not recognised
त्सरुपुंभरुपुंमरुपुंचरुपुंशत्रुपुंतरुपुंमेरुपुंकेतुपुंसेतुपुंहेतुपुंतन्तुपुंधातुपुंकशेरुक्लीदारुक्लीजतुक्लीवस्तुक्लीमस्तुक्लीग्रन्थिपुंप्रस्थपुंसर्पिस्क्लीहविस्क्लीबर्हिस्क्लीवपुस्क्लीआयुस्क्लीधनुस्क्लीसौकुमार्यक्लीशौक्ल्यक्लीकार्ष्ण्यक्लीदाक्ष्यक्लीपाटलिपुंस्त्रीगोपुंस्त्रीमुष्टिपुंस्त्रीअशनिपुंस्त्रीबाहुपुंस्त्रीसिन्धुपुंस्त्रीमणिपुंस्त्रीआशिस्स्त्रीधुर्स्त्रीपुर्स्त्रीक्षुध्स्त्रीतृष्स्त्रीगिर्स्त्रीमुद्स्त्रीरुष्स्त्री
genderपुंmasc.
शतवर्णे शातकुम्भं मेरु साहस्रवर्णके ।रूप्ये तु रजतं शुभ्रं दुर्वर्णं कलधौतकम् ॥ १८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अस्ताचलः प्रान्तभूध्रे मेरुः स्यात्काञ्चनाचलः ।सुमेरुः स्वर्गिरी रत्नसानुः स्वर्गगिरिस्तथा ॥ ३०६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अश्मा दृष[श]त् शिला लोष्ठः पाषाणः प्रस्तरोपलौ ।मेरुः सुमेरुर्हेमाद्री रत्नसानुः सुरालयः ॥ ११६ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
नववर्णे तु कल्याणं तङ्गं षोडशवर्णके ।शतवर्णे तु मेरुः स्यात्सुमेरुः स्यात्सहस्रके ॥ १३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
मेरुर्हिमालयो विन्ध्यः कैलासो मलयाचलः ।उदयाद्री रोहणश्च लोकालोकादयो नगाः ॥ १०९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
रत्नसानुः सुमेरुश्च मेरुश्च कर्णिकाचलः ।स्वर्णगिरिश्च स्वर्गिरिः काञ्चनगिरिरुच्यते ॥ १७८१ ॥
metre not recognised
genderपुंmasc.
सुमेरौ मेरुहेमाद्रि-रत्नसानु-सुरालयाः ।पारिजातश्च मन्दारः सन्तानः कल्पवृक्षकः ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
हिमवान् हेमकूटश्च निषधो मेरुरेव च ।चैत्रः कर्णी च शृङ्गी च सप्तैते वर्षपर्वताः ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
चक्रवाडो लोकालोकाचले, मेरूः सुमेरूवत् ।स्वर्णाद्रावथ कन्दर्यां कन्दरा कन्दरं दरिः ॥ ७१ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
मेरुस्तु रत्नसानुः स्वर्णमहीभृत्सुमेरुसुरशैलाः ।मन्दाकिन्यमरधुनी विष्णुपदी स्वर्णदी वियद्गङ्गा ॥ ९१ ॥
गीतिः
genderपुंmasc.
हृदयान्मुखगो व्यापी संवर्तक-नृसिंहकौ ।अनन्ताख्यो गणेशश्च मेरुर्वज्रतनुः क्ष-कः ॥ ५३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
मेरुः सुमेरुः स्वर्णाद्रिर्मणिसानुः सुरालयः ।महामेरुर्देवगिरिर्गोधुक् चाथापरेऽद्रयः ॥ १२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
मेरु as a meaning in nānārtha verses
- धरणिकोश भद्रभद्रं मुस्तकसाधुनोः सुतसुखश्रेष्ठेषु भद्रा पुन- र्गम्भारीजघनेफलासुरसरिद्रास्नार्धचन्द्रासु च । भद्रो मेरुकदम्बके च वृषभे भद्रस्तथा खञ्जने भद्रः कुञ्जरजातिभेदकरणे भद्रं स्मृतं मङ्गलम् ॥ Dharaṇikośa 26.3.2
- धरणिकोश विपुलअनिलो वसुभेदे स्यादनिलो मारुतेऽपि च । विपुलो महति ख्यातो मेरौ मन्ये ? हिमाचलः ॥ Dharaṇikośa 27.2.20
- कल्पद्रुकोशः सुदर्शनभकनीनिकयोस्तारो वराटो रज्जुशस्त्रयोः । भेऽश्लेषहस्तश्रवणाः मेरुजम्ब्वां सुदर्शनः ॥ ११२ ॥ Kalpadrukośa 3.5.112
- कोषकल्पतरु भद्रभद्रो हरे स्याद्वृषभे च मेरु- कदम्बके वारणजातिभेदे । स्याद्रामदूतेऽपि च खञ्जरीटे श्रेष्ठे तु साधुन्यपि वाच्यलिङ्गः ॥ ४५ ॥ Koṣakalpataru 6.27.45
- नानार्थार्णवसंक्षेप गोदुह्गोमान् गोस्वामिनि त्रि स्यान्नदीभेदे तु गोमती । गोधुक् तु पुंसि मेरौ त्रिर्गोपाले गोश्च दोग्धरि ॥ ३७६ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.376
- तन्त्राभिधान क्ष----------------------------------- ळ-कारो विमलो जीवः शिवो भूमिर्वरानने! । क्ष-कारो नरसिंहश्च मेरुः संवर्तकोऽपि च ॥ ३० ॥ Tantrābhidhāna 1.30
- तन्त्राभिधान लज्ञानिनी वेगिनी नाथः प्रद्युम्नः शोषणो हरिः । विश्वात्म-मन्दौ बलवान् मेरुर्गिरिः कलारसः ॥ १५० ॥ Tantrābhidhāna 2.45.150