कुठार
kuṭhāraपुं · masc.In 17 kośas: 23 synonym verses, 1 as a nānārtha head word, 4 as a meaning of another word.
भिन्दिपाले सृगः कुन्ते प्रासोऽथ द्रुघणो घनः ॥ ७८५ ॥मुद्गरः स्यात्कुठारस्तु परशुः पर्शुपर्श्वधौ ।परश्वधः स्वधितिश्च परिघः परिघातनः ॥ ७८६ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 धि (wrong syllable)
genderपुंmasc.
द्वयोः कुठारः स्वधितिः परशुश्च परश्वधः ।
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 1 स्या (syllables merged)
genderपुंस्त्रीm. f.
परश्वधः कुठारः स्यात्परशुः स्वधितिस्तथा ।निशातं निशितं धौतं तेजितं च समं स्मृतम् ॥ ४७४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
परशुः पर्शुरप्युक्तः कुठारः स्यात् कुठार्यपि ।शर्वला शर्वली च स्यात् सर्वला सर्वली तथा ॥ २१५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
शल्यमस्त्री पुंसि शङ्कुस्तत्र दीर्घायुधं पुनः ।द्वयोः कुठारः परशुः पर्शुः परश्वधोऽपि च ॥ ३१९ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 4, syllable 3 प (wrong syllable)
genderपुंस्त्रीm. f.
दुःस्फोटमक्षिकाडाहडभसाः करपत्रकः ।हुलिः कुठारः परिघः कुन्तिः शक्तिश्च कर्तरी ॥ ३२४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
निर्यासगुल्फकेशानां पतद्ग्रहकुठारयोः ।रथाशनिश्वेतकण्टकफासीनामरेरपि ॥ ४८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
नालिकेरस्य शारस्य बहुकरकुठारयोः ।स्यान्मसूरशफरयोर्वल्लरस्य ततः पुनः ॥ १२० ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 2 हु (wrong syllable); pāda 3, syllable 4 र (wrong syllable)
genderपुंस्त्रीm. f.
द्वयोः कुठारः स्वधितिः परशु-च्छिदि-पर्शवः ।जीर्विः परश्वधोऽपि स्यात्स परस्वश्च (ध) इत्यपि ॥ ३६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंस्त्रीm. f.
इन्द्रियार्थ-रथ-वायु-रदानांकण्ठ-देश-रस-गण्ड-नदानाम् ।ओष्ठ-कोष्ठमिति-धान्य-कचानांपाणि-पाणिज-कुठार-कुचानाम् ॥ ५ ॥
स्वागता
genderपुंmasc.
बहुकर ऊरुर्हारोगीः शारो मुद्गरो वध्रः ।वल्लर-शफर-मसूराःसहचर-कृशरौ कुठार-नालिकेरौ च ॥ २८ ॥
metre not recognised
genderपुंस्त्रीm. f.
छायादयः शब्दाः स्त्रियां स्युर्भवेयुरित्यर्थः । यथा छाया वृक्षादेः प्रतिबिम्बः । सुरा मदिरा । निशा रात्रिः । वालुका सिकता । चमूः सेना । कन्था प्रसिद्धा । इरा जलभूमिः । एते शब्दाः स्त्रीलिङ्गे भवन्ति । यथा इयमापत् व्यसनम् । संपद्धनम् । विपत् दुःखम् । प्रतिपत्तिथिविशेषः । समित्काष्ठम् । विप्रुट् बिन्दुः ।कुशकूबरकुञ्जाङ्कुरकुठारकुन्दकुतुपा हि पुंस्युक्ताः ।कुलकूलकुङ्कुमानि तु नपुंसान्येव जानीयात् ॥ ३३ ॥
metre not recognised
genderपुंmasc.
कुठारो मदविष्कम्भो मन्थपात्रं तु गर्गरी ।कलशः कलशी चापि पारिकुम्भी च कुम्भिका ॥ २५० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
परश्वधः कुठारोऽपि पर्शुः स्वधितिपर्श्वधौ ।शूले त्रिशीर्षकं प्रोक्तं तोमरे सर्वला मता ॥ ३९१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
हैमाशनी कुठारोऽपि दिनसर्तुविषाकवः ।निर्यासकण्ठकोष्ठाब्दा एते नरि सनामकाः ॥ ७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
किटश्चपेटो गुडशुण्डशाणागर्ताजमोदौ रथवारिपर्णौ ।कुठारहारौ शफरो मसूरोवर्ध्रो विधो मुद्गरनालिकेरौ ॥ १११ ॥
उपजातिः
genderपुंस्त्रीm. f.
लक्षं वेधनकं शक्यं कुठारः परशुः स्वधिः ।करवालो मण्डलाग्रः खड्गोऽसिर्ल्लोहपन्नगः ॥ २२६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कुन्तः प्रासस्तथा भल्लो द्रुघणो मुद्गरो घनः ।कुठारः परशुः पर्शुः सुधितिश्च परश्वधः ॥ ३२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कुठारश्च कुठारस्य नामानि सन्ति षट् पुनः ।
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 नि (wrong syllable)
genderपुंmasc.
भिन्दिपालसृगौ हस्तप्रमाणे काण्डशस्त्रके ।द्वयोः कुठारः परशुः पर्शुश्चापि परस्वधः ॥
अनुष्टुप्
genderपुंस्त्रीm. f.
उन्नयो लगुडः कोणश्चक्रेयश्चक्रमित्यपि ।स्त्रीपुंसे तु कुठारो ना परशुश्च परश्वधः ॥ १३४८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंस्त्रीm. f.
कुठारो मन्थविष्कंभो मन्थपात्रं तु गर्गरी ।घोष आभीरपल्ली स्यात्पक्कणोऽस्त्र्यंत्यजालयः ॥ ३२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
स्वधितिर्ना कुठारोऽक्ली वासी स्याद्दारुतक्षणी ।क्रकचोऽस्त्री करपत्रं स्वधितिः कर्त्तनः समौ ॥ ३६ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 र (wrong syllable)
genderपुंस्त्रीm. f.
कुठार as a meaning in nānārtha verses
- धरणिकोश वृक्षादनवृक्षादनः कुठारः स्यात्पियालाख्यो द्रुमो[64]ऽपि सः । वृक्षादनी स्मृता वन्दा विदारीगन्धिका च सा ॥ Dharaṇikośa 19.3.29
- कोषकल्पतरु छिदिरनल्यौषधौ स्त्री छिदिरस्तु वह्नौ खड्गे कुठारे नरि रज्जुगोऽपि । ना वालपत्रे खदिरः सुधांशौ स्त्रियां तु शाकस्य विशेष एषः [54a] ॥ १३ ॥ Koṣakalpataru 6.27.13
- नानार्थार्णवसंक्षेप स्वधितिवज्रे कुठारे स्थपतिः पुनः स्यात् सोविदल्लके । तक्षण्यधिपतौ चापि बृहस्पतिसवेष्टिनि ॥ २४० ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 3.2.240
- नानार्थार्णवसंक्षेप स्वधितिवज्रे कुठारे स्थपतिः पुनः स्यात् सौविदल्लके । तक्षण्यधिपतौ चापि बृहस्पतिसवेष्टिनि ॥ २४० ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 6.240