महस्
mahasक्ली · neut.In 16 kośas: 19 synonym verses, 7 as a nānārtha head word, 2 as a meaning of another word.
रोचिरुस्ररुचिशोचिरंशुगो ज्योतिरर्चिरुपधृत्यभीशवः ।प्रग्रहः शुचिमरीचिदीप्तयो धामकेतुघृणिरश्मिपृश्नयः ॥ ९९ ॥पाददीधितिकरद्युतिद्युतो रुग्विरोककिरणत्विषित्विषः ।भाःप्रभावसुगभस्तिभानवो भा मयूखमहसी छविर्विभा ॥ १०० ॥
रथोद्धता
रोचिस्क्लीउस्रपुंरुचिस्त्रीशोचिस्क्लीअंशुपुंगोस्त्रीज्योतिस्क्लीअर्चिस्क्लीउपधृतिस्त्रीअभीशुपुंप्रग्रहपुंशुचिपुंमरीचिपुंस्त्रीदीप्तिस्त्रीधामन्क्लीकेतुपुंघृणिपुंरश्मिपुंपृश्निस्त्रीपादपुंदीधितिस्त्रीकरपुंद्युतिस्त्रीद्युत्स्त्रीरुच्स्त्रीविरोकपुंकिरणपुंत्विषिस्त्रीत्विष्स्त्रीभास्स्त्रीप्रभास्त्रीवसुक्लीगभस्तिपुंभानुपुंभास्त्रीमयूखपुंमहस्क्लीछविस्त्रीविभास्त्री
genderक्लीneut.
आलिङ्गनं परिष्वङ्गः संश्लेष उपगूहनम् ।अङ्कपाली परीरम्भः क्रोडिकृतिरथोत्सवे ॥ १५०७ ॥महः क्षणोद्धवोद्धर्षा मेलके सङ्गसङ्गमौ ।
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 2 डि (wrong syllable)
genderक्लीneut.
अन्धकारे तमः प्रोक्तं तमसेन समं बुधैः ।तपं च तपसा सार्धं महसा च महं वदेत् ॥ २६९ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
सुब्रह्मण्यो नागयन्त्रः स्फटिका धनुराख्यकः ।देववेदिर्जीवनदो हुताशार्हो महस्तपः ॥ ७० ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 3, syllable 5 र्जी (wrong syllable)
genderक्लीneut.
कम्पितं कम्पनं कम्पो वेपथुः स्वादथ क्षणः ।महोत्सवोद्धवाः पुंसि महः सान्तं नपुंसकम् ॥ १४१ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
गभस्तिश्च गभस्ती च पुंस्त्रियोः परिकीर्तिते ।क्लीबे तेजो महर्वर्चो ज्योतिर्धाम वपुः पुनः ॥ १८ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
छवि-द्युति-द्युद्रुचि-रुक्-त्विषि-त्विट्प्रभा-विभा-भायुजि दीप्तिरेव ।ज्योतिर्विषो [?] धाम-महो-महार्च्चिर्-वर्च्चांसि रोचिश्चरमे च शोचिः ॥ ४५ ॥
उपजातिः
genderक्लीneut.
कम्पो वेपथुरत्र कम्पनमथो दर्दूः स शीताधिकामूर्छा स्त्री प्रलयो विचेष्टनमथोद्धर्षोद्धवौ च क्षणः ।पुंसि स्यान्मह उत्सवोऽथ चरमे सान्तं महः सम्मतंप्रोक्तः खण्डरसश्च चित्ररसयुक्सर्वेऽपि यस्मिन्रसाः ॥ २०९ ॥
शार्दूलविक्रीडितम्
genderक्लीneut.
दीप्तिर्ज्योतिर्महो धाम रश्मिरूर्जो विभावसुः ।शीतोष्णप्रायपूर्वाञ्चौ तदन्ताविन्दुभास्करौ ॥ ४६ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
किरणः प्रग्रहो ज्योतिरर्चिर्धाम घृणिः करः ।पृश्निरशिमहःपाददीधितित्विषिदीप्तयः ॥ ९२ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 3 र (wrong syllable)
genderक्लीneut.
शोचिर्दीप्तिर्महो वर्चो रोचिर्भा रुग्रुचिर्वसुः ।शिशिरः शीतलः शीतस्तुषारश्च हिमो जडः ॥ ७२ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
देवालयो देवगृहं चैत्यमायतनं मठः ।बिम्बं मूर्तिः प्रतिमार्चा महः पर्व महोत्सवः ॥ १४६ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 ति (wrong syllable)
genderक्लीneut.
प्राक् शब्दो पूर्वकाले स्यान् निश्चयेऽद्धाऽसञ्जा पुनः ।अतोऽस्मात् स्यात् तत स्तस्माद् महः आरम्भवाचकः ॥ २८१२ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 5 स (wrong syllable)
genderअindecl.
रश्मिर्भानुः करोऽभीषुर्महो ज्योतिर्महोऽपि च ।तथा रोचिः शोचित्विषी त्विषा पृश्निरपि स्त्रियाम् ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 चि (wrong syllable)
genderक्लीneut.
रोचिः शोचिरिसन्तौ द्वौ मयूखो ह्याद्यवर्ग्यखः ।प्रकाशे द्योत उद्योतः, सान्तोऽदन्तो महो महः ॥ ११ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
अङ्कपाली परिरम्भः परीरम्भोऽप्यथोत्सवे ।महो महश्च सान्तं षण्, मेलके सङ्ग-सङ्गमौ ॥ ८४ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 रि (wrong syllable)
genderक्लीneut.
रुक्छविद्युतिभास्त्विड्भाप्रभागोरुचिदीप्तयः ।रोचिः शोचिर्महो वर्चो ज्योतिस्तेजश्च धाम च ॥ १६९ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
महोऽञ्चनमुपास्तिस्तु भक्तिः सेवा समाश्रयः ।आप्लाव आप्लवः स्नानमवगाहनमज्जने ॥ १२४७ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
स्वर्महश्च क्रमाल्लोका महरेव महानपि ।प्राजापत्यो जनस्तस्मात् गोलोकस्तु तपो नपुम् ॥ २०७ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
स्वर्णवेतनयोर्भर्म भर्गस्तेजसि रेतसि ।भुवः सूर्ये लोकभेदे महस्तूत्सवतेजसोः ॥ ४५ ॥
अनुष्टुप्
meaningsउत्सव
जले चाथ मुखं वक्त्रे मुख्ये ताम्राभ्युपाययोः ।आदौ निस्सरणे गेहपुरादीनां च सैन्धवे ॥ ४६ ॥
अनुष्टुप्
meaningsजल
doubtful
महस् as a meaning in nānārtha verses
- कोषकल्पतरु भालस्यात् क्षारकीटे नवमेघवृन्दे भालं ललाटे महसि स्त्रियां न । स्कन्धे तरोः सालमुशन्त्यथ स्या- त्सालोऽस्त्रियां भूरुहमात्रकेऽपि ॥ ५७ ॥ Koṣakalpataru 6.28.57
- शब्दरत्नावली नाडीकाण्डं बाणे तरुस्कन्धे स्तम्बे नीचेऽपि कुत्सिते । नाडी व्रणान्तरे वृक्षभेदे महसि न स्त्रियाम् ॥ Śabdaratnāvalī 7.13.3