अस्र
asraक्ली · neut.In 18 kośas: 34 synonym verses, 8 as a nānārtha head word, 3 as a meaning of another word.
वैवर्ण्यं कालिकाथाश्रु बाष्पो नेत्राम्बु रोदनम् ।अस्रमस्रु प्रलयस्त्वचेष्टतेत्यष्ट सात्त्विकाः ॥ ३०७ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 ल (wrong syllable)
genderक्लीneut.
रक्तं रुधिरमाग्नेयं विस्रं तेजोभवं रसात् ।शोणितं लोहितमसृक्वासिष्ठं प्राणदासुरे ॥ ६२१ ॥क्षतजं मांसकार्यस्त्रं मांसं पललजङ्गले ।रक्तात्तेजोभवे क्रव्यं काश्यपं तरसामिषे ॥ ६२२ ॥मेदस्कृत्पिशितं कीनं पलं पेश्यस्तु तल्लताः ।
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
वातायनो गवाक्षश्च जालकोऽथान्नकोष्टकः ॥ १०१२ ॥कुसूलोऽश्रिस्तु कोणोऽणिः कोटिः पाल्यस्र इत्यपि ।
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
देहे सिनं प्रजनुकश्चतुःशाखं षडङ्गकम् ॥ ११६ ॥व्याधिस्थानं च देहैकदेशे गात्रं कचे पुनः ।वृजिनो वेल्लिताग्रोऽस्रो धम्मिल्ले मौलिजूटकौ ॥ ११७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.doubtful
रुधिरेऽसृग्लोहितास्ररक्तक्षतजशोणितम् ।
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
लोचनं नयनं नेत्रमीक्षणं चक्षुरक्षिणी ।दृग्दृष्टी चास्रु नेत्राम्बु रोदनं चास्रमश्रु च ॥ ९३ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
क्षतजं लोहितमस्रं रुधिरमसृक् शोणितं च रक्तं स्यात् ।अस्थीनि धातुकीकसकुल्यानि भवन्ति तुल्यानि ॥ ६३२ ॥
आर्या
genderक्लीneut.
नेत्रार्थादम्बुपर्यायं बाष्पास्रावश्रु रोदनम् ।नालोतम स्त्रियामक्ष्णोरूर्ध्वं ये रोमपद्धती ॥ १५० ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.doubtful
स्यादस्रं रुधिरं शोणं वर्मजं लोहलोहिते ।कीलालं क्षतजं विस्रमसृक् चर्मसमुद्भवम् ॥ २२४ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
यष्टिः शस्त्राणि षट्त्रिंशदमून्यायोधजीविनाम् ।घाण्टिको घण्टिकः कोणः स्यादश्रोऽस्रश्च पुंस्यमी ॥ ३२५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अस्रं चास्त्र्यस्रुबाष्पाश्रूण्यथ स्यात्प्रलयः पुमान् ।नष्टचेतस्त्वमथ च स्त्रियां चिन्ता तु चिन्तिया ॥ ११२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
अस्रो हलो वेल्लिताग्रस्तीर्थवाप(क)श्च कुन्तलः ।शिरोरुहः शिरसिजः कचो वालस्तु न स्त्रियाम् ॥ २१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
रुधिरे रक्त - कीलाल - तेजोज - रसजानि च ।आत्मजं देहजं तिग्ममस्रं लोहितमस्त्रियाम् ॥ ३१ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
तोमरोऽस्त्री सर्वला स्त्री परिघः परिघातनः ।शूलिः स्त्री शूलमस्त्री*[स्यात् ] क्षिपणिः क्षिपका स्त्रियाम् ॥अरि क्लीबे चक्रमस्त्री गदादीनि पृथक्पृथक् ।शल्यं न स्त्री ध्रुवः शङ्कुः शम्बकः कीलकश्च सः ॥अस्रः पुंसि तथा कोणः स्त्रियः पाल्यश्रि-कोटयः ॥ ३७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
एते शब्दाः स्त्रियां भवन्ति । इयं त्रुटिः स्वल्पः । इयं सीमा ग्राममर्यादा । इयं सन्ध्या दिनावसानम् । इयं रात्रिः शर्वरी । इयं धूलिः पांसुः । इयं वेणी केशरचना । इयं खारी परिमाणविशेषः । निशीथशब्दः पुंसि भवति । अयं निशीथोऽर्धरात्रः । ज्योत्स्नादयाशलाकाः स्त्रियां भवन्ति । इयं ज्योत्स्ना चन्द्रप्रभा । इयं दया करुणा । इयं शलाका लोहधमनी । नित्यग्रहणं विभाषानिवृत्त्यर्थम् ।पुंयोगे कर्णहनू नपुंसके श्मश्रुजानुगुदशब्दाः ।एकाभिधानता स्यादस्राश्रुणोर्नित्यम् ॥ २१ ॥
metre not recognised
genderक्लीneut.
पुंसो योगः पुंयोगः तस्मिन् कर्णहनू भवतः । यथा अयं कर्णः श्रोत्रं कुन्तीपुत्रश्च । हनुः कपोलप्रदेशः । श्मश्रुजानुगुदशब्दाः नपुंसके भवन्ति । इदं श्मश्रु मुखैकदेशरोमराजिः । इदं जानु जङ्घामध्यस्थानम् । इदं गुदमपानम् । अभिधीयतेऽनेनेत्यभिधानं एकं च तदभिधानं च तस्य भावः एकाभिधानता स्यात् भवेदित्यर्थः । अस्राश्रुणोर्नित्यं नपुंसकता भवति । इदमस्त्रम् । इदमश्रु । नयनजलमिति । एक एवार्थः नित्यवचनं पूर्ववत् ।घुसकिरुपसर्गपूर्वः पुंस्यन्योपपदे वेषुपूर्वः स्त्री ।येभ्यो नञ्तान्पुंस्युक्तान्याञ्चा विना विद्धि ॥ २२ ॥
metre not recognised
genderक्लीneut.
आग्नेयं लोहितं विस्रं वाशिष्ठं प्राणदं समम् ।आसुरं क्षतजं चास्रमसृग्मांसकरं हि तत् ॥ २७८ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
इने मित्रो नरे नीलो मणौ भेकेश्वरे पुमान् ।अस्रः कोणे पुमान् कोशश्चषकार्थे नरो मतः ॥ १२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
गोधिः स्त्रियां ललाटे स्यात्कूर्चं भ्रूमध्यदेशके ।शिखण्डके काकपक्षो नेत्राम्बावस्रमस्रु च ॥ १५६ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
पालिरश्रिश्चरः कोशोऽप्यस्रं चापि प्रकीर्तितम् ।संनद्धसैन्ये सर्वौघः स च सर्वाभिसारकः ॥ ३७१ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
आमिषं पिशितं मांसं पलं क्रव्यं च जङ्गलम् ।रुधिरं शोणितं रक्तमस्रं क्षतजमप्यसृक् ॥ ६३ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
वर्तुलं मण्डलं वृत्तं निस्तलं वलयाकृतिः ।अस्रं कोटिरणिः कोणं प्रान्तं पर्यन्तमन्तवत् ॥ १२० ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
अस्रमस्रु च नेत्राम्बु बाष्पो लोतस्तथाऽश्रु वै ।मूर्च्छा तु प्रलयश्चैवासात्विकाऽचेष्टिताऽखित्वा ॥ ४५२ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 7 खि (wrong syllable)
genderक्लीneut.
अस्रमसृक् च वाशिष्ठं प्राणदं क्षतजं तथा ।विस्त्रं रसभवं शोध्यं मांसकारि च शोणितम् ॥ १००१ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 3 म (wrong syllable)
genderक्लीneut.
अणिः कोटी तथाऽस्रश्च नामानि कथितानि हि ।
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
रुधिरासृक् पलङ्कारमस्रं क्षतजरोहितम् ।लोहितं शोनितञ्चेति रक्तं रङ्गकमित्यपि ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
दैवदीपो दर्शनञ्च दृशिर्दृशी … ।अश्रू चास्रञ्च नेत्राम्वु रोदनं वाष्पमस्रू च ॥
metre not recognised
genderक्लीneut.
कोणः स्त्रियां पालिरत्रीः कोटिरस्रन्तु न स्त्रियाम् ।अश्रिरश्रः पालिका च केचिदेवं प्रचक्षत ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
शमथोऽप्यथ रोमाञ्चे पुलकः पुलसंयुतः ।बाष्पेऽश्वस्रू अस्रमश्रं, चित् तान्ता चेतना मतौ ॥ १२० ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
अधिरोहिण्यां निःश्रेणिः निर्विसर्गाऽविसर्गयुक् ।निःश्रेणी, कोणोऽश्रिरस्रः पालिः पाली च पुत्रितः ॥ ५२ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 ण्यां (wrong syllable)
genderपुंmasc.
प्रास्त्रमस्रं पुमान् बाष्पः स्यादथान्यस्य वतुस्नः ।अन्यथाकरणं माया स्वत एवासतः पुरा ॥ १०१३ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderक्लीneut.
पिशितपलपललतरसक्रव्यामिषजाङ्गलानि मांसे स्युः ।असृगस्ररुधिरलोहितरक्तक्षतजास्रशोणितं तु समम् ॥ १११३ ॥
गीतिः
genderक्लीneut.
क्रन्दितं रुदितं क्रुष्टं लोतोऽश्रु नयनोदकम् ।अस्रु रोदनमास्त्रं च क्रीडा खेला च कूर्दनम् ॥ ८७ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
रुधिरं लोहितं रक्तमस्रं क्षतजमासुरम् ।रोक्यं शोध्यं मांसकरं रसतेजो रसोद्भवम् ॥ १०५ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
क्ली ना तु केशे यत् त्वेतदजयेन प्रमादिना ।अस्रः कोण इति प्रोक्तं तन्नादृत्यं मनीषिभिः ॥ ४७ ॥
अनुष्टुप्
meaningsकेश
अस्र as a meaning in nānārtha verses
- कोषकल्पतरु कोणकाष्ठाद्यै रचितासु नौषु च गवां घासादिभोज्यस्थितौ मोणः शुष्कफले करण्ड उदितः स्यान्मक्षिकादावपि । कण्ठाल्यां तु भवेत्स्त्रियामथ भवेद्गौणी च*त्रन्तरे भेद्ये स्या[279a]द्गुणयोगिकेऽथ रविजे वाद्यान्तरेऽस्रौ पुमान् ॥ ६ ॥ Koṣakalpataru 6.15.6
- कोषकल्पतरु पालिधमिल्लचूडामुकुटेषु मौलि- र्द्वयोरशोके तु नृलिङ्ग उक्तः । शालिः पु[68b]मान्स्यात्कलमे च गन्ध- मार्जारके योषिति पालिरस्रौ ॥ ८९ ॥ Koṣakalpataru 6.28.89
- शब्दरत्नावली वाष्पलेपः स्याद्भोजने लिप्तौ वयाच्छिद्रे च मेदसि । वाष्पो ना स्रेऽप्युष्मयुते शष्पं ह्रासे तृणेऽपि च ॥ Śabdaratnāvalī 7.21.12