मूलक
mūlakaक्ली · neut.In 17 kośas: 25 synonym verses, 3 as a nānārtha head word, 5 as a meaning of another word.
मूलकं तु हरिपर्णं सेकिमं हस्तिदन्तकम् ॥ ११९० ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderक्लीneut.
विषः क्ष्वेडो रसस्तीक्ष्णं गरलोऽथ हलाहलः ॥ ११९५ ॥वत्सनाभः कालकूटो ब्रह्मपुत्रः प्रदीपनः ।सौराष्ट्रिकः शौल्किकेयः काकोलो दारदोऽपि च ॥ ११९६ ॥अहिच्छत्त्रो मेषशृङ्गकुष्टवालूकनन्दनाः ।कैराटको हैमवतो मर्कटः करवीरकः ॥ ११९७ ॥सर्षपो मूलको गौरार्द्रकः सक्तुककर्दमौ ।अङ्कोल्लसारः कालिङ्गः शृङ्गिको मधुसिक्थकः ॥ ११९८ ॥इन्द्रो लाङ्गुलिको विस्फुलिङ्गपिङ्गलगौतमाः ।मुस्तको दालवश्चेति स्थावरा विषजातयः ॥ ११९९ ॥
अनुष्टुप्
विषपुंक्ष्वेडपुंरसपुंतीक्ष्णक्लीगरलपुंहलाहलपुंवत्सनाभपुंकालकूटपुंब्रह्मपुत्रपुंप्रदीपनपुंसौराष्ट्रिकपुंशौल्किकेयपुंकाकोलपुंदारदपुंअहिच्छत्त्रपुंमेषशृङ्गपुंकुष्टपुंवालूकपुंनन्दनपुंकैराटकपुंहैमवतपुंमर्कटपुंकरवीरकपुंसर्षपपुंमूलकपुंगौरपुंआर्द्रकपुंसक्तुकपुंकर्दमपुंअङ्कोल्लसारपुंकालिङ्गपुंशृङ्गिकपुंमधुसिक्थकपुंइन्द्रपुंलाङ्गुलिकपुंविस्फुलिङ्गपुंपिङ्गलपुंगौतमपुंमुस्तकपुंदालवपुं
genderपुंmasc.
कलम्ब्युपोदिका स्त्री तु मूलकं हिलमोचिका ॥ १५७ ॥वास्तुकं शाकभेदाः स्युर्दूर्वा तु शतपर्विका ।सहस्रवीर्याभार्गव्यौ रुहानन्ताथ सा सिता ॥ १५८ ॥गोलोमी शतवीर्या च गण्डाली शकुलाक्षका ।
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
मूलको मूल्यकश्चापि कुस्तबर्यल्पपत्त्रतः ।तद्बीजं धान्यकं प्रोक्तं विरिशस्तु मरीचिका ॥ २२६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
आदारिमूलकाद्याश्च शाकभेदाः प्रकीर्तिताः ।दूर्वा स्यादमृता कृष्णा शतमाता तु सा सिता ॥ ४८ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
स्वदनं व्यञ्जनं क्लीबे तेमनं स्यादजामिकृत् ।मूलकोऽस्त्री नीलकण्ठो मृत्क्षारः कन्दमूलकः ॥ ११३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
वालंकालकतङ्कानां निष्कतालकयोरपि ।स्यान्मूलकफलकयोस्तिलकान्दुकयोस्ततः ॥ १४६ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 क (wrong syllable)
genderपुंक्लीm. n.
कर्णीसुतो मूलदेवो मूलभद्रः कलाङ्कुरः ।आश्रयो मूलमस्त्री स्यान्नैर्ऋत्यं मूलकोऽत्रजः ।पूर्वाषाढाम्बुदेवत्या स्यादषाढाऽत्रजाङ्गना ॥ ९३ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderविadj.
कलम्बश्च कडम्बश्च द्वयोः स्याच्छाकनाडिका ।कार्षापणोऽस्त्री शाकादि बद्धमुष्टिर्मतो बुधैः ।राजालुर्मूलकोऽस्त्री * हस्तिको हस्तिदन्तकः ॥ ४५ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंक्लीm. n.
कैराटिको हैमवतो मर्कटः करवीरकः ।सर्षपो मूलको गारार्द्रकः सक्तुक-कर्द्दमौ ॥ ३५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अलक-वालक-मालक-मूलकाः[231b] करक-कोरक-मोदक-यावकाः ।***भ्रमरको मणिकस्तथाफलक-पुस्तक-मस्तक-मुस्तकाः ।पुलकस्तिलको झर्झरकश्चरक-हंसकौ ।मधुपर्कश्च फटकः सरकः श्वपकस्तथा ।किञ्जल्कः कटकोऽथामलकः स्यात्फलवाचकः ॥ ३७ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंक्लीm. n.
श्रीवारकः शितिवरो वितुन्नः कुक्कटः शितिः ।मूलके तु महाकन्दो रुचिष्यो हस्तिदन्तकः ॥ ३५६ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
जलजोऽसौ सञ्जटको भूस्फोटं भूमिकन्दकम् ।हरिपर्णे मूलकोऽस्त्री सैरिमं नीलकण्ठिका ॥ ५५ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 स (wrong syllable)
genderपुंक्लीm. n.
सेकिमं हरिपर्णं तु मूलकं हस्तिदन्तकम् ।कुशो बर्हिः पवित्रं च कुथदर्भावुभौ समौ ॥ ११० ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
तथा हैमवतेन्द्रौ च सर्षपो मूलकोऽपरः ।कालिङ्गो विस्फुलिङ्गोऽपि गौतमोऽप्येष विश्रुतः ॥ ११६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
चषकफलककल्का मूलको मञ्चकोऽपिमरकमणिकटङ्का शाटकः पुस्तकश्च ।चरकसरकशूकानीकशुल्काश्च मुष्कःकटकफरकनाका मस्तको मुस्तकश्च ॥ १३० ॥
मालिनी
genderपुंक्लीm. n.
मद्गुरस्य प्रिया शृङ्गी शृङ्गिणी कोपनालसा ।भेके गण्डूप(मण्डूक?)शालूरप्लवदर्दुरमूलकाः ॥ ६३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
वह्निपुष्पी ताम्रपुष्पी धातकी मघवासिनी ।शङ्खमूलं तीक्ष्णरसं मूलकं तीक्ष्णकन्दकम् ॥ २०० ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 3, syllable 5 ती (wrong syllable)
genderक्लीneut.
तिक्तपत्रः किलासघ्नः कर्कोटकः सुगन्धकः ।सेकिमं हरिपणं च मूलकं हस्तिदन्तकम् ॥ २१४९ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 ट (wrong syllable); pāda 3, syllable 6 प (wrong syllable)
genderक्लीneut.
मकटो मुस्तकः कुष्ठो मेषशृङ्गश्च मूलकः ।गौरार्द्रकश्च कालिङ्गो कैराटकश्च गौतमः ॥ २१५९ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 ट (wrong syllable)
genderपुंmasc.
उपोदिका पोतिका स्यादुपती पोतकीत्यपि ।महाकन्दो हस्तिदन्तो मूलकं मूलकोऽपि च ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
गाङ्गैरिका तु पित्तघ्नी कन्दमूला महारसा ।कञ्चुका मूलकं क्लीबे महामूलकमित्यपि ॥ ५६२ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
पर्पटः पटुकोऽथास्त्री मूलकं हिलकूर्चिका ।झटामलाज्झटो ताली शिवा तामलकीत्यपि ॥ ६५१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
तृणाद्यं मूलकं दर्भकाशेक्षुशरशालिभिः ।जीरकद्वितयं हिङ्गु साजमोदं ससैन्धवम् ॥ १४६९ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
हरिपर्णे मूलकोऽस्त्री सेकिमं बुस्तिका न षण् ।नीलकण्ठोऽथ मरुजे शिवं चाणक्यमूलकम् ॥ १५५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
मूर्छना मूर्छयत्यर्थे पुन्नपुंसकयोः पुनः ।मूलको बुस्तिकासंज्ञशाकस्तम्बे त्रिषु त्वयम् ॥ १४३७ ॥
अनुष्टुप्
meaningsबुस्तिका
मूलनक्षत्रसंयुक्तकालजातेऽथ पुंस्ययम् ।वनस्पतौ स्यान्मूलेरो हर्षनन्दी त्वभाषत ॥ १४३८ ॥
अनुष्टुप्
शब्दार्थवेदिनामग्र्य आपणीयवनस्पतौ ।क्ली तु पण्ये मृणाली तु बिसे लिङ्गत्रयी भवेत् ॥ १४३९ ॥
अनुष्टुप्
meaningsपण्य
doubtful
मूलक as a meaning in nānārtha verses
- नानार्थार्णवसंक्षेप पाटीरभक्तसिक्थे कदम्बस्य केसरे रभसः पुनः । पाटीरो मूलके वङ्गे वातिके लितहैन्यपि(?)* ॥ १६२ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 3.2.162
- नानार्थार्णवसंक्षेप नीलकण्ठपुमान् हरे मूलकाख्यशाके च द्वे तु बर्हिणे । अत्रापि पूर्ववत् सादि नीलग्रीवस्तु ना हरे ॥ ३२३ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 6.323
- शिवकोष हिलमोचीहिलमोची जलब्रह्म्यां मूलकाशोकवास्तुके । Śivakoṣa 5.3.2
- शिवकोष तीक्ष्णतीक्ष्णं मरीचे काकोलमूलकक्षारमुष्कके । समुद्रलवणे क्लीबं पुंसि तु क्षवकाभिधे ॥ १५४ ॥ Śivakoṣa 11.1.154
- शिवकोष महाकन्दमाणके मूलके स्त्री तु विदारीकन्दरम्भयोः । सप्तच्छदं सप्तपर्णे भेदे विचिकिलस्य च ॥ २३२ ॥ Śivakoṣa 14.3.232