सैन्धव
saindhavaपुं · masc.In 16 kośas: 34 synonym verses, 7 as a nānārtha head word, 18 as a meaning of another word.
रुमा लवणखानिः स्यात्समुद्रं लवणं हि यत् ।तदक्षीवं वशिरश्च सैन्धवं तु नदीभवम् ॥ ९४१ ॥माणिमन्थं शीतशिवं रौमकं तु रुमाभवम् ।वसुकं वस्तूकं तच्च विडपाक्ये तु कृत्रिमे ॥ ९४२ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 शि (wrong syllable)nearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 शी (wrong syllable); pāda 3, syllable 5 स्तू (wrong syllable)
genderक्लीneut.
आजानेयः कुलीनः स्यात्तत्तद्देशास्तु सैन्धवाः ॥ १२३४ ॥वनायुजाः पारसीकाः काम्बोजा बाल्हिकादयः ।
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 3, syllable 4 स्तु (wrong syllable)
genderपुंmasc.
घोटके वीतितुरगतुरङ्गाश्वतुरङ्गमाः ॥ ४३ ॥वाजिवाहार्वगन्धर्वहयसैन्धवसप्तयः ।
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
सैन्धवोऽस्त्री शीतशिवं माणिमन्थं च सिन्धुजे ।
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 शी (wrong syllable)
genderपुंक्लीm. n.
आजानेयाः कुलीनाः स्युः पारसीका वनायुजाः ।काम्बोजा वाह्लिकाः प्रोक्ताः सैन्धवाः सिन्धुपारजाः ॥ ४३९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
सिन्धूत्थं माणिमन्थं च सैन्धवं लवणोत्तमम् ।कृष्णोपकुल्या वैदेही मागधी पिप्पली कणा ॥ ६१४ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
वाजी वाहस्तुरङ्गोर्वा गन्धर्वः सैन्धवो हयः ।प्रकीर्णः क्रमणः प्रोथी कुरटः सिंहविक्रमः ॥ १९० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
भूमिस्फोटस्तु कवकं छत्राकं स्याच्छिलीन्ध्रकम् ।सैन्धवोऽस्त्री शीतशिवं नादेयः सितसिन्धुजम् ॥ १७८ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 शी (wrong syllable)
genderपुंक्लीm. n.
अकारादौ संपरायो रणे लोणे तु सैन्धवः ।भूतः प्रेते तमो राहौ शुक्रः स्यादग्निमासयोः ॥ १३९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
भ्रष्टनिकेतः प्राकृतवाण्या व्यक्तं गायति वीणायुक्तः ।यत्तत्सैन्धवमुदितं रसवद्भावसमेतं चोत्तमसंज्ञम् ॥ ६ ॥
metre not recognised
genderक्लीneut.
सिन्धुकः सैन्धवश्च स्यात्सिन्धुजन्मादिषु (त्रिषु) ।प्रत्यग्रथास्त्वहिच्छत्राः केरलौड्रौत्कलाः समाः ॥ ४३ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderविadj.
सैन्धवोर्मा( ना? ) माणिमन्थं माणिबन्धं यदुत्तमम् ।वरं शीतशिवं चाथ रोमकं स्याद्रुमाभवम् ॥ २१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
न पुंसि दण्डका जम्बूमार्गं सैन्धव-नैमिषे ॥ ६ ॥
genderक्लीneut.
अर्वा तुरंगस्तुरगस्तुरंगमोगन्धर्व-वाहाश्व-हयाश्च घोटकः ।वाजी च मुद्गाशन-वीति-सप्तयस्तार्क्ष्यो हरि-श्रीसुत-सैन्धवा ययीः ॥ ८ ॥
इन्द्रवंशा
genderपुंmasc.
genderपुंmasc.
भावारावशरावपल्लवशवक्लीवा अपूर्वं तथानिष्ठीवं च सदैवमर्थविषये स्वं सत्त्वमङ्गिन्यपि ।नल्वः स्याल्लवणे च सैन्धवमधो लोके तथा वाडवःपाशः कर्कशकोशवच्च कुलिशं चाकाश-काशाङ्कुशाः ॥ ७० ॥
शार्दूलविक्रीडितम्
genderपुंक्लीm. n.
सैन्धवं माणिमन्थं च नदीभवमपि स्मृतम् ।रोमकं तु रुमाजातं वसूकं वसुकं तथा ॥ २३२ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
आजानेयः कुलीनस्तु सैन्धवः सिन्धुदेशजः ।पारसीकास्तु वानायुजाः काम्बोजा अथ वाह्लिकाः ॥ १४८ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
सैन्धवो लवणे शुक्रो वह्नौ मासे च सम्मतः ।स्वर्णे चन्द्रश्च कर्पूरे पाताले वाडवोऽपि च ॥ १२४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
अश्वे तु घोडको वाजी वीतिर्घोटकवाहकौ ।गन्धर्वः सैन्धवः सप्तिः करमः कमलो हरिः ॥ २९४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
समुद्रलवणे चाथ सिन्धुदेशसमुद्भवे ।माणिबन्धं शितशिवं सैन्धवं चाथ बस्तकम् ॥ ४६१ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
गन्धर्वोऽश्वो हरिर्वाजी तुरङ्गः सैन्धवोऽर्कजः ।एणः कुरङ्गो हरिणो मृगः श्वसनवाहनः ॥ १३० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अर्वा वाहो हयः सप्तिर्गन्धर्वो वीतिरेव च ।काम्बोजाः सैन्धवा देश्या अ[आ]जानेया वनायुजाः ॥ १५६ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
सैन्धवं माणिबन्धं च माणिमन्थं च सिन्धुजम् ।माणिमन्तं तथा शीतशिवं चोक्तं नदीभवम् ॥ १५९८ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
सैन्धवाः सिन्धुदेशीयास्तथान्ये देशदेशजाः ।वानायुजाः पारसीकाः काम्बोजाश्च वाह्लिकाः ॥ २२३६ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 पा (syllables merged)
genderपुंmasc.
गन्धर्वः सैन्धवो वाहः पीतिर्वातायनी हयः ।श्रीपुत्रश्चामरी ह्रेषी शालिहोत्रे मरुद्रथः ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
वशिराक्षीववशिरं सामुद्रं लवणं हि यत् ।सैन्धवोऽस्त्रीमणिन्थं माणिमन्थञ्च सिन्धुजम् ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
तुरगतुरङ्गतुरङ्गमसैन्धवसप्त्यश्ववाजिवाहहयाः ।गन्धर्ववीतिघोटकहर्यर्वश्रीजहेषिणश्च समाः ॥ ७१९ ॥
गीतिः
genderपुंmasc.
माणिमन्थं शीतशिवं नादेयं सैन्धवोऽस्त्रियाम् ।कृतके तु बिडं पाक्यं रौमकं वसुकं समे ॥ १४५४ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 शी (wrong syllable)
genderपुंक्लीm. n.
लवणत्रयमेतत् स्यात् सैन्धवं रुचकं बिडम् ।सामुद्रं रौमकं सिन्धुसंभवं रुचकं बिडम् ॥ १४५९ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
पांसुजं चेति लवणषट्कं सौवर्चलं बिडम् ।सैन्धवौद्भिदसामुद्राण्येतल्लवणपञ्चकम् ॥ १४६० ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
तृणाद्यं मूलकं दर्भकाशेक्षुशरशालिभिः ।जीरकद्वितयं हिङ्गु साजमोदं ससैन्धवम् ॥ १४६९ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
अक्षीबं बिसिरं सेव्यं सैन्धवं तु नदीभवम् ।माणिमन्थं शितशिवं नादेयं वेधकं पटु ॥ १२० ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
संगीतकं प्रेक्षणार्थे नाट्योक्ते नाट्यधर्मिका ।उत्तमोत्तमिकं श्लोकैः सैन्धवं प्राकृतोक्तिभिः ॥ ७२ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
पल्लवः स्यात्किसलये षिङ्गाशृङ्गरयोरपि ।सैन्धवो लवणेऽप्यश्वे सैन्धवः सिन्धुदेशजे ॥
अनुष्टुप्
द्वे त्वश्वेऽश्वप्रभेदे च सिन्धुदेशजमानुषे ।क्ली तु वस्त्रे च जाले च राष्ट्रे चाह त्रिषु त्वयम् ॥ २००५ ॥
अनुष्टुप्
doubtful
सिन्धुसम्बन्धिनि द्वे तु सैरिन्ध्रो मानुषान्तरे ।दस्योरायोगवीजाते सैरिन्ध्री तु स्त्रियामियम् ॥ २००६ ॥
अनुष्टुप्
meaningsसिन्धुसम्बन्धिन्
doubtful
सैन्धव as a meaning in nānārtha verses
- धरणिकोश शीतशिवआदीनवः परिक्लिष्टो दोषश्चादीनवो मतः । शीतशिवं मधुरिका शमी सैन्धवशैलजम् । आशितंभवमन्नाद्यं तृप्तिरप्याशितंभवः ॥ Dharaṇikośa 28.2.24
- कोषकल्पतरु ?क्लीबे तु सैन्धवे स्यात् भाकूटस्त्वद्रिमत्स्यभित् । बहुमानुषसंकीर्णे हट्टे सूर्येऽस्त्रि निर्मुट रदजौ(?) ॥ ३७ ॥ Koṣakalpataru 6.10.37
- नानार्थार्णवसंक्षेप मुखजले चाथ मुखं वक्त्रे मुख्ये ताम्राभ्युपाययोः । आदौ निस्सरणे गेहपुरादीनां च सैन्धवे ॥ ४६ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.3.46
- नानार्थार्णवसंक्षेप पटुतदा पट्वी पटुरिति क्ली तु स्याल्लवणद्वये । ऊपाख्ये सैन्धवाख्ये चेत्येवं नानाब्रुवन् बुधाः ॥ ७३५ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.735
- नानार्थार्णवसंक्षेप सङ्गसङ्गो ना सङ्गमे युद्धे लवणे तु नपुंसकम् । सैन्धवाख्येऽथ नप्स्त्रीत्वे स्थली स्थलमिति द्वयम् ॥ १४६५ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.1465
- नानार्थार्णवसंक्षेप सिन्धुनीवृद्भेदे तु पुंभूम्नि सिन्धवो द्वे तु कुञ्जरे । क्ली तु सैन्धवसंज्ञे स्याल्लवणे सीमवाक् तु ना ॥ १५२२ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.1522
- नानार्थार्णवसंक्षेप नादेयकङ्गुष्ठेऽपि च नादेयीत्येव रभसभाषितम् । क्लीबं तु सैन्धवे क्ली तु नागरं विश्वभेषजे ॥ १००८ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1008
- नानार्थार्णवसंक्षेप लवणलवणद्रव्यसंसृष्टेऽप्यथ क्ली सैन्धवादिषु । लताभेदे तु लवणी स्त्रियां स्यादथ लक्षणम् ॥ १५५० ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1550
- नानार्थार्णवसंक्षेप वेधकअना तु वेजयत्यर्थे वेधकं तु नपुंसकम् । लवणे सैन्धवाभिख्ये त्रि तु व्यद्धरि नप् पुनः ॥ १७४६ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1746
- नानार्थार्णवसंक्षेप शीतशिववासुदेवे वृके तु द्वे समासादीनि पूर्ववत् । सैन्धवे क्ली शीतशिवं ना तु शालेयसंज्ञके ॥ ६१५ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 6.615
- नानार्थार्णवसंक्षेप सिन्धूद्भवअथ सिन्धूद्भवं क्लीबे सैन्धवे सादि पूर्ववत् । सुब्रह्मण्यस्तु ना स्कन्द ऋत्विग्भेदे तु नृस्त्रियोः ॥ ६७४ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 6.674
- नानार्थार्णवसंक्षेप विशुद्धलवणविशुद्धलवणं तु स्यात् सैन्धवे लवणे शुचौ ॥ २-१/२ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 8.7
- शिवकोष नादेयनादेयी नीरवानीरे भूजम्बूनागरङ्गयोः । जवायामम्बुपिपल्यां जयन्त्या सैन्धवेऽद्वयोः ॥ ३५५ ॥ Śivakoṣa 21.2.355
- शिवकोष शिवक्लीबं गन्धरसे चोपविषाशङ्खाह्वयोः स्त्रियाम् । शिवः पुरे पुण्डरीके बकुले सैन्धवे शिवम् ॥ ५०१ ॥ Śivakoṣa 24.1.501
- शब्दरत्नावली लवणरोहिणी कण्ठरुग्तारासोमवल्ककटम्भरेः । लवणं सैन्धवादौ तु ना सिन्धौ रसरक्षसोः ॥ Śabdaratnāvalī 7.15.58
- शब्दरत्नावली श्यामप्रयागस्य वटे पुंसि स्यादयं तद्वति त्रिषु । सैन्धवे मरिचे क्लीबं स्त्रियान्तु सारिवोषधौ ॥ Śabdaratnāvalī 7.25.23
- शब्दरत्नावली शैलेयशीर्षण्यं शीर्षके क्लीबं सुकेशे तु भवेत्पुमान् । शैलेयं तालपर्ण्यान्तु सैन्धवे शैलजेऽपि च ॥ Śabdaratnāvalī 7.26.49
- शब्दरत्नावली शीतशिवरोहिताश्वश्चित्रभावौ हरिश्चन्द्रनृपात्मजे । भवेच्छीतशिवः शम्यां क्लीबे शैलेयसैन्धवे ॥ Śabdaratnāvalī 7.29.41