गरल
garalaक्ली · neut.In 15 kośas: 18 synonym verses, 4 as a nānārtha head word, 7 as a meaning of another word.
विषः क्ष्वेडो रसस्तीक्ष्णं गरलोऽथ हलाहलः ॥ ११९५ ॥वत्सनाभः कालकूटो ब्रह्मपुत्रः प्रदीपनः ।सौराष्ट्रिकः शौल्किकेयः काकोलो दारदोऽपि च ॥ ११९६ ॥अहिच्छत्त्रो मेषशृङ्गकुष्टवालूकनन्दनाः ।कैराटको हैमवतो मर्कटः करवीरकः ॥ ११९७ ॥सर्षपो मूलको गौरार्द्रकः सक्तुककर्दमौ ।अङ्कोल्लसारः कालिङ्गः शृङ्गिको मधुसिक्थकः ॥ ११९८ ॥इन्द्रो लाङ्गुलिको विस्फुलिङ्गपिङ्गलगौतमाः ।मुस्तको दालवश्चेति स्थावरा विषजातयः ॥ ११९९ ॥
अनुष्टुप्
विषपुंक्ष्वेडपुंरसपुंतीक्ष्णक्लीगरलपुंहलाहलपुंवत्सनाभपुंकालकूटपुंब्रह्मपुत्रपुंप्रदीपनपुंसौराष्ट्रिकपुंशौल्किकेयपुंकाकोलपुंदारदपुंअहिच्छत्त्रपुंमेषशृङ्गपुंकुष्टपुंवालूकपुंनन्दनपुंकैराटकपुंहैमवतपुंमर्कटपुंकरवीरकपुंसर्षपपुंमूलकपुंगौरपुंआर्द्रकपुंसक्तुकपुंकर्दमपुंअङ्कोल्लसारपुंकालिङ्गपुंशृङ्गिकपुंमधुसिक्थकपुंइन्द्रपुंलाङ्गुलिकपुंविस्फुलिङ्गपुंपिङ्गलपुंगौतमपुंमुस्तकपुंदालवपुं
genderपुंmasc.
समौ कञ्चुकनिर्मोकौ क्ष्वेडस्तु गरलं विषम् ॥ ९ ॥
genderक्लीneut.
आशीविषो दीर्घपृष्ठः कुण्डली जिह्मगः स्मृतः ।फणः फणा फटा प्रोक्ता विषं स्याद्गरलं गरः ॥ ६४१ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
भोगस्त्रिष्वहिकोशस्तु निर्मोकः कञ्चुकोऽस्त्रियाम् ।गरोऽस्त्री गरलः क्ष्वेडो गरलं विषमस्त्रियाम् ॥ २१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
स्याद्धलाहलजम्बालवल्कलानां ततः पुनः ।सहेन्द्रनीलगरललाङ्गूलैः खण्डलस्य च ॥ १८६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
सर्पक्षतं तु दंशः स्यात्सर्पाण्डे पुनरीरितौ ।समौ सुनार-सारण्डौ न तु स्त्री गरलं विषम् ॥ ३० ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
गरलं मुसलं सालं तथा गाण्डीव-गाण्डिवौ ।पूर्व *** प्रग्रीवपार्श्वः पारशवोऽपि च ॥ ६९ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंक्लीm. n.
निगलनीलनलाः कमलं हलंमुशलसालतमालहलाहलम् ।गरलधूमलखण्डलवल्कलंफलतले मुकुलः शकलः खलः ॥ १५९ ॥
द्रुतविलम्बितम्
genderपुंक्लीm. n.
विषस्तु गरलं क्ष्वेडो रसस्तीक्ष्णश्च तद्भिदः ।हालाहलः कालकूटो वत्सनागः प्रदीपनः ॥ १४९ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
पक्षिसिंहः सुधाहृत् च पक्षिस्वामी तथाऽहिभुक् ।स्वमुखभूर्महावेगः शाल्मली गरलस्तथा ॥ ३२७ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 3 ख (wrong syllable)
genderपुंmasc.
genderपुंmasc.
विषं क्षेडस्तु गरलं जङ्गुलं जाङ्गुलञ्च तत् ।अस्त्रियामथ काकोलः कालकूटो हलाहलः ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
मालातृणं भ्रूस्तुणं च विषे तु गर-सङ्गरौ ।गरलोऽथ हालाहले हालहलो हलाहलः ॥ २७६ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 4, syllable 3 लह (syllable split)
genderपुंmasc.
गरलं तु विषं क्ष्वेलस्तत्प्रभेदास्तु दारदः ।सौराष्ट्रिको ब्रह्मपुत्रो वत्सनाभः प्रदीपनः ॥ ३११ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
मदने वामनेक्ष्वाकुविषपुष्पफणीरसाः ।कण्टकी गरलः प्लक्षे कपिला गिरिलक्षणा ॥ १७९० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अथाब्भक्षो द्विरसनः समकोलश्च भेकभुक् ।कुम्भीनसो मण्डली व गरलं जंगमं विषम् ॥ ६ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
विचुलः पिचुलो राढः कैडर्यो विषपुष्पकः ।काकर्दश्छर्दनश्चीनो गरलः कण्टकीति च ॥ ५० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
गरलं तु विषं क्ष्वेलो गरस्तु कृतकं विषम् ।क्ष्वेलास्तु कालकूटाद्या मूलपुष्पफलात्मकाः ॥ २२ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
शकलं वल्कले खण्डे शकलं रागवस्तु च ।…गरलं तृणपूलकः ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
meaningsतृणपूलक
विषे च माने तृणपूलकेऽथलोले च षिङ्गे तरलः पुमांस्तु ।हारस्य मध्यस्थमणौ तथैवस्याद्भासुरे स्त्री तु सुरायवाग्वोः ॥ ९७ ॥
उपजातिः
doubtful
गरल as a meaning in nānārtha verses
- धरणिकोश रसरसः शृङ्गारादौ द्रवगरलरागेष्वपि रसो रसस्तिक्तादौ च…तनुधात्वोरपि रसः । रसो वीर्ये सूते चपलजलस्वादेष्वपि रसा [106] रसा पाठाशल्लक्यवनिरपि धीरैर्निगदिता ॥ Dharaṇikośa 31.3.2
- कोषकल्पतरु क्ष्वेडहिण्डिः स्त्रियां बालकरात्रिरक्षा- चारे भवान्यामपि भाष्यतेऽसौ । क्रोडः शनौ घोणिनि पुंस्त्वहीनो भुजान्तरे प्रावरणान्तरे तु । देशेऽपि चोडः श्रवणामये तु क्ष्वेडो ध्वनौ[276b]ना गरलेऽन्यवत्तु ॥ ६१ ॥ Koṣakalpataru 6.12.61
- नानार्थार्णवसंक्षेप मधुरमेदायां चेति रभसः क्लीबं तु गरलेऽभ्यधात् । अना तु काञ्जिकेऽथ स्यात् त्रयोदश्यां तिथौ स्त्रियाम् ॥ १३३८ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1338
- परमानन्दीयनाममाला संगरसंगरोऽङ्गीकृतौ युद्धे विनाशे गरलेऽपि च । संबाधः संकटे योनौ सावित्रः पार्वतीपतौ ॥ ३७१ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.27.371
- परमानन्दीयनाममाला क्ष्वेडउत्सवेऽथ मतः क्ष्वेडो वक्रे च गरले तथा । क्ष्वेडा सिंहध्वनौ देशे काले क्ष्वेडं दुरासदे ॥ ३७९ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.29.379
- शब्दरत्नावली विषवर्षोऽस्त्री भारताद्यब्दजम्बुद्वीपेषु वर्षणे । केचित्क्लीवमिति प्राहुर्बहुत्वे प्रावृषि स्त्रियाम् ॥ विट् व्याप्तिविष्ठयोः स्त्री स्याद्विषञ्च गरलाम्बुनोः । भवेदतिविषायां स्त्री विषो दन्तः क्वचिद्भवेत् ॥ Śabdaratnāvalī 7.31.14
- वैजयन्ती क्षेत्रियदेहान्तरचिकित्सार्हे गरले पारदारिके । चतुरौ दक्षधीमन्तौ जघन्योऽन्त्यकुपूययोः ॥ ११ ॥ Vaijayantī 7.4.11