अश्वत्थ
aśvatthaपुं · masc.In 19 kośas: 18 synonym verses, 7 as a nānārtha head word, 18 as a meaning of another word.
ग्रन्थिः पर्व परुर्बीजकोशी शिम्बा शमी शिमिः ॥ ११३० ॥शिम्बिश्च पिप्पलोऽश्वत्थः श्रीवृक्षः कुञ्जराशनः ।कृष्णावासो बोधितरुः प्लक्षस्तु पर्कटी जटी ॥ ११३१ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 स्तु (wrong syllable)
genderपुंmasc.
बोधिद्रुमश्चलदलः पिप्पलः कुञ्जराशनः ॥ २० ॥अश्वत्थेऽथ कपित्थे स्युर्दधित्थग्राहिमन्मथाः ।तस्मिन्दधिफलः पुष्पफलदन्तशठावपि ॥ २१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अरिष्टः पिचुमन्दः स्यान्न्यग्रोधो वट उच्यते ।श्रीवृक्षः पिप्पलोऽश्वत्थो बुधैर्बोधिश्च कथ्यते ॥ १९६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
न्यग्रोधे तु जटालः स्याद्वकुले मद्यलालसः ।श्रीवृक्षे पिप्पलोऽश्वत्थः प्लक्षे तु गिरिलक्ष्मणा ॥ २०६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अश्वत्थो विष्णुसद्मार्थः पवित्रं गुह्यपत्रकः ।मङ्गल्यः श्यामलो विप्रः सत्यः सेव्यः शुभप्रदः ॥ ९९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
पुंसि क्षणोऽश्वत्थ इह स्त्रि[26b]यां नसूर्यादिकानां भणितं मुनीनाम् ।काष्ठाः किलाष्टादशकैनिमेषैस्-तत्त्रिंशतः स्त्री गदिता कला* ॥ ८ ॥
metre not recognised
genderपुंmasc.
पञ्चाङ्गं तु तरोर्मूलवल्कपुष्पफलच्छदैः ।पुष्पज्वरस्तु पर्वा स्याज्ज्यौतिष्कस्त्वौषधिज्वरः ॥दशाङ्गं रसनिर्याससारकण्टकवृन्तकैः ।अश्वत्थः पिप्पलो बोधिश्चलपत्रो गजाशनः ॥मङ्गल्यः केशवावासः श्रीवृक्षः क्षीरपादपः ॥ ४७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
पराश्रयः सुवसन्तः कामुको माधवी लता ।पिप्पले बोधिरश्वत्थः श्रीवृक्षश्चलपत्रकः ॥ ३८ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 व (wrong syllable)
genderपुंmasc.
श्रीवृक्षः श्यामलोऽश्वत्थः प्लक्षश्चलदलोऽङ्गुलः ।उदुम्बरः प्राणिफलो मशकी हेमदुग्धकः ॥ ३६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कृष्णवासस्तथाश्वत्थः श्रीवृक्षः कुञ्जराशनः ।जटी प्लक्षः पर्कटी च न्यग्रोधो बहुपात्पुनः ॥ ४३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
मधुर्मरन्दः पुष्परजः परागो मकरन्दकः ।अश्वत्थः कुञ्जरसुधा पिप्पलश्चलपत्रकः ॥ १५४ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अश्वत्थः पिप्पलः ख्यातः श्रीवृक्षः कुञ्जराशनः ॥ १९८७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
पाटलं पाटला चेति पाटला कुसुमादिके ।बोधिः बोधिद्रुमोऽश्वत्थः पिप्वलः केशवालयः ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
स्यादश्वत्थे च प्लक्षे तु पर्कटी नन्त-ङ्यन्तगः ।जटी नन्तो जटी ङ्यन्तो भवेज्जटिरिदन्तकः ॥ १४१ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
तत्फलेऽथ स्त्रियामेव शिम्बी स्यात् फलकोशिका ।अश्वत्थपिप्पलगजाशनबोधिवृक्ष-यज्ञद्रुमाश्चलदलोऽथ पलाशपर्णौ ।यज्ञीयकिंशुकसमिद्द्रुमवातपोताब्रह्मद्रुमे स्युरथ दन्तशठः कपित्थः ॥ ४५७ ॥
अनुष्टुप्two metres in one verse
genderपुंmasc.
न्यग्रोधोदुम्बराश्वत्थप्लक्षवेतसवल्कलम् ।तालपर्णी पृश्निपर्णी बृहती कण्टकारिका ॥ १४६६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अश्वत्थमैंगुदं प्लाक्षं नैयग्रोधं च बार्हतम् ।वैणवं शैग्रवं चाथ जम्बूः स्त्री जम्बु जांबवम् ॥ २२ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
द्राक्षाफलो गुडश्चाथ न्यग्रोधो बहुपाद्वटः ।श्रीवृक्षे पिप्पलोऽश्वत्थः प्लक्षश्चलदलोंऽगुलः ॥ २७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अश्वत्थस्तरुभेदे स्यादश्वत्थः पूर्णिमातिथिः ।उन्माथः पाशयन्त्रे स्यादुन्मा[47]थो वधघातयोः ॥
अनुष्टुप्
स्त्रीत्वामलक्यां च गुडूचिकायांकाकोलिकायामपि शाल्मलिद्रौ ।ब्राह्म्यांच सूक्ष्मत्रिपुटासु चाथ ।ना गर्दभाण्डे नरि पिप्पले च ॥ १० ॥
इन्द्रवज्रा
doubtful
अतिथिर्ना दर्भपुत्रे भवेदागन्तुके त्रिषु ।अश्वत्थो वृक्षभेदे स्यादश्वत्था पूर्णिमातिथौ ॥
अनुष्टुप्
meaningsवृक्षभेद
अश्वत्थ as a meaning in nānārtha verses
- कोषकल्पतरु वृक्षादनउत्सादनमुद्वहनेऽथ स्याद्वृक्षादनोऽश्वत्थे । स्वधितौ च मधुच्छत्रे स्त्री तु विदार्यां च वन्दायाम् ॥ १५ ॥ Koṣakalpataru 6.21.15
- नानार्थार्णवसंक्षेप प्लक्षपर्पः शङ्खेऽम्बुधौ वस्त्रे प्लक्षस्तु तरुषु त्रिषु । अश्वत्थे पर्कटीसंज्ञे गर्दभाण्डेऽप्यथो पविः ॥ ७४ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.2.74
- नानार्थार्णवसंक्षेप बोधिबोधिस्त्वर्थे स्त्रियां सम्यग्ज्ञाने च द्वे तु कुक्कुटे । अश्वत्थे तु पुमान् बुद्धे त्वप्यमुं सज्जनोऽपठीत् ॥ ८७५ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.875
- नानार्थार्णवसंक्षेप अङ्गुलपक्षिलखामिसंज्ञर्षावङ्गुष्ठेऽश्वत्थपादपे । हर्षनन्दी तु पर्यायमङ्गुलेरिममामनत् ॥ ८२ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.82
- नानार्थार्णवसंक्षेप पिप्पलवस्त्रच्छेदप्रभेदे च सूचीसूत्रेऽपि चूचुके । वृक्षाणां च फले ना तु स्यादश्वत्थेऽथ पिप्पली ॥ ११७६ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1176
- नानार्थार्णवसंक्षेप मङ्गल्यअश्वत्थे त्रायमाणायामप्याचष्ट स्त्रियां पुनः । मङ्गल्या स्याद्वचायां च मल्लिकापुष्पगन्धिनि ॥ १३२१ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1321
- शिवकोष श्रीमत्श्रीमद्रक्ते स्त्रियां मुण्ड्यां मल्ल्यां नाश्वत्थरेचिनोः । सुव्रता महिलाह्वायां मल्लिकायां च तद्भिदि ॥ १९७ ॥ Śivakoṣa 12.2.197
- शिवकोष रोहिन्रोचना चाथ कम्पिल्ले मङ्गल्ये चापि रोचनी । रोही रक्ते वटेऽश्वत्थे स्त्री तु कठ्यां च कट्फले ॥ २६६ ॥ Śivakoṣa 16.1.266
- शिवकोष कपीतनकपीतनो गर्दभाण्डेऽऽम्राताश्वत्थशुकप्रिये । कुचन्दनं च पतङ्गे रक्ते निर्गन्धचन्दने ॥ २७२ ॥ Śivakoṣa 16.2.272
- शिवकोष मङ्गल्यमङ्गल्यो ग्रन्थिलाश्वत्थमसूरारिष्टवार्षिके । स्त्रियां तु शम्यधःपुष्पीमिसिधीरप्रियङ्गुषु ॥ ३५७ ॥ Śivakoṣa 21.2.357
- शिवकोष माधवक्लीबं जरणेऽथाम्रेऽश्वत्थे सिक्थे च किंशुके पुंसि । शताह्वा मधुसम्भूतशर्कराजातिपोत्रिषु ॥ ५०६ ॥ Śivakoṣa 24.2.506
- शब्दरत्नावली रोहिन्रोचना स्त्री तु गोपित्ते रक्तकह्लारयोषितोः । रोचनः कूटशाल्मल्यां पुंसि स्याद्रोचके त्रिषु ॥ रोही वटद्रुमेऽश्वत्थे तया रोहितके पुमान् । लङ्घनं क्रमणे चोपवासे प्लवनेऽपि च ॥ ललना स्त्री शिवाभेदरसनाकामिनीषु च । लेखनन्तु लिपिन्यासे भूर्जे च छर्दनेऽपि च ॥ वर्जनं हिंसने दाने तथा त्यागविशेषके । वपनं मुण्डने क्लीबं वीजाधानेऽपि तत्स्मृतम् ॥ Śabdaratnāvalī 7.20.70
- शब्दरत्नावली मङ्गल्यपानीयं सलिले क्लीबं पातव्ये पुनरन्यवत् । पौलस्त्यो ना धनाधीशे दशकण्ठे विभीषणे ॥ वलयं कङ्कणे क्लीबं कण्ठरोगे पुमानयम् । वालेयं स्याद्वलिहिते मृदौ त्रिषु खरे पुमान् ॥ ब्राह्मण्यं ब्रह्मवृन्दे स्यात्ब्राह्मणत्वेऽपि न द्वयोः । भरण्युर्ना चण्डभानौ मृगाङ्के च विभावसौ ॥ भुजिष्यः पुंसि दासे स्यात्स्वन्त्रहस्तसूतत्रके । स्त्रियां दासीगणिकयोः स्वतन्त्रायामपि क्वचित् ॥ मलयो ना चलारामदेशेषु स्त्री तथौषधे । मङ्गल्यो ना त्रायमानामसूराश्वत्थबिल्वके ॥ स्त्रियात्तु रोचनाशुक्लवचाशमीमिमीषु च । अधःपुष्प्यां स्त्रियां दध्नि क्लीबं शिवकरे त्रिषु ॥ मृगयुर्ना शृगाले स्याद् व्याधे पितामहेऽपि च । रहस्या स्त्री सरिद्भदे गोपनीयेऽभिधेयवत् ॥ विजया पार्वतीसख्यां तिथिभेदेऽपि च स्त्रियाम् । विजयस्तु जये पुंसि तथा गाण्डीवधन्वनि ॥ विस्मयः पुंसि दर्ये स्यात्स्यन्देहाश्चर्ययोरपि । विषयो यस्य यो ज्ञातस्तत्रदेशे च गोचरे ॥ रूपादौ स्याज्जनपदे कान्तादौ च भवेत्पुमान् ॥ Śabdaratnāvalī 7.26.46
- शब्दरत्नावली प्लक्षप्लक्षोऽश्वत्थे गर्दभाण्डे जटीद्वीपविशेषयोः । पक्षः सहाये सुहृदि पार्श्वे मासार्द्धराजयोः ॥ विहगे वलये साध्ये विरोधे गृहशुद्धयोः । चुल्लीरन्ध्रे हस्तिपार्श्वे केशादिपरती व्रजे ॥ प्रेक्षा नृत्ये क्षणे वुद्धौ शिक्षायामपि च स्त्रियाम् । प्रैषः क्लेशे मर्दने च प्रेषणोन्मादयोरपि ॥ Śabdaratnāvalī 7.31.10
- त्रिकाण्डशेष कपीतनस्यात्कात्यायन्यर्धवृद्धा गौर्योर्वररुचौ नरि । शिरीषाम्रातकाश्वत्थगर्दभाण्डे कपीतनः ॥ २३२ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.232
- वैजयन्ती बोधिबोधिरर्थे सुविज्ञाने कुक्कुटाश्वत्थयोस्तु ना । बालोऽक्ली नीलझिण्ट्यां च भेलौ तूडुपभीरूकौ ॥ ५७ ॥ Vaijayantī 6.5.57
- वैजयन्ती श्रीवृक्षपलाशे ब्रह्मतोऽश्वत्थे श्रीतः कारस्करे विषात् । मुनेः पलाशसरलस्योनारकेंगुद्यगस्तिषु ॥ १९ ॥ Vaijayantī 8.6.19
- वैजयन्ती चैत्यवृक्षनौस्तंभे गुणतश्चैत्यादश्वत्थोद्देशवृक्षयोः । व्याघाते राजतो दीपाद्दीपमालाविधारके ॥ २० ॥ Vaijayantī 8.6.20