भङ्ग
bhaṅgaपुं · masc.In 18 kośas: 24 synonym verses, 8 as a nānārtha head word, 21 as a meaning of another word.
genderपुंmasc.
तरङ्गे भङ्गवीच्यूर्म्युत्कलिका महति त्विह ॥ १०७५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
भङ्गस्तरङ्ग ऊर्मिर्वा स्त्रियां वीचिरथोर्मिषु ॥ ५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
प्रद्रावोद्द्रावसंद्रावसंदावा विद्रवो द्रवः ।अपक्रमोऽपयानं च रणे भङ्गः पराजयः ॥ १११ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
वीची भङ्गस्तरङ्गः स्यात्तन्महत्त्वे च कथ्यते ।ऊर्मिरुत्कलिकोल्लोलः कल्लोलो लहरी तथा ॥ ६५३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
भङ्गस्तरङ्गस्तरगः कल्लोलोल्लोलकश्च सः ।ऊर्मिर्भङ्गश्च भङ्गं च बुद्बुदाकर इत्यपि ।डिण्डीर: पाण्डरश्चर्वी जलपीतं तरङ्गजम् ॥ १६४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
भङ्गः स्यान्मातुला … ।महासो दीर्घशूकः स्यात्स्वरूडश्च पवित्रकः ।यवः केवलकुल्माषौ यवकं तोयपुष्पिका ॥ २६८ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
पराजयो रणे भङ्गो हारिर्हारी स्त्रियामिमे ।कक्षास्पर्द्धा प्रतिस्पर्द्धा डम्बरे डिम्बविप्लवौ ॥ ३६४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
ऊर्मिर्द्वयोस्तरङ्गो ना भङ्गो भङ्गि स्त्रियामियम् ।भङ्गी च लहरी वीचा लहरिश्चोर्म्यपि स्त्रियाम् ॥ १८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
वशीकरणमन्त्रो यः स हृद्य इति कीर्त्तितः ।ऋचोर्द्वयोः प्रगथने प्रगाथो नरि कीर्त्तितः ॥आयुर्वेदो धनुर्वेदो गान्धर्वश्चोपवेदकाः ।शाखा स्त्री चरणस्त्वस्त्री सूक्तं स्यादेकदेवतम् ॥साम्नः षट्प्रणवा न्यूङ्खौ भङ्गस्त्वृग्भेदनं मतः ।अध्यायश्चानुवाकश्च ऋग्यजुःसंग्रहे मतौ ॥पदप्रकृतिका तु स्यात्संहिताऽथ पदं भवेत् ॥ ६४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
तरङ्ग-भङ्गौ नरि पुंसि चोर्मिर्वीचिर्लहर्युत्कलिकाम्बुवल्ली ।कल्लोल उल्लोल इमासु तुङ्गास्ववर्तकोऽम्भोभ्रम-वारिगुल्मौ ॥ १९ ॥
उपजातिः
genderपुंmasc.
पराजयो रणे भङ्गोऽथापयानं पलायनम् ।प्रद्रावो द्राव-संद्राव-संदावा विद्रवो द्रवः ॥ ६५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
भङ्गस्तरङ्गः कल्लोलो वीचिरुत्कलिकाऽवलिः ।पाली वेला तटोच्छ्वासौ विभ्रमोऽयमुदन्वतः ॥ २७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
तरङ्गो वीचिभङ्गोर्मिकलिका महति त्विह ।कल्लोलोल्लोललहरिभेदाश्चाब्धिकफे पुनः ॥ ३५३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अग्रयाने तु नासीरं जयो विजय इत्यपि ।पराजयस्तु भङ्गः स्याड्डमरे डिम्बविप्लवौ ॥ ३९७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
भङ्गस्तरङ्गो रङ्गश्चाप्यूर्मिं नक्लीब इष्यते ।स्वल्पे घने तु कल्लोलश्चोल्लोलश्च विलोलकः ॥ ३० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
उर्मिस्तरङ्गः कल्लोलो भङ्ग उत्कलिकावलिः ।उल्लोलो लहरी वीचिरावर्तः पयसां भ्रमः ॥ ११८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
genderपुंmasc.
ऊर्मि उत्कलिका भङ्गो वीचिश्च तरङ्गः पुनः ।उल्लोलो लहरी चैव कल्लोलो महति त्विह ॥ १८७४ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 5 र (wrong syllable)
genderपुंmasc.
आप्य-मम्मयमित्येतत् द्वयं जलमये त्रिषु ।अथ भङ्गस्तरङ्गः स्यादूर्मिर्वीचिरिति स्त्रियाम् ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
संदावोऽपक्रमश्चैव चंक्रमश्च पलायने ।भङ्गः पराजयो हारी हारिश्चापि पराभवे ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अकूवारः पारापारः पारावारोऽपि कथ्यते ।अवारपारस्तरङ्गे भङ्गो भङ्गं महत्पथम् ॥ ९७ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 पा (wrong syllable)
genderपुंmasc.
तरङ्गो भङ्ग ऊर्मिर्वा स्त्री वीचिर्लहरी समे ।गुरुषूल्लोलकल्लोलौ तनुषूत्कलिकोर्मिषु ॥ ३१९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अभिद्विषो यानमभिक्रमः स्यात् समौ रणे भङ्गपराजयौ द्वौ ।अनुप्लवस्त्वनुचरः सहायोऽभिसरोऽनुगः ॥ १३६३ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
भङ्ग as a meaning in nānārtha verses
- नामलिङ्गानुशासनम् प्रदरप्रदरा भङ्गनारीरुक्बाणा अस्राः कचा अपि । Amarakośa 3.3.313
- धरणिकोश रुजाआजिः समावनौ युद्धे प्रजा संता[19]नलोकयोः । रुजा भङ्गे च रोगे च निजमात्मीयनित्ययोः ॥ Dharaṇikośa 7.1.1
- धरणिकोश प्रदरप्रदरो योषितां रोगः प्रदरः शरभङ्गयोः । अधरावोष्ठहीनौ तु अनूर्ध्वमधरं विदुः ॥ Dharaṇikośa 26.2.28
- कोषकल्पतरु प्रहसनउत्क्षेपणे प्रहसनं प्रहसे च भङ्गे मत्ते गजे सुरपतावपि घातुके च । स्याद्वर्षुकाम्बुदपरस्परघट्टने च पुंस्त्वे घनाघन इति प्रथितः प्रवीणैः ॥ ३४ ॥ Koṣakalpataru 6.21.34
- कोषकल्पतरु ऊर्मिकिर्मी पलाशे गृहहेमपुत्र्योः स्त्रियां तदेनेहसि पुंसि सर्मः । ऊर्मिर्द्वयोर्वेगतरंगभङ्ग- प्रकाशलेखार्तिषु वेदनायाम् । स्याद्वस्त्रसंकोचन उत्कतायां कृमिः क्रिमिर्ना जतुकासु कीटे ॥ ७३ ॥ Koṣakalpataru 6.25.73
- कोषकल्पतरु हारिसाङ्ग्रामिके[50b]पल्ल्ययने गजानां कारिः क्रियायां गदिता स्त्रियां च । विशेष्यवच्छिल्पिनि सा प्रदिष्टा हारिः स्त्रियां पान्थवनौ( ? )च भङ्गे ॥ ७३ ॥ Koṣakalpataru 6.27.73
- कोषकल्पतरु प्रदर[52b]विष्णुक्रान्तौषधावेलापर्ण्यां च बदरं मता । प्रदरो ना भूविदारे स्त्रीरोगे भङ्गबाणयोः ॥ ९६ ॥ Koṣakalpataru 6.27.96
- कोषकल्पतरु पराभवप्राचेतसे स्यादपलापहार्दे- प्यपह्नवः स्याच्च पराभवस्तु । तिरस्कृतौ भङ्गविनाशयोश्चा- थादीनवो दोषदुरन्ततान्ते ॥ ३४ ॥ Koṣakalpataru 6.29.34
- नानार्थार्णवसंक्षेप भङ्गिभङ्गिर्भङ्गेऽप्याकृतौ च विच्छित्तौ चाथ भाषणे । भाषा लौकिकवाक्ये चाभियोगवचने गिरि ॥ ७४ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.1.74
- नानार्थार्णवसंक्षेप रुजाप्रचारे स्रवणे पङ्क्तौ स्वभावेऽन्ये तु पित्तले । रुजा भङ्गजरामृत्युरोगेष्वथ रुचिः श्रियाम् ॥ ८६ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.1.86
- नानार्थार्णवसंक्षेप क्लेदुप्रज्ञायां ग्रहभेदे च किरणे क्लेदुवाक् पुनः । भङ्गे चन्द्रे शरीरे च क्षेत्रेऽथौषधिचन्द्रयोः ॥ ३६ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.2.36
- नानार्थार्णवसंक्षेप सन्धिअन्त्यस्तोमेऽतिरात्रस्य श्लेषे भङ्गसुरुङ्गयोः । नाट्याङ्गेऽथ स्वरुर्यूपशकले कुलिशेऽपि च ॥ १३० ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.2.130
- नानार्थार्णवसंक्षेप प्रदरमूर्च्छायामपि कल्पान्ते श्लेषे चापि क्षयेऽपि च । प्रदरस्तु भवेद्भङ्गगबाणयोः स्त्रीरुजान्तरे ॥ १३६ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 3.2.136
- शब्दरत्नावली रुजारुजा भङ्गे च रोगे च तथाङ्केऽपि च कुत्रचित् । क्लीबे लाजमुषीरे तु लाजः स्यादार्द्रतण्डुले ॥ Śabdaratnāvalī 7.8.15
- शब्दरत्नावली ऊर्मिऊर्भिर्द्वयोस्तरङ्गे स्याद्भङ्गे वेगप्रकाशयोः । वस्त्रसङ्को च रेखायां पीडावेदनयोरपि ॥ Śabdaratnāvalī 7.25.3
- शब्दरत्नावली प्रदरपवित्रं कुशताम्राप्सु क्लीबं मेद्ये तु वाच्यवत् । प्रदरो भङ्गशरयो रोगभेदविदारयोः ॥ Śabdaratnāvalī 7.27.83
- शब्दरत्नाकर प्रदरप्रदरा बाणरुग्भङ्गाः प्रतापौ पौरुषातपौ । प्रत्ययः ख्यातिविश्वासशपथज्ञानहेतुषु ॥ २१२६ ॥ Śabdaratnākara 4.1.2126
- शब्दरत्नाकर रुच्लिप्साज्वालाकान्तिवाञ्छाभङ्गरोगेषु रुक् स्त्रियाम् । भारतीवचसोर्वाक् स्याद् विः पक्षिपरमात्मनोः ॥ २२४६ ॥ Śabdaratnākara 4.1.2246
- त्रिकाण्डशेष रुजाअगस्त्ये च हरीतक्यां रुजा स्याद्रोगभङ्गयोः । मुस्तेऽपि वनजो बीजं रेतस्तत्त्वार्थहेतुषु ॥ ८७ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.87
- वैजयन्ती रुजापुंश्चल्यां मौक्तिके मुक्ता कारासंयमयोर्यतिः । गमने जीवने यात्रा रुजा रुग्भङ्गमृत्यवः ॥ २९ ॥ Vaijayantī 6.2.29
- वैजयन्ती प्रदररुग्भङ्गबाणाः प्रदराः श्रेष्ठोक्षाणौ तु पुङ्गवौ । पिशाचौ सत्त्वमार्जारौ पिचण्डः कुक्षिशय्ययोः ॥ ५७ ॥ Vaijayantī 7.1.57