प्रावृष्
prāvṛṣस्त्री · fem.In 15 kośas: 18 synonym verses, 8 as a meaning of another word.
वर्षास्तपात्ययः प्रावृण्मेघकालागमौ क्षरी ॥ १५७ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
निदाघ उष्णोपगम उष्ण ऊष्मागमस्तपः ।स्त्रियां प्रावृट्स्त्रियां भूम्नि वर्षा अथ शरत्स्त्रियाम् ॥ १९ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
त्रिंशदहोरात्रः स्यान्मासस्ताभ्यामृतुर्वसन्ताद्याः ।ग्रीष्मः प्रावृट् शरदा हेमन्तः शिशिर इति ते षट् ॥ ११३ ॥
metre not recognised
genderस्त्रीfem.
हायनाब्दशरद्वर्षसंवत्सरसमाः समाः ।निदाघः कथ्यते ग्रीष्मो वर्षाः प्रावृट् तपात्ययः ॥ ११६ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
भवेत् प्रावृट् प्रावृषा च शरत् स्यात् शरदा तथा ।विषुवद्विषुवं चैव विषुपं च समं त्रयम् ॥ ४२ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
भूयो वर्षति पर्जन्यो गङ्गाया दक्षिणे तटे ।अतः प्रावृट् च वर्षाश्च द्वावृतू परिकल्पितौ ॥ ७० ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
सीमन् शरद्दृशदृक् दृशस्रक् त्वक् स्फिग्द्वार्धुरौ च नौः ।द्यौर्दिव् प्रावृट् त्विट्तृषौ दिगेषेति प्रकृतिः स्त्रियः ॥ ४६ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
त्रिषु ग्रैष्मं ग्रीष्मभवे तत्रोप्ते ग्रैष्मकं तथा ।कदम्बपुष्पी दीर्घाह्नी प्रावृट् स्त्री प्रावृषा तथा ॥ ९० ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
यावानिति समुच्चयो कश्चिद्यस्त्रान्तः शब्दः स नपुंसके बोद्धव्यः । पुत्रमन्त्रश्वित्रशब्दान् वर्जयित्वेत्यर्थः । यथा । सूत्रं शस्त्रं शास्त्रं मित्रं पत्रं पवित्रं च । गात्रं पोत्रं पात्रं दात्रं सत्रं परित्रं चेत्यादि । अयं पुत्रः सुतः । अयं मन्त्रो होमवाच्यो वेदश्च । हि शब्दोऽनुक्तसमुच्चयार्थः ।तेन छत्रछात्रविष्णुमित्रादीनां पुंस्त्वप्राप्तेः सिद्धिः । अयं छत्रो नर्त्तकः आतपवारणवाचकस्य छत्रशब्दस्य नपुंसकतैव । इदं छत्रं वर्षातपवारणम् । अयं छत्रोऽध्येता । अयं विष्णुमित्रः कश्चित्पुरुषः ।यात्रामात्राभस्त्रादंष्ट्रा विद्यात् स्त्रियां वरत्रा च ।इदूदन्तं यच्चैकाच् शरद्दरद्दृषत्प्रावृषश्चैव ॥ १२ ॥
metre not recognised
genderस्त्रीfem.
यात्रामात्रादिकान् शब्दान् स्त्रियां स्त्रीलिङ्गे विद्याज्जानीयादित्यर्थः । इयं यात्रा तीर्थादिगमनम् । इयं मात्राऽक्षरावयवस्तोकं च । इयं भस्त्रा लोहधमनी । इयं दंष्ट्रा दशनविशेषः । इयं वरत्रा त्रिगुणीकृता रज्जुः । वरत्रादीनामापि त्रान्तत्वान्नपुंसकत्वे प्राप्ते । ब्रूमः । त्रप्रत्ययाभावात्तद्व्यवस्थाभावादिति । भावान्तं त्र च । भाववाचकाद्धातोस्त्रप्रत्ययः स्यात् । ईच्च ऊच्च ईदूतौ तावन्ते यस्य तदिदं शब्दरूपमीदूदन्त अन्तःशब्दः प्रत्येकमभिसम्बध्यते । द्वन्द्वान्ते श्रूयमाणं पदं प्रत्येकमभिसम्बध्यते इत्युक्तत्वात् । एकोऽच् यस्य तत् एकाच् एकस्वरमित्यर्थः । ईदूदन्तं यच्चैकाच् स्त्रियां तच्छब्दरूपं भवति । इयं स्त्री योषित् । इयं श्रीर्देवताविशेषः प्रभुशक्तिश्च । इयं भ्रूरक्ष्णोरुपरिरेखा । एकाजिति किम् । सेनानीः । ग्रामणीः । शरदादयोऽपि स्त्रियाम् । इयं शरत् ऋतुविशेषः । इयं दरत् ग्रीवास्थानम् । इयं दृषत् शिला । इयं प्रावृट् जलधरसमयः । चकारः समुच्चयार्थः । एवकारोऽवधारणे ।स्थूणोर्णे स्त्रीयोगे स्तो गृहशशपूर्वकयोर्नपुंसकता ।सर्वस्याक्षिनाम्नो जलनाम्नश्चैव मुक्त्वापः ॥ १३ ॥
metre not recognised
genderस्त्रीfem.
प्रावृड्वर्षाः क्षरी मेघकालो मेघागमस्तथा ।तपात्ययोऽथ मुदिरात्ययः शरदपि स्मृतः ॥ १४५ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
वर्षर्तौ प्रावृडित्युक्तो वर्षा इति च कथ्यते ।शरदि स्यात्तु काशालो मार्गादियुगले तु षट् ॥ १४३ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
आवर्तनः पुष्पकश्च पर्जन्य इति कथ्यते ।वृष्टिश्च वर्षणं वर्षं प्रावृषः परिकीर्तितः ॥ १२ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
मेघकालः क्षरी प्रावृट् वरिषास्तु घनात्ययः ।शरत् चैवाऽयनं ज्ञेयं शिशिराद्यैस्त्रिभिस्त्रिभिः ॥ १५६ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
स्त्रियां प्रावृट् प्रावृषौ च मेघागमघनाकरौ ।स्त्रियां शरच्च शरदा कालप्रभात इत्यपि ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 4, syllable 3 प्र (wrong syllable)
genderस्त्रीfem.
क्रमात्प्रावृट् च वर्षाश्च स्त्रीत्वैकत्वबहुत्वयोः ।प्रावृषेण्यं त्रिषु प्रावृड्भवं प्रावृषिकं त्रिषु ॥ २५७ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
आर्तिः कृत्तिश्छविश्छर्दिः कीर्तिर्जूर्त्यर्तिपूर्तयः ।भ्रूकुटिभ्रुकुटिप्रावृड्विप्रुड्रुट्तृट्त्विषः स्त्रियाम् ॥ २३१० ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
प्रावृड्वार्षी भूम्नि वर्षाः कालोक्षी च घनागमः ।घनात्ययः शरत् स्त्री स्याद्विसर्गो दक्षिणायनम् ॥ ८९ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
प्रावृष् as a meaning in nānārtha verses
- नानार्थार्णवसंक्षेप मेघ्यमृदु वङ्गे कोमले तु त्रि स्यादकठिनेऽपि च । मेघ्यः प्रावृषि ना त्रिस्तु मेघसाधुनि तद्भवे ॥ १०२४ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.1024
- नानार्थार्णवसंक्षेप वर्षावृष्टौ संवत्सरे जम्बूद्वीपांशे भारतादिके । प्रावृट्संज्ञर्तुभेदे तु वर्षाः स्त्रीभूम्नि ना पुनः ॥ ११६६ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.1166
- नानार्थार्णवसंक्षेप अमतिरूपे प्रावृषि च त्रिस्तु निर्मतावरतिस्तु ना । असुखक्रोधयोस्त्रिस्तु रतिहीनेऽदितिः पुनः ॥ १४५ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.145
- नानार्थार्णवसंक्षेप वासरवाचाला वासरस्त्वस्त्री दिवसे ना तु पावके । कामे प्रावृषि चाथ स्युर्वाहिकाः पुंसि भूम्नि च ॥ १६८० ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1680
- शब्दरत्नावली वर्षावर्षोऽस्त्री भारताद्यब्दजम्बुद्वीपेषु वर्षणे । केचित्क्लीवमिति प्राहुर्बहुत्वे प्रावृषि स्त्रियाम् ॥ विट् व्याप्तिविष्ठयोः स्त्री स्याद्विषञ्च गरलाम्बुनोः । भवेदतिविषायां स्त्री विषो दन्तः क्वचिद्भवेत् ॥ Śabdaratnāvalī 7.31.14
- शब्दरत्नावली नभस्नभः क्लीबं वियति ना मेघे श्रावणप्रावृषोः । पनवः कण्टकिफले कन्टके वानरान्तरे ॥ Śabdaratnāvalī 7.32.25
- शब्दरत्नाकर वर्षावसु क्लीबे धने तोये योक्त्रांशुज्वलनेषु ना । वर्षाः प्रावृषि वर्षोऽस्त्री भारताद्यब्दवृष्टिषु ॥ २००६ ॥ Śabdaratnākara 4.1.2006
- वैजयन्ती वर्षवप्रः पितरि ना न स्त्री क्षेत्रे रोधसि सानुनि । वर्षोऽस्त्री भारताद्यब्दवृष्टिषु प्रावृषि स्त्रियः ॥ ७९ ॥ Vaijayantī 6.5.79