कोकिल
kokilaपुं · masc.In 18 kośas: 21 synonym verses, 2 as a nānārtha head word, 22 as a meaning of another word.
वनप्रियः परभृतस्ताम्राक्षः कोकिलः पिकः ।कलकण्ठः काकपुष्टः काकोऽरिष्टः सकृत्प्रजः ॥ १३२१ ॥आत्मघोषश्चिरजीवी घूकारिः करटो द्विकः ।एकदृग्बलिभुग्ध्वाङ्क्षो मौकुलिर्वायसोऽन्यभृत् ॥ १३२२ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 र (wrong syllable)
genderपुंmasc.
genderपुंmasc.
अन्यभृतः परपुष्टः कलकण्ठः कोकिलः पिकः प्रोक्तः ।कलविङ्कश्चटकः स्याद्गृहबलिभुक् नीलकण्ठश्च ॥ २४३ ॥
आर्या
genderपुंmasc.
दरणो रजकश्चेति कोकिलः पिक इत्यपि ।वसन्तकर्णी मधुवान् कालकण्ठो वनप्रियः ॥ २९९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कोकिलः कलकण्ठः स्यात् पथिकानलभक्षकः ।मयूरे तु वलीकश्च कालज्ञः सुरनर्तकः ॥ ६८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अङ्गारेङ्गालौ निर्वाणे कोकिलो लाहकोऽपि च ।भ्राष्ट्राम्बरीषौ द्वावस्त्री स्त्रियां कन्दुःस्थितो नले ॥ १०० ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 लौ (wrong syllable)
genderपुंmasc.
वसन्तदूतो वासन्तः कोकिलो मधुगायनः ।कुहूरवः परभृतः सुधाकण्ठो वनप्रियः ॥ १३६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अहीरणी चाथ पुनर्भाण्डपुष्टस्तु कोकिलः ।कन्दलान्तोऽथाश्वलाला स्त्रियां स ब्रह्मजिह्मगः ॥ १६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
इङ्गालोऽप्यथ निर्वाणे कोकिलः सरसेऽरसे ।स्त्रियां रक्षा विभूतिः स्यात् क्लीबे भसितभस्मनी ॥ २२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कोकिलः क[72a]लकण्ठः स्यान्मधुकण्ठः कुहूमुखः ।रसालगाली ताम्राक्षो ध्वाङ्क्षबन्धुश्च वाशरः ॥ ९ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
मेचकश्चन्द्रकस्तुल्यौ कोकिलो वनवल्लभः ।काकपुष्टः पिककः कालकण्ठस्ताम्राक्ष इत्यपि ॥ २२३ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
काकपुष्टो वनसखः कोकिलः पिकप[पा]ञ्चमौ ।शिखी मयूरोऽभ्रसखः केकी बर्ही भुजङ्गभुक् ॥ ३७२ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कोकिलः कोकिला चैव कलकण्ठः कुनालिकः ।मधुकण्ठः सुधाकण्ठः काकपुष्टः कुहूमुखः ॥ २३९१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कोकिलः कलकण्ठः स्यात् कुहूकण्ठः कूकूमुखः ।मधुकण्ठः काकपुच्छो घोषयित्नुर्वनप्रियः ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 5 कू (wrong syllable)
genderपुंmasc.
अस्त्रियां कोकिलाङ्गारौ आलातालातमुल्मकम् ।भ्राष्टेऽम्बरीषं न क्लीबे कन्दुः स्यात् स्वेदनी स्त्रियाम् ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
बर्ही च बर्हिणः शिखावलः शिखी, पिके पुनः ।घोषयित्नुः पोषयित्नुः कोकिलः कौकिलान्वितः ॥ ३४९ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
किकीदिविः स्वर्णचूडश्चित्रवाजो विशोककः ।कोकिलस्तु कुहूकण्ठः कालकण्ठो वनप्रियः ॥ ७९८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
हारीतः कोकिलो लट्वा कपोतशुकशारिकाः ।जीवंजीवकदात्यूहौ चटको भृङ्ग इत्यमी ॥ ८१४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
भद्रा मन्दा मृगाश्चेति त्रिविधा गजजातयः ।अर्वती च प्रसूस्तुल्ये रक्तदृष्टिस्तु कोकिलः ॥ १८०७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
सङ्किलो दहनोल्का स्यादङ्गारः कोकिलाज्झुलौं ।धूमोऽम्भसूर्मरुद्वाहखतमालशिखिध्वजाः ॥ ६९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
पात्रं तु कुण्डृणाची स्त्री कण्ठपालस्तु वण्ञ्जुलः ।काकपुष्टस्त्वन्यभृतस्ताम्राक्षः कोकिलः पिकः ॥ २६ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 स्त्व (wrong syllable)
genderपुंmasc.
कुटीरस्तु कुलीरेऽपि कुंभीलस्तस्करेऽपि च ।कपोतः पारावतेऽपि कोकिलस्तूल्मुकेऽपि च ॥ २० ॥
अनुष्टुप्
meaningsउल्मुक
कोकिल as a meaning in nānārtha verses
- धरणिकोश कलापिन्विलासी भोगिनि व्याले विषाणी गजशृङ्गिणोः । कलापी कोकिले प्लक्षे शिखरी पर्वते तरौ ॥ Dharaṇikośa 19.1.21
- कोषकल्पतरु अलिपकअलमकोऽम्बुजकेसरभेकयो- र्गदविशेषमधूकपिकेषु च । अलिपको भ्रमरेऽपि च कोकिले मरुबकः सुमनोभिदि गालके(वे?) ॥ २७ ॥ Koṣakalpataru 6.1.27
- कोषकल्पतरु कुणिवेणिः[280a]केशनिबन्धने च सरितोः स्यात्संगमे च स्त्रियां । जीमूताभिधभेषजे मणिरजाकण्ठस्तने गोलके । रत्ने मेहनकाग्रके च युगुलेऽणिस्त्वाणिरक्षाग्रके कीलेऽश्राववधौ द्वयोरथ कुणिस्तुन्नद्रुमे कोकिले ॥ १५ ॥ Koṣakalpataru 6.15.15
- कोषकल्पतरु वासन्तजीवाशम्योः कामरुहामृतवल्ल्यो- र्जीवन्ती स्यात्पुंसि पुनर्भेषजनाम्नि । वासन्तः स्यात्कोकिल उष्ट्रे च विटे च स्त्री माधव्यां पाटलिकायामपि यूथ्याम् ॥ ४५ ॥ Koṣakalpataru 6.16.45
- कोषकल्पतरु कलध्वनिस्यात्कुम्भयोनिर्मुनिवृक्षभेदे कामे पुनर्ब्रह्मणि चात्मयोनिः । स्याच्चित्रभानुस्तरणौ च वह्नौ कलध्वनिः कोकिलकेकिनोश्च ॥ ४६ ॥ Koṣakalpataru 6.21.46
- नानार्थार्णवसंक्षेप कृष्णवाच्यलिङ्गो द्वयोस्तु स्यात् सर्पे शूद्रे मृगान्तरे । काककोकिलयोराखुजातिभेदेऽप्यथ स्त्रियाम् ॥ २६४ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.264
- नानार्थार्णवसंक्षेप जर्जरदण्डिकासंज्ञके द्वे तु कोकिले भेद्यवत् पुनः । जीर्णे भिन्ने परे ना तु जगलं पिष्टमद्यके ॥ ७७४ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.774
- नानार्थार्णवसंक्षेप मधुवाच्सप्तानामृषिभेदानामयमन्यतमे पुमान् । मधुवाक् तु द्वयोर्ज्ञेयः कोकिले भेद्यवत् पुनः ॥ १३८४ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1384
- नानार्थार्णवसंक्षेप वञ्चथमार्गे काले च दम्भे च द्वे तु कारौ च कोकिले । व्रश्चनं छेदने क्लीबं ना पत्रपरशौ त्रि तु ॥ १६१९ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1619
- नानार्थार्णवसंक्षेप कलकण्ठकलधौतं रूप्यहेम्नोः क्ली त्रि तु स्यात् कलध्वनौ । कलकण्ठः कोकिले द्वे समासार्थादि पूर्ववत् ॥ १३४ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 6.134
- नानार्थार्णवसंक्षेप पोषयित्नुना मेघे कोकिले तु द्वे पौरुषेयं पुनस्त्रिषु । पुरुषेण कृते तस्य विकारे च वधेऽथ नप् ॥ ४१५ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 6.415
- नानार्थार्णवसंक्षेप वनप्रियकोकिले पूर्ववत् सादि वंशवर्णः पुनः पुमान् । चणकाह्वयधान्येऽत्र समासादीनि पूर्ववत् ॥ ५४२ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 6.542
- परमानन्दीयनाममाला कालकण्ठकालकण्ठः खञ्जरीटे मयूरे कोकिले तथा । कालपृष्ठः स्मृतः कर्णचापे कङ्के मृगान्तरे ॥ १४१ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.7.141
- परमानन्दीयनाममाला जर्जरसंनाहे तुरगादीनां विज[23]ये जयनं तथा । जर्जरस्तु जराव्याप्ते कोकिले वासवध्वजे ॥ २०२ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.13.202
- शारदीयाख्यनाममाला सारङ्गवीणावारणवाजिसिंहहरिणानङ्गप्रवालाचलाः चन्द्रश्चातकचञ्चरीकजलमुक्चापासिवज्राहयः । हंसः कोकिलकेकिकीरगरुडः स्वर्णानिलार्कास्तमो गुञ्जा श्रीफलपद्मदीपखटीकाः सारङ्गशब्दा इमे ॥ १२७ ॥ Śāradīyākhyanāmamālā 3.5.127
- शब्दरत्नावली पुरपुष्टपुरपुष्टः कोकिले स्यात् स्त्रियां वारस्त्रियामपि । प्रतिकृष्टन्तु गर्ह्ये स्याद् द्विष्णवल्या च कर्षिते ॥ Śabdaratnāvalī 7.11.59
- शब्दरत्नावली हारिकण्ठहारिकण्ठः कोकिले ना हारकण्ठान्विते त्रिषु ॥ Śabdaratnāvalī 7.12.21
- शब्दरत्नावली गन्धर्वगजाह्वा गजपिप्पल्यां क्लीबन्तु हस्तिनापुरे । गन्धर्वः कोकिले पुंसि पशुभेदे तुरङ्गमे ॥ Śabdaratnāvalī 7.23.11
- शब्दरत्नावली हरिहंसकोकिलसिंहाश्वकपिभेदेशुकाहिषु । लोकान्तराग्निकृष्णेषु शिवे ना पिङ्गले त्रिषु ॥ हारः पुमानुरोभूषायुद्धमुक्तावलीषु च । हारि युद्धादि भङ्गेषु स्त्री पान्यसन्ततिवन्धयोः ॥ Śabdaratnāvalī 7.27.50
- शब्दरत्नावली अलिअलिः सुरायां भ्रमरे काककोकिलयोरपि ॥ आलिः सख्यां सेतुपंक्त्योः सन्ततौ विशदाशये । आलुर्गलन्तिकायां स्त्री क्लीबं पेचकमूलयोः ॥ Śabdaratnāvalī 7.28.2
- त्रिकाण्डशेष अलिमकशक्रार्कपर्णयोश्चार्कोऽभीकस्त्वभयकामिनोः । रूपकान्तिकयोश्चाङ्कोऽलिमकौ भेककोकिलौ ॥ २ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.2
- वैजयन्ती वञ्चथरुचको भूषणे दन्ते रुवथः कुक्कुटे ध्वनौ । वञ्चथः कोकिले काले वर्तकोऽश्वखुरे खगे ॥ ६४ ॥ Vaijayantī 7.1.64